ThuongThao.comThương Thảo
Đọc và thương lượng hợp đồng lao động

Điều khoản không cạnh tranh: hỏi gì trước khi ký và cách đề nghị thu hẹp

Gặp điều khoản không cạnh tranh trong hợp đồng: bốn chiều cần đọc, câu hỏi trước khi ký, cách đề nghị thu hẹp thời gian, lĩnh vực và khi nào nên hỏi luật sư.

Young Vietnamese man with a backpack sitting on a riverside bench thinking, papers folded on his lap, face turned toward the water, golden evening light, wide shot

Trước khi ký một điều khoản không cạnh tranh, bạn cần biết nó hạn chế mình theo bốn chiều: bao lâu, ở đâu, trong lĩnh vực hoặc vị trí nào, và bạn được bù đắp gì cho sự hạn chế đó. Nếu một trong bốn chiều bị bỏ trống hoặc viết quá rộng, đó là chỗ nên hỏi và đề nghị thu hẹp.

Giá trị áp dụng của điều khoản không cạnh tranh trong quan hệ lao động ở Việt Nam hiện vẫn có nhiều cách hiểu và cách xử lý khác nhau. Vì vậy bài này không kết luận điều khoản nào có hiệu lực hay không; nó giúp bạn đọc đúng, hỏi đúng và quyết định khi đã hiểu. Với điều khoản ràng buộc dài hoặc kèm khoản phạt lớn, nên hỏi luật sư trước khi ký.

Năm câu tự hỏi khi vừa thấy điều khoản không cạnh tranh

Đừng vội phản ứng khi thấy cụm từ "không được làm việc cho đối thủ". Đọc chậm, rồi tự trả lời năm câu sau:

  • Nếu nghỉ việc ở đây, công việc tiếp theo mình định làm có rơi vào phạm vi bị hạn chế không?
  • Thời gian bị hạn chế tính từ lúc nào, kéo dài bao lâu, có khác nhau khi mình tự nghỉ hay bị cho nghỉ không?
  • Phạm vi địa lý là một tỉnh, cả nước hay không ghi?
  • Lĩnh vực bị hạn chế được mô tả cụ thể hay chỉ ghi "cùng ngành, ngành liên quan"?
  • Có khoản tiền hoặc quyền lợi nào bù cho việc mình bị hạn chế không, và nếu vi phạm thì phải trả gì?

Câu đầu tiên quan trọng nhất. Một điều khoản rộng nhưng gần như không đụng tới kế hoạch nghề nghiệp của bạn thì ít đáng lo; một điều khoản trông hẹp nhưng chặn đúng con đường bạn định đi thì đáng thương lượng. Hãy đọc điều khoản qua kế hoạch của chính mình, không chỉ qua câu chữ.

Một cách làm cụ thể: viết ra ba công việc bạn có thể muốn làm trong vài năm tới, ví dụ làm cho một công ty cùng sản phẩm, làm cho khách hàng của chính công ty này, hoặc tự nhận dự án làm tự do. Đặt từng việc cạnh điều khoản và hỏi: việc này có bị cấm không. Nếu cả ba đều bị cấm, bạn đã có lý do rõ ràng để thương lượng, và có cả ví dụ cụ thể để trình bày.

Bốn chiều của điều khoản và cách đề nghị thu hẹp

Mỗi chiều có một kiểu viết rộng hay gặp và một hướng đề nghị hợp lý hơn. Câu chữ chỉ là ví dụ để bạn hình dung.

ChiềuKiểu viết rộngHướng đề nghị
Thời gianKhông ghi, hoặc ghi dài nhiều nămMột khoảng cụ thể và ngắn hơn, tính từ ngày nghỉ việc
Địa lýToàn lãnh thổ hoặc không ghiKhu vực thực tế công ty đang kinh doanh
Lĩnh vực, vị tríCùng ngành hoặc ngành liên quanMột danh sách loại sản phẩm hoặc dịch vụ cụ thể, vị trí tương tự
Bù đắpKhông cóKhoản hỗ trợ trong thời gian bị hạn chế, hoặc bỏ điều khoản nếu không có bù đắp
Trường hợp áp dụngMọi trường hợp chấm dứt hợp đồngKhông áp dụng khi công ty chủ động cho nghỉ

Đề nghị ở dòng cuối thường bị bỏ qua nhưng rất đáng nêu: nếu chính công ty chấm dứt hợp đồng với bạn vì lý do của họ, việc tiếp tục hạn chế bạn tìm việc trong ngành là gánh nặng một chiều. Nhiều người phụ trách tuyển dụng chưa từng nghĩ tới điểm này cho đến khi được hỏi.

Tình huống giả định: anh Tùng, lập trình viên ở Đà Nẵng

Anh Tùng có sáu năm làm lập trình ứng dụng thanh toán, nhận lời mời của một công ty phần mềm ở Đà Nẵng. Hợp đồng có điều khoản: trong vòng hai năm sau khi nghỉ, người lao động không được làm việc cho bất kỳ tổ chức nào hoạt động trong lĩnh vực công nghệ thông tin trên toàn quốc. Vi phạm thì bồi thường một khoản bằng nhiều tháng lương.

Anh Tùng đọc qua kế hoạch của mình: sau vài năm, anh có thể chuyển sang một công ty khác làm sản phẩm tương tự, hoặc làm cho một ngân hàng. Với câu chữ hiện tại, gần như mọi lựa chọn đều nằm trong phạm vi bị cấm. Anh không muốn mất lời mời, cũng không muốn ký một ràng buộc mình không sống được.

Anh gửi thư cho trưởng phòng: "Em hiểu công ty cần bảo vệ sản phẩm và khách hàng. Em xin đề nghị điều chỉnh điều 12 theo ba điểm: phạm vi chỉ gồm các đơn vị phát triển sản phẩm cạnh tranh trực tiếp với dòng sản phẩm em tham gia; thời gian ngắn hơn; và điều khoản không áp dụng nếu công ty chủ động chấm dứt hợp đồng. Em sẵn sàng ký cam kết bảo mật và không lôi kéo khách hàng, đồng nghiệp đầy đủ." Sau hai lần trao đổi, công ty đồng ý thu hẹp phạm vi và thêm câu về trường hợp công ty chủ động cho nghỉ, giữ nguyên thời gian. Anh Tùng vẫn nhờ một luật sư quen đọc lại bản cuối trước khi ký.

Đề nghị thu hẹp mà không làm hỏng lời mời

Thương lượng điều khoản không cạnh tranh là chuyện nhạy cảm vì nó chạm tới nỗi lo mất người, mất khách của công ty. Các bước dưới đây giúp cuộc trao đổi đi theo hướng giải quyết.

  1. Nói rõ bạn hiểu mối lo của công ty: bảo vệ khách hàng, sản phẩm, đội ngũ.
  2. Đề xuất thay thế bằng những cam kết hẹp mà vẫn bảo vệ đúng điều họ lo: bảo mật, không lôi kéo khách hàng, không lôi kéo đồng nghiệp trong một thời gian.
  3. Chọn tối đa hai chiều quan trọng nhất với bạn để đề nghị sửa, thường là phạm vi lĩnh vực và trường hợp công ty chủ động cho nghỉ.
  4. Đưa sẵn câu chữ thay thế để người đọc dễ chuyển cho bộ phận pháp chế.
  5. Hỏi thời gian công ty cần để xem xét, và hẹn lại một mốc cụ thể.
  6. Khi có bản sửa, đọc lại toàn bộ điều khoản liên quan chứ không chỉ câu vừa sửa, vì đôi khi phần phạt nằm ở điều khác.

Nếu công ty không đồng ý sửa gì, bạn có hai lựa chọn: ký và chấp nhận rủi ro sau khi đã hỏi luật sư, hoặc từ chối lời mời. Không có lựa chọn nào sai; quan trọng là bạn quyết định khi đã hiểu, không phải ký vì ngại hỏi.

Ba điều khoản hay đi kèm và cách phân biệt

Không lôi kéo khách hàng. Hạn chế việc bạn chủ động tiếp cận khách hàng của công ty để mời họ chuyển đi. Điều này hẹp hơn không cạnh tranh và thường dễ chấp nhận hơn. Hỏi rõ "khách hàng" là khách bạn từng phụ trách hay toàn bộ khách của công ty.

Không lôi kéo đồng nghiệp. Hạn chế việc bạn mời người đang làm ở công ty sang chỗ mới. Hỏi xem nếu một người tự nộp hồ sơ vào nơi bạn làm thì có bị tính là lôi kéo không.

Bảo mật thông tin. Không tiết lộ, không sử dụng thông tin mật. Nếu công ty chủ yếu lo về thông tin, một điều khoản bảo mật chặt có thể thay cho không cạnh tranh rộng; đây là lập luận tốt để đưa ra khi thương lượng.

Vì sao cần tách bạch. Mỗi điều khoản bảo vệ một mối lo khác nhau. Khi bạn tách ra, cuộc nói chuyện chuyển từ "ký hay không ký" sang "mối lo nào cần bảo vệ bằng cách nào", dễ tìm điểm chung hơn nhiều.

Trước khi gật đầu, tự kiểm lần cuối

Khi bản cuối đã được gửi, dành mười phút kiểm các điểm sau trước khi ký:

  • Thời gian hạn chế có con số cụ thể và tính từ mốc cụ thể không.
  • Phạm vi lĩnh vực có mô tả được bằng một câu mà người ngoài đọc cũng hiểu không.
  • Khoản phạt hoặc bồi thường được ghi thế nào, có ở điều khoản khác không.
  • Câu về trường hợp công ty chủ động cho nghỉ đã được thêm hay chưa, nếu bạn đã đề nghị.
  • Bạn có bản sao đầy đủ hợp đồng và phụ lục chứa điều khoản này không.
  • Bạn đã hỏi một người có chuyên môn chưa, nếu ràng buộc dài hoặc khoản phạt lớn.

Điều khoản không cạnh tranh có thể chưa bao giờ được dùng tới. Nhưng nếu nó được dùng, đó thường là lúc bạn đang chuyển việc và cần sự rõ ràng nhất. Mười phút đọc lúc ký rẻ hơn nhiều so với vài tháng lo lắng khi đã đi tới quyết định nghỉ.

Câu nói mẫu khi bên tuyển dụng phản hồi

Cuộc trao đổi về điều khoản không cạnh tranh thường không xong trong một lượt. Dưới đây là ba phản hồi hay gặp từ phía công ty và cách đáp lại giữ được thiện chí mà không bỏ điều mình cần.

"Ai cũng ký mẫu này, chưa ai hỏi cả." Bạn có thể đáp: "Dạ em hiểu đây là mẫu chung. Em hỏi vì công việc tiếp theo của em gần như chắc chắn vẫn trong ngành, nên em muốn hai bên hiểu giống nhau ngay từ đầu, để sau này không có gì khó xử ạ." Câu này đưa lý do về phía kế hoạch nghề nghiệp, không phải nghi ngờ công ty.

"Điều khoản này chỉ để cho có, công ty không bao giờ dùng tới." Bạn có thể đáp: "Dạ nếu vậy thì việc thu hẹp phạm vi cũng không ảnh hưởng gì tới công ty, mà em thì yên tâm hơn. Anh/chị xem giúp em đề nghị ở điểm hai được không ạ." Đừng tranh luận về việc công ty có dùng hay không; chỉ cần chỉ ra rằng sửa thì không ai mất gì.

"Phải hỏi bộ phận pháp chế, mất thời gian lắm." Bạn có thể đáp: "Dạ em chờ được ạ. Anh/chị cho em biết khoảng bao lâu để em sắp xếp ngày bắt đầu cho phù hợp." Đưa ra sự kiên nhẫn có mốc thời gian giúp yêu cầu của bạn không bị bỏ quên.

Trong cả ba trường hợp, tránh những câu mang tính đe doạ như "nếu không sửa em không ký", trừ khi đó thật sự là quyết định cuối cùng của bạn. Cũng không nên viện dẫn một lời mời khác không có thật để gây sức ép; nếu bị hỏi lại, bạn mất uy tín ngay ở bước đầu tiên.

Câu hỏi thường gặp

Điều khoản không cạnh tranh trong hợp đồng lao động có hiệu lực không?

Vấn đề này hiện còn nhiều cách hiểu và cách xử lý khác nhau, phụ thuộc câu chữ cụ thể và từng trường hợp. Không nên tự kết luận; nếu ràng buộc ảnh hưởng lớn tới bạn, hãy hỏi luật sư trước khi ký.

Có nên ký điều khoản không cạnh tranh để giữ lời mời làm việc?

Hãy đọc điều khoản qua kế hoạch nghề nghiệp của bạn. Nếu nó không chặn con đường bạn định đi thì có thể chấp nhận; nếu chặn đúng hướng đó, nên thương lượng thu hẹp trước khi quyết định.

Nên đề nghị sửa chiều nào của điều khoản trước?

Thường là phạm vi lĩnh vực, vì đó là chiều quyết định bạn còn làm được gì. Tiếp theo là trường hợp công ty chủ động cho nghỉ. Chỉ nên chọn một hai chiều để cuộc thương lượng gọn.

Không lôi kéo khách hàng khác không cạnh tranh ở đâu?

Không lôi kéo khách hàng chỉ hạn chế việc chủ động mời khách của công ty đi theo bạn. Không cạnh tranh hạn chế cả việc làm cho bên khác trong lĩnh vực đó, nên rộng hơn nhiều.

Công ty nói đây là mẫu chung không sửa được thì làm gì?

Bạn có thể xin một thư xác nhận cách hiểu về phạm vi áp dụng, hỏi luật sư về rủi ro, rồi quyết định ký hay không. Đừng ký chỉ vì ngại hỏi thêm.

Khi nào thật sự cần hỏi luật sư về điều khoản này?

Khi thời gian hạn chế dài, phạm vi rộng, có khoản bồi thường lớn, hoặc khi bạn làm ở vị trí quản lý, phụ trách khách hàng lớn. Chi phí một buổi tư vấn thường nhỏ so với rủi ro.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138