ThuongThao.comThương Thảo
Đọc và thương lượng hợp đồng lao động

Giờ làm việc và làm thêm giờ trong hợp đồng: đọc câu chữ nào, hỏi gì trước khi ký

Năm cụm từ về giờ làm hay gặp trong hợp đồng và nghĩa thực tế, câu "lương đã bao gồm làm thêm", trực ngoài giờ qua điện thoại, cách hỏi và tự ghi giờ làm.

Young Vietnamese man in a hard hat checking equipment at a port warehouse at dusk, seen from the side with face shadowed, orange sodium lights, medium wide shot

Khi đọc phần giờ làm việc, bạn cần biết bốn điều: giờ bắt đầu và kết thúc, ngày nào trong tuần phải làm, làm thêm được tính và trả như thế nào, và có phải trực hoặc trả lời công việc ngoài giờ không. Hợp đồng thường ghi rõ hai điều đầu, còn hai điều sau hay bị gói vào một câu chung chung như "làm thêm khi có yêu cầu".

Theo Bộ luật Lao động 2019, làm thêm giờ cần có sự đồng ý của người lao động và được trả lương cao hơn giờ làm bình thường, với giới hạn về số giờ. Các mức cụ thể nên tra văn bản hiện hành. Phần dưới giải thích năm cụm từ hay gặp, một tình huống trực ngoài giờ ở Hải Phòng, câu "lương đã bao gồm làm thêm" và cách tự ghi giờ làm.

Năm cụm từ về giờ làm và nghĩa thực tế của chúng

Cùng một chữ nhưng mỗi nơi áp dụng khác nhau. Bảng dưới đây nêu cách hiểu thường gặp và câu nên hỏi để biết nơi bạn sắp vào áp dụng thế nào.

Cụm từ trong hợp đồngThường được hiểu làCâu nên hỏi
Giờ hành chínhLàm ban ngày, nghỉ trưa, các ngày trong tuần theo quy định công ty"Thứ Bảy có làm không, làm cả ngày hay buổi sáng ạ?"
Làm việc theo caGiờ làm thay đổi theo lịch ca"Lịch ca được báo trước bao lâu, có ca đêm không ạ?"
Giờ làm linh hoạtTự chọn giờ trong một khung, miễn đủ thời lượng"Khung giờ bắt buộc có mặt là từ mấy giờ đến mấy giờ ạ?"
Làm thêm khi có yêu cầuCó thể được đề nghị ở lại hoặc làm cuối tuần"Làm thêm được tính và trả theo cách nào, báo trước bao lâu ạ?"
Sẵn sàng hỗ trợ ngoài giờCó thể bị gọi điện, nhắn tin xử lý việc ngoài giờ"Thời gian trực ngoài giờ có được tính công hay phụ cấp không ạ?"

Cụm từ thứ năm là chỗ ít được ghi rõ nhất trong nhiều hợp đồng hiện nay. Với các vị trí kỹ thuật, vận hành, chăm sóc khách hàng, việc trả lời tin nhắn buổi tối có thể chiếm nhiều thời gian hơn bạn nghĩ. Nếu vị trí của bạn có trực, hãy hỏi rõ lịch trực, cách tính, và việc gì thì chờ được tới sáng hôm sau.

Tình huống giả định: Hoàng, kỹ thuật vận hành ở Hải Phòng

Hoàng là kỹ sư mới vào tổ vận hành hệ thống lạnh của một kho hàng ở Hải Phòng. Hợp đồng ghi làm việc giờ hành chính từ thứ Hai đến thứ Sáu, thêm một câu: "người lao động có trách nhiệm hỗ trợ xử lý sự cố ngoài giờ khi được yêu cầu". Lúc phỏng vấn, trưởng tổ có nói "thỉnh thoảng có cuộc gọi buổi tối".

Hoàng không phản đối việc hỗ trợ khi có sự cố, vì đó là bản chất công việc. Điều anh muốn biết là "thỉnh thoảng" nghĩa là bao nhiêu, và có được tính gì không. Trước khi ký, anh hỏi: "Dạ anh cho em hỏi, trong tổ mình, trung bình mỗi tháng mỗi người trực ngoài giờ mấy đêm, và những lần phải tới kho xử lý thì có được tính làm thêm không ạ? Còn những cuộc gọi chỉ hướng dẫn qua điện thoại thì tính thế nào ạ?"

Trưởng tổ cho biết tổ chia lịch trực theo tuần, mỗi người khoảng một tuần mỗi tháng; tới kho thì tính làm thêm theo giờ thực tế, còn trực qua điện thoại có một khoản phụ cấp trực theo tuần ghi trong quy chế. Hoàng xin đọc quy chế, thấy khớp, và ký. Anh biết trước mỗi tháng có một tuần phải để điện thoại bên cạnh, nên sắp xếp lịch cá nhân từ đầu.

Câu "lương đã bao gồm làm thêm giờ" nghĩa là gì

Một số hợp đồng, nhất là với vị trí văn phòng, ghi rằng mức lương đã bao gồm thời gian làm thêm. Câu này cần được đọc kỹ, vì nó có thể được hiểu rất khác nhau: có thể là lương đã tính trước một số giờ làm thêm cố định mỗi tháng, cũng có thể là mọi giờ làm thêm đều không được trả thêm gì.

Cách hiểu thứ hai đặt ra câu hỏi về việc trả lương làm thêm theo quy định. Bài này không kết luận câu chữ nào hợp pháp; điều bạn nên làm là hỏi để biết cách hiểu của nơi tuyển dụng, và đề nghị ghi rõ. Câu mẫu: "Dạ, câu lương đã bao gồm làm thêm giờ là tính sẵn bao nhiêu giờ mỗi tháng ạ? Nếu vượt mức đó thì em được tính thế nào ạ?"

Nếu câu trả lời là "không giới hạn, lương thế là trọn gói", hãy cân nhắc bằng cách hỏi thêm về thực tế: trung bình nhóm làm tới mấy giờ, cuối tuần có thường làm không. Biết thực tế giúp bạn quy đổi mức lương ra giá trị theo giờ để so với lựa chọn khác. Nếu thấy điều khoản có dấu hiệu trái quy định, hỏi công đoàn hoặc cơ quan lao động để hiểu đúng.

Chỗ hay sai về giờ làm khi mới nhận việc

Chỉ hỏi giờ vào, không hỏi giờ ra thực tế. Giờ ra ghi trên giấy và giờ ra thực tế của nhóm có thể khác nhau. Hỏi nhẹ nhàng: "Nhóm mình thường về lúc mấy giờ ạ?" Câu này bình thường, không ai thấy lạ.

Nghĩ rằng đã ghi "làm thêm khi có yêu cầu" thì không được từ chối. Về nguyên tắc, làm thêm cần sự đồng ý của người lao động, trừ một số trường hợp đặc biệt luật quy định. Bạn có thể từ chối có lý do, tốt nhất là nói sớm và đề xuất cách khác.

Không phân biệt làm thêm và làm bù. Làm bù là làm để bù cho ngày nghỉ đã được thoả thuận trước, ví dụ hoán đổi ngày làm. Làm thêm là làm ngoài giờ bình thường. Hỏi rõ để không nhầm lẫn khi tính lương.

Quên hỏi về giờ làm trong thời gian thử việc. Có nơi yêu cầu người thử việc làm dài hơn để "học việc". Hỏi trước xem giờ làm khi thử việc có giống khi chính thức không, và nếu có khác thì khác ở điểm nào, kéo dài tới khi nào.

Không giữ lại lịch ca, tin nhắn giao việc ngoài giờ. Khi có chênh lệch trong bảng công, những ghi chép này là thứ giúp bạn đối chiếu nhanh và nhẹ nhàng.

Tự ghi giờ làm trong hai tuần đầu

Cách tốt nhất để biết điều khoản giờ làm áp dụng thực tế thế nào là ghi lại. Không cần phần mềm, một ghi chú trong điện thoại là đủ.

  1. Mỗi ngày ghi giờ vào, giờ ra, thời gian nghỉ trưa thực tế.
  2. Ghi riêng thời gian làm ngoài giờ: ở lại văn phòng, trả lời tin nhắn, cuộc gọi buổi tối, kèm việc gì.
  3. Cuối tuần cộng tổng số giờ và so với giờ làm ghi trong hợp đồng.
  4. Sau hai tuần, xem chênh lệch là thỉnh thoảng hay đều đặn.
  5. Nếu chênh lệch đều đặn, mang số liệu đi trao đổi với quản lý trực tiếp, bắt đầu bằng câu hỏi chứ không bằng lời phàn nàn.

Câu mở đầu có thể như sau: "Dạ, em ghi lại hai tuần qua thấy mỗi ngày em thường làm thêm khoảng một tiếng để kịp bàn giao. Em muốn hỏi anh/chị cách sắp xếp lại việc, hoặc phần thời gian này được tính thế nào cho đúng ạ." Mang số liệu cụ thể giúp cuộc nói chuyện đi vào giải pháp, không thành than phiền chung chung.

Mỗi kiểu công việc nên hỏi gì về giờ làm

Câu hỏi về giờ làm đáng đặt ra khác nhau theo kiểu công việc. Bảng dưới gợi ý điểm hay bị bỏ sót ở từng kiểu, để bạn không phải hỏi tràn lan.

Kiểu công việcĐiểm hay bị bỏ sótCâu hỏi gợi ý
Văn phòng giờ hành chínhHọp sau giờ, tin nhắn tối, làm thứ Bảy luân phiên"Nhóm có lịch họp hoặc làm thứ Bảy định kỳ không ạ?"
Bán lẻ, nhà hàng theo caCa gãy, ca kéo dài dịp lễ, thời gian giao ca"Thời gian giao ca có được tính vào giờ làm không ạ?"
Nhà máy, xưởngTăng ca theo đơn hàng, đổi ca đột xuất"Mùa cao điểm thường tăng ca bao lâu, báo trước thế nào ạ?"
Kỹ thuật hiện trườngThời gian di chuyển, trực sự cố"Thời gian đi tới công trình có tính vào giờ làm không ạ?"
Làm từ xaGiờ phải có mặt trực tuyến, phản hồi tin nhắn"Khung giờ cần phản hồi nhanh là từ mấy giờ đến mấy giờ ạ?"

Bạn không cần hỏi hết các dòng. Chọn đúng dòng với công việc của mình, hỏi một hai câu là đủ. Câu hỏi càng cụ thể thì câu trả lời càng ít chung chung, và người tuyển dụng cũng thấy bạn đã hình dung công việc nghiêm túc, không chỉ quan tâm chuyện về sớm.

Từ chối làm thêm một buổi mà vẫn giữ quan hệ tốt

Biết mình có quyền từ chối là một chuyện, nói ra thế nào cho êm là chuyện khác. Mấy cách dưới đây giúp bạn từ chối đúng lúc mà không bị coi là thiếu trách nhiệm:

  • Báo sớm nhất có thể: "Dạ tối thứ Năm em có việc gia đình đã hẹn trước, em xin phép không ở lại được ạ."
  • Đề xuất cách khác: "Phần báo cáo này em làm xong trước trưa mai được không ạ, em sẽ vào sớm hơn."
  • Nói rõ giới hạn khi việc lặp lại: "Tuần này em đã ở lại ba tối, em xin được về đúng giờ hôm nay để lo việc nhà ạ."
  • Hỏi để sắp xếp lâu dài: "Nếu việc này tuần nào cũng có, mình chia lịch luân phiên trong nhóm được không ạ?"
  • Giữ giọng bình tĩnh, không giải thích quá dài. Lý do ngắn, rõ là đủ.

Nếu bạn đồng ý làm thêm, cũng nên nói rõ: "Dạ em ở lại được tới tám giờ, anh/chị ghi giúp em vào bảng làm thêm nhé." Một câu xác nhận nhỏ như vậy giúp phần giờ làm thêm được ghi nhận đúng, thay vì trôi đi như một ân huệ không ai nhớ.

Câu hỏi thường gặp

Làm thêm giờ có bắt buộc không?

Về nguyên tắc, làm thêm giờ cần có sự đồng ý của người lao động, trừ một số trường hợp đặc biệt luật quy định. Nếu không làm được, hãy báo sớm, nêu lý do ngắn gọn và đề xuất cách khác.

Tiền làm thêm giờ được tính thế nào?

Tiền làm thêm được trả cao hơn giờ làm bình thường, mức khác nhau giữa ngày thường, ngày nghỉ hằng tuần và ngày lễ. Các mức cụ thể nên tra văn bản hiện hành hoặc hỏi phòng nhân sự.

Hợp đồng ghi lương đã bao gồm làm thêm giờ thì có ổn không?

Câu này cần được làm rõ: tính sẵn bao nhiêu giờ, vượt thì sao. Hỏi và đề nghị ghi rõ trước khi ký. Nếu thấy có dấu hiệu trái quy định, hỏi công đoàn hoặc cơ quan lao động.

Trả lời tin nhắn công việc buổi tối có được tính là làm thêm không?

Tuỳ cách công ty tổ chức trực và quy chế nội bộ. Nếu vị trí của bạn thường xuyên phải xử lý việc ngoài giờ, hãy hỏi lịch trực và cách tính ngay từ khi nhận việc.

Giờ làm khi thử việc có khác khi chính thức không?

Về nguyên tắc, giờ làm là do thoả thuận và quy định chung, không phân biệt vì đang thử việc. Hãy hỏi trước để biết nơi bạn vào áp dụng ra sao, tránh hiểu nhầm trong tháng đầu.

Có nên ghi lại giờ làm thực tế hằng ngày không?

Có, ít nhất trong vài tuần đầu. Ghi chép đơn giản giúp bạn biết điều khoản áp dụng thực tế thế nào và có số liệu cụ thể khi cần trao đổi với quản lý.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138