Việc nên làm nhất là hẹn nói chuyện với quản lý từ hai đến ba tuần trước ngày quay lại, và mang theo một đề xuất cụ thể: bạn quay lại vị trí nào, lịch làm trong mấy tháng đầu ra sao, và những việc nào cần bàn giao lại. Chờ đến sáng đầu tiên mới hỏi thì mọi thứ đã được sắp xếp xong, và bạn chỉ còn cách chấp nhận.
Tình huống giả định: chị Thu Hà, nhân viên kinh doanh ở Hải Phòng, sắp hết thời gian nghỉ thai sản. Trong lúc chị nghỉ, khách hàng của chị được chia cho hai đồng nghiệp. Bài đi qua phần luật nên biết ở mức nguyên tắc, cách chuẩn bị đề xuất, câu nói mẫu, và những gì cần ghi lại sau buổi nói chuyện.
Luật bảo vệ bạn đến đâu, và chỗ nào phải tự thương lượng
Bộ luật Lao động 2019 có một chương riêng cho lao động nữ, trong đó có nguyên tắc người lao động được bảo đảm việc làm cũ khi trở lại sau thời gian nghỉ thai sản; nếu việc làm cũ không còn thì phải được bố trí việc khác không thấp hơn về lương. Luật cũng có quy định riêng về thời gian nghỉ trong ngày cho lao động nữ nuôi con nhỏ. Con số cụ thể và điều kiện áp dụng, bạn nên tra văn bản hiện hành hoặc hỏi công đoàn, phòng nhân sự, cơ quan lao động.
Phần luật lo được là mức sàn. Còn những thứ như được giữ lại nhóm khách hàng cũ, làm từ xa một số ngày, đổi giờ vào ca để kịp đón con, hay giảm chỉ tiêu trong tháng đầu thì không có điều nào bắt buộc công ty phải đồng ý. Đó là phần phải thương lượng.
Phân biệt rõ hai phần này giúp bạn chọn giọng nói đúng. Với phần luật đã quy định, bạn hỏi để xác nhận. Với phần thương lượng, bạn đề xuất và giải thích lợi ích cho cả hai bên. Trộn lẫn hai giọng, ví dụ dùng giọng “luật bảo thế” cho việc xin làm từ xa, thường làm cuộc nói chuyện căng không cần thiết.
Chuẩn bị trước buổi nói chuyện
Chị Thu Hà dành hai buổi tối cho phần này. Bạn có thể làm theo thứ tự sau.
- Hỏi một đồng nghiệp tin cậy xem trong lúc bạn nghỉ, việc của bạn được chia ra sao, ai đang giữ khách nào, có thay đổi quy trình gì.
- Viết lịch sinh hoạt thật của gia đình sau khi đi làm lại: ai đưa đón con, giờ nào bạn bắt buộc phải có mặt ở nhà.
- Từ lịch đó, xác định thứ bạn thật sự cần, ví dụ về sớm một giờ ba ngày một tuần, và thứ chỉ là mong muốn.
- Nghĩ xem đề xuất của bạn ảnh hưởng gì tới nhóm, và bạn bù lại bằng cách nào, ví dụ nhận cuộc gọi khách hàng buổi tối qua điện thoại.
- Viết đề xuất thành một trang ngắn, có thời hạn thử, ví dụ áp dụng ba tháng rồi đánh giá lại.
- Hẹn lịch qua tin nhắn, nói rõ mục đích để quản lý không bất ngờ.
Thời hạn thử là chi tiết quan trọng nhất. Quản lý dễ đồng ý một thay đổi có ngày xem lại hơn là một thay đổi vô thời hạn.
Mẫu đề xuất lịch làm trong ba tháng đầu
Dưới đây là đề xuất chị Thu Hà mang tới buổi nói chuyện. Cột cuối là thứ chị đưa ra để bù lại, phần nhiều người bỏ quên.
| Nội dung | Đề xuất | Lý do | Bù lại cho nhóm |
|---|---|---|---|
| Vị trí | Quay lại nhân viên kinh doanh, nhận lại dần nhóm khách cũ | Khách quen chị, bàn giao lại sẽ nhanh | Hai đồng nghiệp giữ khách mới phát sinh trong lúc chị nghỉ |
| Giờ về | Về sớm một giờ vào thứ Hai, Tư, Sáu | Đón con ở nhà trẻ | Bắt đầu sớm hơn một giờ những ngày đó |
| Làm từ xa | Một ngày mỗi tuần, ngày không gặp khách | Giảm thời gian đi lại | Báo cáo cuối ngày qua thư |
| Chỉ tiêu tháng đầu | Xin chỉ tiêu tháng đầu bằng một phần chỉ tiêu thường | Cần thời gian nhận lại khách | Tháng thứ hai trở lại bình thường |
| Đánh giá lại | Sau ba tháng | Xem đề xuất có ổn không | Chị tự đề nghị buổi đánh giá |
Bảng này không phải để quản lý ký vào từng dòng. Nó cho thấy bạn đã nghĩ cho cả nhóm, và giúp cuộc nói chuyện bàn từng điểm thay vì bàn chung chung.
Câu nói mẫu khi gặp quản lý
Mở đầu: “Em cảm ơn anh đã sắp xếp thời gian. Em sắp quay lại từ ngày mười lăm, em muốn bàn trước vài điều để ngày đầu đi làm mọi thứ suôn sẻ cho cả nhóm.”
Về vị trí: “Em muốn xác nhận em sẽ quay lại vị trí kinh doanh như trước. Về nhóm khách cũ, em đề xuất nhận lại dần trong tháng đầu, còn khách mới phát sinh lúc em nghỉ thì để anh chị đang chăm tiếp tục giữ.”
Về lịch: “Trong ba tháng đầu, em xin về sớm một giờ ba ngày mỗi tuần để đón con, những ngày đó em vào sớm hơn một giờ. Sau ba tháng mình cùng xem lại có ổn không.”
Khi quản lý ngập ngừng: “Em hiểu anh cần cân nhắc với nhóm. Phần nào trong đề xuất làm anh lo nhất, để em nghĩ thêm cách khác?” Câu hỏi này kéo cuộc nói chuyện về phía tìm cách, thay vì đồng ý hay từ chối.
Khi bị đề nghị chuyển sang vị trí khác
Hỏi lý do trước khi phản ứng. Có thể vị trí cũ đã thay đổi thật, có thể chỉ là sắp xếp tạm cho tiện. Câu hỏi: “Anh cho em biết vì sao vị trí của em thay đổi được không ạ?”
So sánh lương và quyền lợi. Nguyên tắc của luật là việc khác phải không thấp hơn về lương so với trước. Hãy hỏi rõ mức lương, phụ cấp, cách tính thưởng ở vị trí mới và so từng khoản.
Đề nghị ghi bằng văn bản. Mọi thay đổi vị trí nên có văn bản, như phụ lục hợp đồng hoặc quyết định. Đừng nhận việc mới chỉ qua lời nói.
Đừng tự kết luận là bị phân biệt. Nếu thấy thay đổi bất lợi rõ rệt, hãy hỏi công đoàn cơ sở hoặc cơ quan lao động, luật sư trước khi quyết định. Bài này không thay được tư vấn cho trường hợp cụ thể.
Cân nhắc cả mặt tốt. Có khi vị trí mới ít đi lại, hợp với lúc con còn nhỏ. Hãy nghĩ một đêm trước khi trả lời, vì cảm xúc ngày đầu dễ làm mình phản ứng quá tay.
Chỗ hay sai và vì sao
Chị Thu Hà kể lại những điều chị suýt làm, và nhiều người quay lại sau nghỉ sinh cũng gặp:
- Xin lỗi vì đã nghỉ. Nghỉ thai sản là quyền, không phải lỗi. Bắt đầu bằng xin lỗi đặt bạn vào thế yếu trước khi bàn bất cứ điều gì.
- Xin quá nhiều thay đổi cùng lúc. Vừa giảm giờ, vừa làm từ xa, vừa đổi khách, vừa giảm chỉ tiêu dễ khiến quản lý từ chối hết. Chọn hai điều quan trọng nhất.
- Không có thời hạn. Đề xuất vô thời hạn khó được đồng ý; đề xuất có ngày xem lại dễ hơn nhiều.
- Chỉ nói miệng. Sau buổi gặp, gửi tin nhắn hoặc thư tóm tắt những gì đã thống nhất, kèm ngày đánh giá lại.
- Im lặng chịu đựng. Một số người quay lại, thấy việc thay đổi nhưng không nói gì, ba tháng sau kiệt sức rồi nghỉ việc. Một buổi nói chuyện sớm tránh được điều đó.
Cách tự kiểm đơn giản: sau buổi nói chuyện, bạn trả lời được ba câu chưa — mình làm vị trí gì, lịch thế nào, bao giờ xem lại. Thiếu câu nào thì hỏi lại câu đó.
Nếu đề xuất bị từ chối
Không phải lần nào cũng được đồng ý. Quản lý của chị Thu Hà đồng ý cho về sớm nhưng từ chối làm từ xa, vì nhóm kinh doanh có buổi họp sáng hằng ngày. Khi bị từ chối một phần, đừng vội coi đó là kết thúc. Hỏi lý do cụ thể, rồi xem có cách nào giải quyết được đúng lý do đó không.
Câu hỏi mẫu: “Em hiểu nhóm cần họp sáng. Nếu ngày làm ở nhà em vẫn vào họp sáng trực tuyến đúng giờ, rồi gọi khách cả buổi, anh thấy có được không?” Nhiều khi lời từ chối nhắm vào một chi tiết, không nhắm vào cả đề xuất.
Nếu vẫn không được, hãy hỏi khi nào có thể bàn lại, ví dụ sau ba tháng khi bạn đã nhận lại đủ khách. Ghi lại mốc đó. Đồng thời, nhìn lại lịch gia đình: có thể nhờ người thân đưa đón thêm một ngày, hay đổi lịch nhà trẻ. Thương lượng ở nơi làm việc và sắp xếp ở nhà thường phải đi cùng nhau.
Điều không nên làm là đồng ý cho xong rồi âm thầm về sớm. Cách đó làm mất lòng tin, và khi có chuyện, bạn không có gì để dựa vào. Một lời từ chối rõ ràng vẫn tốt hơn một thoả thuận mập mờ.
Tuần đầu đi làm lại: những gì nên kiểm
Buổi nói chuyện trước ngày quay lại chỉ là phần đầu. Tuần đầu tiên là lúc thoả thuận gặp thực tế. Chị Thu Hà dùng danh sách này để tự kiểm vào cuối tuần:
- Lịch làm thực tế có đúng như đã thống nhất không, hay đã bị kéo dài thêm vì “việc gấp”.
- Nhóm khách cũ đã được bàn giao lại đúng tiến độ chưa, đồng nghiệp có biết rõ phần nào thuộc về ai.
- Bảng lương tháng đầu có tính đúng ngày làm và các khoản phụ cấp không, nhất là nếu bạn quay lại giữa tháng.
- Hồ sơ bảo hiểm sau thời gian nghỉ thai sản đã được phòng nhân sự xử lý xong chưa, giấy tờ nào còn thiếu.
- Có chỗ riêng tư và thời gian phù hợp nếu bạn cần nghỉ ngắn trong ngày cho việc chăm con, như luật có quy định với lao động nữ nuôi con nhỏ.
- Bản thân bạn có đang quá sức không, ngủ được bao nhiêu, có cần điều chỉnh gì trước khi kiệt sức.
Nếu có điểm lệch, nói ngay trong tuần thứ hai, khi mọi chuyện còn nhỏ. Để đến tháng thứ ba mới nói thì điểm lệch đã thành thói quen của cả nhóm.
Câu hỏi thường gặp
Đi làm lại sau nghỉ thai sản có được quay về vị trí cũ không?
Bộ luật Lao động 2019 có nguyên tắc bảo đảm việc làm cũ khi lao động nữ trở lại sau nghỉ thai sản; nếu việc cũ không còn thì phải bố trí việc khác không thấp hơn về lương. Chi tiết áp dụng, hãy tra văn bản hiện hành hoặc hỏi công đoàn.
Nên nói chuyện với quản lý trước bao lâu khi đi làm lại?
Khoảng hai đến ba tuần trước ngày quay lại là hợp lý. Đủ sớm để công ty sắp xếp, đủ gần để bạn biết rõ tình hình gia đình và lịch đưa đón con.
Xin về sớm để đón con thì nói thế nào cho dễ được đồng ý?
Nói rõ số ngày, số giờ, kèm cách bạn bù lại như vào sớm hơn hoặc nhận việc buổi tối, và đề nghị một thời hạn thử khoảng ba tháng rồi xem lại. Đề xuất cụ thể dễ được đồng ý hơn lời xin chung chung.
Bị chuyển sang vị trí khác sau nghỉ sinh thì làm gì?
Hỏi lý do, so sánh lương và quyền lợi từng khoản, đề nghị có văn bản. Nếu thấy bất lợi rõ rệt, hãy hỏi công đoàn, cơ quan lao động hoặc luật sư trước khi quyết định.
Có nên xin giảm chỉ tiêu tháng đầu khi đi làm lại không?
Nên, nếu công việc của bạn có chỉ tiêu và bạn cần thời gian nhận lại khách hoặc nắm lại quy trình. Hãy xin có thời hạn, thường là một tháng, và nói rõ tháng sau trở lại bình thường.
Quản lý chỉ đồng ý miệng thì có cần ghi lại không?
Cần. Gửi tin nhắn hoặc thư tóm tắt những gì đã thống nhất, kèm ngày đánh giá lại. Người quản lý có thể đổi, trí nhớ có thể sai, một dòng chữ giúp cả hai bên.