ThuongThao.comThương Thảo
Chuẩn bị trước khi nói chuyện lương

Tập nói trước khi đàm phán lương: kịch bản, người đóng vai và tự ghi âm

Biết phải nói gì mà vẫn run khi ngồi trước sếp: cách viết kịch bản bốn đoạn, nhờ người thân đóng vai khó tính, tự ghi âm nghe lại và tập phần im lặng.

Vietnamese man in a chef jacket rehearsing quietly while standing in an empty restaurant dining room before opening, chairs stacked on tables, seen from behind, warm low light

Tập nói trước là cách chắc nhất để lời mình muốn nói đi ra trọn vẹn khi đang hồi hộp: viết kịch bản ngắn, nói thành tiếng vài lần, nhờ một người đóng vai bên trả lương, và ghi âm để nghe lại. Ba đến năm buổi tập ngắn trong tuần trước buổi gặp là đủ để câu mở đầu và con số của bạn trôi chảy.

Nhiều người chuẩn bị rất kỹ trong đầu nhưng khi ngồi trước quản lý thì quên một nửa, nói lan man, hoặc nhận ngay con số đầu tiên chỉ để kết thúc cho nhanh. Đó không phải vì họ kém, mà vì não người khi căng thẳng ưu tiên những gì đã được tập. Bài này đi qua từng bước tập cụ thể.

Vì sao biết phải nói gì vẫn nói không ra

Hiểu một điều và nói được điều đó trước mặt người có quyền quyết định lương là hai kỹ năng khác nhau. Khi hồi hộp, tim đập nhanh, hơi thở ngắn lại, và câu chữ đã soạn trong đầu bỗng rời rạc. Người ta có xu hướng nói nhanh hơn, xin lỗi nhiều hơn, và vội lấp đầy mọi khoảng lặng.

Tập nói thành tiếng giúp những câu quan trọng trở thành thói quen. Khi đã nói một câu năm, sáu lần, nó sẽ đi ra gần như tự động, dù bạn đang run. Đặc biệt là con số: nhiều người chưa bao giờ nói to con số lương mình mong muốn, nên lần đầu nói ra trước sếp, giọng tự nhiên nhỏ lại hoặc kèm một tiếng cười gượng.

Tập cũng giúp bạn phát hiện câu nào nghe không ổn. Trên giấy, "em nghĩ là có lẽ em xứng đáng được xem xét" nghe khiêm tốn; nói thành tiếng mới thấy nó yếu và vòng vo. Sửa ở nhà dễ hơn nhiều so với sửa giữa buổi gặp.

Một lý do nữa: người nghe đánh giá đề nghị của bạn một phần qua cách bạn nói. Cùng một con số, nói chậm, rõ, nhìn thẳng thì nghe như một đề nghị có cân nhắc; nói lí nhí, kèm lời xin lỗi thì nghe như một lời thử xem sao. Bạn không cần diễn, chỉ cần quen với chính câu nói của mình.

Kịch bản bốn đoạn: viết ngắn, nói được trong hai phút

Không viết bài diễn văn. Viết bốn đoạn ngắn, mỗi đoạn vài câu, đủ để bạn nắm ý chứ không phải đọc thuộc lòng.

ĐoạnMục đíchCâu mẫu
MởNói rõ lý do cuộc gặp, giữ không khí cùng bàn"Em cảm ơn anh đã dành thời gian. Hôm nay em muốn trao đổi với anh về mức lương của em sau một năm làm việc."
Căn cứĐưa ra hai, ba thành tích chính"Trong năm qua em đã nhận thêm phần việc của ca tối và đào tạo hai bạn mới vào bếp."
Đề nghịNói con số hoặc khoảng, giọng rõ ràng"Dựa trên những việc đó, em mong anh xem xét điều chỉnh lương của em lên khoảng mức em đã ghi ở đây."
DừngIm lặng, chờ phản hồi(Không nói thêm. Đếm thầm tới năm nếu cần.)

Đoạn thứ tư là đoạn quan trọng và khó nhất. Sau khi nói con số, rất nhiều người tự hạ giá ngay khi thấy bên kia im lặng: "…nhưng nếu khó thì thấp hơn chút cũng được ạ." Câu đó thường xoá mất toàn bộ phần đã chuẩn bị. Kịch bản phải ghi rõ: nói xong con số thì dừng.

Nhờ người đóng vai: chọn ai, dặn họ thế nào

Người đóng vai không cần biết về nghề của bạn, chỉ cần chịu đóng nghiêm túc. Dặn họ đóng lần lượt các kiểu người nghe khác nhau:

  • Người dễ chịu nhưng nói ngân sách khó: "Anh hiểu em, nhưng năm nay công ty khó lắm."
  • Người hỏi vặn căn cứ: "Những việc đó là trách nhiệm của em mà, sao lại tính thêm?"
  • Người im lặng lâu, không phản ứng gì sau khi bạn nói con số.
  • Người đưa ra con số thấp hơn và hỏi "em thấy sao?"
  • Người muốn kết thúc nhanh: "Thôi để anh xem đã nhé."
  • Người chuyển chủ đề sang việc khác, để bạn phải tự kéo câu chuyện về.

Người thân hoặc bạn bè thường đóng quá nhẹ tay vì thương bạn. Nói rõ với họ: "Cứ đóng khó một chút, khó hơn sếp thật càng tốt." Sau mỗi lần tập, xin họ góp ý đúng hai điều: chỗ nào nghe tự tin, chỗ nào nghe như đang xin xỏ. Hai câu góp ý cụ thể có ích hơn một lời khen chung chung.

Tự ghi âm và nghe lại: nghe những gì

Tốc độ nói. Phần lớn người hồi hộp nói nhanh hơn bình thường. Nếu bản ghi nghe gấp gáp, tập chậm lại ở đoạn căn cứ và đoạn đề nghị, đó là hai đoạn người nghe cần thời gian để tiếp nhận.

Những từ đệm. Đếm số lần "kiểu như", "thì là", "dạ thì". Không cần bỏ hết, nhưng nếu chúng xuất hiện ngay trước con số thì con số nghe kém chắc chắn.

Giọng ở câu đề nghị. Nghe kỹ câu có con số: giọng có đi xuống ở cuối câu như một lời khẳng định, hay đi lên như đang hỏi? Câu đề nghị nên đi xuống.

Những lời xin lỗi thừa. "Em xin lỗi vì làm phiền anh", "em biết là hơi ngại nhưng". Một lời cảm ơn ở đầu là đủ, không cần xin lỗi vì bàn chuyện lương.

Độ dài. Cả bốn đoạn nên gọn trong khoảng hai phút. Dài hơn thì người nghe bắt đầu mất tập trung, và căn cứ chính của bạn bị chìm giữa nhiều chi tiết.

Tình huống giả định: anh Phúc, đầu bếp ở Khánh Hoà

Anh Phúc làm bếp chính ở một nhà hàng hải sản được ba năm. Mùa du lịch năm nay khách đông hẳn, anh nhận thêm việc lên thực đơn mới và kèm hai phụ bếp. Anh muốn xin chủ nhà hàng xem lại lương, nhưng mỗi lần định nói lại thấy ngại vì chủ là người dễ tính, hay mời cơm.

Anh viết kịch bản bốn đoạn và nhờ vợ đóng vai chủ. Lần tập đầu, khi vợ nói "dạo này khách đông thật, nhưng chi phí nguyên liệu cũng tăng", anh lập tức nói "dạ vâng, em hiểu, thôi để sau cũng được". Nghe lại bản ghi âm, anh thấy mình bỏ cuộc chỉ sau một câu từ chối.

Anh tập lại phần đáp: "Dạ, em hiểu chi phí tăng. Em chỉ mong anh xem xét phần việc em nhận thêm năm nay. Nếu bây giờ chưa được, anh cho em biết khi nào mình có thể bàn lại ạ." Sau ba lần tập, câu này đi ra tự nhiên. Khi gặp chủ thật, anh vẫn hồi hộp, nhưng không rút lui ngay câu đầu, và ra về với một mốc hẹn bàn lại sau mùa du lịch.

Tập phần khó nhất: câu đáp cho những phản hồi hay gặp

Phần đã soạn thường trôi; phần làm người ta lúng túng là lúc bên kia trả lời khác dự tính. Soạn sẵn câu đáp cho từng kiểu phản hồi rồi tập riêng:

Bên kia nóiPhản xạ hay gặpCâu đáp nên tập
"Năm nay công ty khó khăn."Rút lui ngay"Dạ, em hiểu. Anh chị cho em biết khi nào mình có thể xem lại và em cần đạt những gì ạ?"
"Mức đó cao quá."Tự hạ con số"Dạ, anh chị cho em biết khoảng công ty có thể cân nhắc được không ạ, để em xem lại."
"Những việc đó là trách nhiệm của em mà."Cãi lại"Dạ đúng ạ. Em chỉ muốn anh chị thấy phần việc tăng thêm so với lúc em mới nhận vị trí này."
"Để anh chị suy nghĩ đã."Ra về không hẹn gì"Dạ vâng. Em xin phép hỏi lại anh chị vào cuối tuần sau được không ạ?"
"Em đang được trả đúng mặt bằng rồi."Im lặng, bối rối"Dạ, em xin phép chia sẻ những gì em tìm hiểu được, và những việc em đang làm vượt mô tả ban đầu ạ."

Tập mỗi câu đáp vài lần với người đóng vai. Mục tiêu không phải thắng trong từng câu, mà là không bỏ cuộc ở câu đầu tiên và luôn ra về với một bước tiếp theo rõ ràng: một con số để cân nhắc, một mốc hẹn bàn lại, hoặc một tiêu chí cụ thể để đạt.

Những thứ không cần tập

Không cần tập vẻ mặt hay cử chỉ. Tập trước gương cách cười hay đặt tay thường làm bạn gượng hơn. Ngồi thẳng, nhìn người đối diện khi nói con số là đủ.

Không cần soạn câu đáp cho mọi tình huống. Năm kiểu phản hồi ở bảng trên đã bao phần lớn các trường hợp. Gặp câu lạ, bạn luôn còn một câu an toàn: "Dạ, em xin phép suy nghĩ thêm và trả lời anh chị sau ạ."

Không cần đọc thêm mẹo đàm phán vào đêm trước. Mẹo mới chưa được tập sẽ chen vào đầu đúng lúc bạn cần nói câu đã tập. Đêm trước chỉ nên đọc lại tờ giấy ba thành tích.

Không cần tập cho hoàn hảo. Buổi gặp thật không cần trơn tru như diễn. Một chỗ vấp nhỏ không làm hỏng đề nghị; rút lui ngay câu đầu mới làm hỏng. Nếu lỡ nói vấp, cứ dừng một nhịp, nói lại câu đó cho rõ rồi đi tiếp, người nghe sẽ quên chỗ vấp nhanh hơn bạn nghĩ.

Lịch tập trong tuần trước buổi gặp

Không cần tập nhiều giờ. Chia nhỏ như sau là đủ:

  1. Ngày thứ nhất: viết kịch bản bốn đoạn, đọc to một lần, sửa câu nào nghe gượng.
  2. Ngày thứ hai: nói không nhìn giấy, ghi âm, nghe lại theo năm điểm ở mục trên.
  3. Ngày thứ ba: nhờ người đóng vai, tập ba kiểu người nghe khác nhau.
  4. Ngày thứ tư: tập riêng phần khó nhất của bạn, thường là câu đề nghị và câu đáp khi bị từ chối.
  5. Ngày trước buổi gặp: nói lại một lần cả kịch bản, rồi nghỉ. Không tập thêm, không viết lại kịch bản.

Ngày trước buổi gặp không phải lúc thêm ý mới. Thêm ý vào phút chót thường làm bạn rối, vì những câu mới chưa được tập. Ngủ đủ, ăn uống bình thường, chuẩn bị sẵn tờ giấy ghi ba thành tích và con số để mang theo. Có tờ giấy trong tay, nếu quên, bạn chỉ cần nhìn xuống.

Câu hỏi thường gặp

Có cần học thuộc lòng kịch bản đàm phán lương không?

Không nên học thuộc từng chữ, vì nói như đọc sẽ nghe cứng và dễ rối khi bên kia nói khác dự tính. Nên thuộc ý chính của bốn đoạn và nói thuộc lòng đúng câu đề nghị có con số.

Nhờ ai đóng vai sếp để tập là tốt nhất?

Người chịu đóng nghiêm túc và dám đóng khó tính. Người thân thường nương tay, nên dặn rõ họ cứ từ chối, hỏi vặn, im lặng lâu. Một người từng làm quản lý thì càng tốt vì họ biết cách phản hồi thật.

Tập bao nhiêu lần thì đủ?

Ba đến năm buổi ngắn trong tuần trước buổi gặp thường là đủ để câu mở đầu và câu đề nghị trôi chảy. Tập nhiều hơn không hại, nhưng ngày cuối nên nghỉ để đầu óc thoải mái.

Nói xong con số thì nên làm gì?

Dừng lại và chờ. Khoảng lặng sau con số là lúc bên kia đang cân nhắc. Đừng tự hạ con số hoặc giải thích thêm chỉ vì im lặng làm bạn khó chịu. Tập riêng phần này cho quen.

Có nên mang giấy ghi chú vào buổi gặp không?

Nên mang một tờ ghi ba thành tích chính và con số đề nghị. Nhìn giấy vài lần không làm bạn kém chuyên nghiệp, ngược lại cho thấy bạn đã chuẩn bị kỹ.

Tập rồi mà vào buổi gặp vẫn run thì sao?

Run là bình thường và người đối diện thường không để ý nhiều như bạn nghĩ. Thở chậm, nói câu mở đầu đã tập, nhìn giấy nếu cần. Khi đã nói được câu đầu tiên, phần còn lại thường dễ hơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138