ThuongThao.comThương Thảo
Cho từng nhóm người

Người làm nghề sáng tạo vào làm công ty: thương lượng hồ sơ năng lực và dự án riêng

Thiết kế, dựng phim, viết nội dung khi vào làm công ty nên bàn ba điều ngoài lương: được đưa sản phẩm vào hồ sơ năng lực, làm dự án riêng ngoài giờ, và ghi tên.

Vietnamese video editor with headphones around his neck sketching storyboards on a blank notebook at a studio desk, over-the-shoulder view, warm lamp light at dusk

Người làm nghề sáng tạo khi chuyển từ tự do sang làm công ty nên thương lượng thêm ba điều mà người làm nghề khác ít khi để ý: có được đưa sản phẩm làm cho công ty vào hồ sơ năng lực không, có được nhận dự án riêng ngoài giờ không, và có được ghi tên ở đâu. Ba điều này ảnh hưởng tới sự nghiệp lâu dài hơn chênh lệch lương vài tháng, và phải bàn trước khi ký, vì sau đó gần như không còn cơ hội.

Tình huống giả định: anh Vũ, dựng phim tự do năm năm ở Hà Nội, nhận lời vào làm nhân viên cho một công ty truyền thông. Bài này không thay lời khuyên pháp lý về sở hữu trí tuệ; nó giúp bạn biết hỏi gì, đọc điều khoản nào và nói ra sao cho tự nhiên.

Vì sao người làm sáng tạo cần bàn khác người khác

Với phần lớn nghề, khi nghỉ việc bạn mang theo kinh nghiệm và kỹ năng. Với người làm sáng tạo, thứ chứng minh kỹ năng là chính sản phẩm: đoạn phim, bộ nhận diện, bài viết. Nếu không được đưa chúng vào hồ sơ năng lực, ba năm làm việc ở công ty có thể biến mất khỏi hồ sơ của bạn, và lần xin việc sau bạn chỉ có những gì đã làm trước đó.

Thứ hai, nhiều người làm sáng tạo quen có khách riêng. Vào công ty rồi, họ vẫn muốn giữ vài khách cũ hoặc làm dự án cá nhân. Hợp đồng lao động thường có điều khoản về làm việc cho bên khác, về bảo mật, đôi khi về không cạnh tranh. Ký mà không đọc, bạn có thể vô tình vi phạm ngay tuần đầu.

Thứ ba là quyền đối với sản phẩm làm ra. Theo nguyên tắc chung, sản phẩm làm theo nhiệm vụ được giao thường thuộc quyền khai thác của bên giao việc, còn tên tác giả là chuyện khác. Áp vào trường hợp cụ thể thế nào là việc của luật sư; điều bạn cần là biết hợp đồng của mình đang nói gì về điểm này.

Ba điều cần bàn và cách hỏi

Anh Vũ chuẩn bị bảng này trước buổi nhận thư mời. Cột thứ ba là phương án dự phòng khi công ty không đồng ý hoàn toàn.

ĐiềuCâu hỏi mẫuNếu không được hết
Đưa sản phẩm vào hồ sơ năng lựcEm có được đưa các sản phẩm đã ra mắt công khai vào hồ sơ năng lực cá nhân không ạ?Xin được đưa sau khi sản phẩm đã công bố một thời gian, hoặc chỉ đưa đoạn ngắn
Dự án riêng ngoài giờNgoài giờ làm, em có được nhận việc riêng không cạnh tranh với khách của công ty không ạ?Xin được làm với điều kiện báo trước từng dự án
Ghi tênỞ các sản phẩm em làm chính, tên em có được ghi trong phần thực hiện không ạ?Xin ghi tên trong hồ sơ nội bộ, dùng làm xác nhận khi cần
Công cụ, thiết bị riêngEm dùng máy và phần mềm của cá nhân thì có ràng buộc gì không ạ?Tách rõ dữ liệu công ty và dữ liệu cá nhân
Sản phẩm làm trước khi vàoCác sản phẩm em làm trước đây vẫn thuộc về em và khách cũ, đúng không ạ?Xin ghi rõ một dòng trong thư mời

Không phải công ty nào cũng đồng ý cả năm điều. Thường điều dễ được chấp nhận nhất là đưa sản phẩm đã công bố vào hồ sơ năng lực, điều khó nhất là nhận khách riêng.

Đọc điều khoản nào trước trong hợp đồng

Khi nhận bản hợp đồng, người làm sáng tạo nên tìm và đọc kỹ những phần dưới đây trước khi đọc phần lương. Đánh dấu từng điểm chưa hiểu để hỏi lại.

  • Điều khoản về quyền đối với sản phẩm. Xem có ghi rõ phạm vi không, có nhắc tới sản phẩm làm ngoài giờ hay bằng thiết bị cá nhân không.
  • Điều khoản bảo mật. Xem thông tin nào bị coi là bí mật, kéo dài bao lâu sau khi nghỉ việc. Đây thường là căn cứ để công ty hạn chế việc đưa sản phẩm ra ngoài.
  • Điều khoản làm việc cho bên khác. Một số hợp đồng cấm hoàn toàn, một số chỉ cấm làm cho đối thủ. Nếu có điểm mơ hồ, xin ghi rõ.
  • Điều khoản không cạnh tranh sau khi nghỉ. Hiệu lực của loại điều khoản này với hợp đồng lao động là vấn đề pháp lý phức tạp; nếu thấy có, hãy hỏi luật sư trước khi ký.
  • Điều khoản bồi thường. Xem trường hợp nào bạn phải bồi thường, mức tính ra sao.

Đọc xong, anh Vũ đánh dấu được ba chỗ chưa rõ, gửi thư hỏi lại phòng nhân sự trước khi ký.

Câu nói mẫu khi đề nghị

Mở đầu bằng lý do, không bằng yêu cầu: “Với nghề dựng phim, hồ sơ năng lực là thứ chứng minh tay nghề. Em mong được đưa các sản phẩm đã công bố mà em làm chính vào hồ sơ cá nhân, tất nhiên không đưa những gì chưa công bố hay thông tin khách hàng.”

Về dự án riêng: “Em vẫn còn vài khách cũ ở mảng phim cưới, không trùng với mảng quảng cáo của công ty. Em đề xuất chỉ làm ngoài giờ, không dùng thiết bị công ty, và báo trước cho anh mỗi khi nhận dự án mới. Anh thấy có được không ạ?”

Về điều khoản mơ hồ: “Em thấy điều khoản làm việc cho bên khác ghi hơi rộng, em xin được sửa thành không làm cho khách hàng hay đối thủ trực tiếp của công ty, để hai bên cùng rõ.”

Câu mẫu thứ hai là cách anh Vũ được đồng ý: tách rõ mảng, tách rõ thiết bị, chủ động báo trước. Công ty lo nhất là mất khách và mất thời gian của nhân viên, khi hai mối lo đó được giải quyết thì việc đồng ý dễ hơn nhiều.

Khi công ty từ chối cho làm dự án riêng

Công ty của anh Vũ đồng ý cho đưa sản phẩm vào hồ sơ năng lực, nhưng lúc đầu từ chối việc nhận khách riêng, vì lo nhân viên dồn sức cho việc ngoài. Đây là phản ứng rất thường gặp, và có ba cách xử lý tuỳ mức độ bạn cần khách riêng.

Cách thứ nhất là thu hẹp đề nghị. Thay vì xin nhận khách riêng nói chung, xin giữ đúng hai khách cũ đang có hợp đồng dở dang, có ngày kết thúc. Công ty dễ đồng ý một con số cụ thể có hạn hơn là một quyền mở.

Cách thứ hai là đề nghị thời gian thử. Ví dụ ba tháng đầu không nhận khách mới, sau đó nếu công việc ở công ty ổn định thì bàn lại. Câu mẫu: “Em hiểu anh lo em bị phân tán. Ba tháng đầu em tập trung hoàn toàn cho công ty, sau đó mình xem kết quả rồi bàn lại chuyện khách riêng được không ạ?”

Cách thứ ba là chấp nhận và tính lại. Nếu thu nhập từ khách riêng là phần bạn không bỏ được, mức lương ở công ty phải bù được phần đó. Đây là lúc quay lại bàn lương với lý do rõ ràng. Nếu không bù được, có lẽ làm tự do vẫn hợp với bạn hơn, và nhận ra điều đó trước khi ký vẫn tốt hơn sau.

Chỗ hay sai và vì sao

Chỉ bàn lương, bỏ qua các điều khoản này. Lương có thể bàn lại vào kỳ xét tăng lương, còn điều khoản về sản phẩm thì hiếm khi được mở lại sau khi ký.

Tưởng làm ngoài giờ thì không ai biết. Ngành sáng tạo nhỏ, sản phẩm lại công khai. Bị phát hiện làm riêng trái hợp đồng làm mất lòng tin nhanh hơn bất cứ điều gì.

Đưa sản phẩm chưa công bố vào hồ sơ. Kể cả khi được phép đưa sản phẩm, những gì chưa ra mắt vẫn thuộc diện bảo mật. Chờ công bố rồi mới đưa.

Dùng máy công ty cho việc riêng. Ranh giới về quyền với sản phẩm sẽ mờ đi. Tách thiết bị là cách bảo vệ bạn.

Ngại hỏi vì sợ bị coi là không tận tâm. Hỏi rõ ngay từ đầu cho thấy bạn tôn trọng hợp đồng, chứ không phải không tận tâm.

Tự kiểm trước khi ký

Trước khi ký, anh Vũ đi qua các bước sau. Bước nào chưa xong thì chưa ký.

  1. Đọc năm loại điều khoản ở trên, gạch chân mọi chỗ chưa rõ.
  2. Gửi thư hỏi lại những chỗ đó, nhận câu trả lời bằng văn bản.
  3. Nếu công ty đồng ý điều gì khác với mẫu, xin ghi vào phụ lục hoặc thư mời có chữ ký.
  4. Lập danh sách sản phẩm đã làm trước khi vào công ty, lưu lại, để sau này không bị lẫn.
  5. Với điều khoản không cạnh tranh hay bồi thường mà bạn thấy nặng, hỏi một luật sư trước khi ký.
  6. Lưu bản hợp đồng đã ký cùng các thư trao đổi trong một thư mục riêng.

Danh sách sản phẩm làm trước khi vào là bước nhiều người bỏ qua. Nó tốn một buổi tối nhưng giúp tách rõ cái gì là của bạn từ trước, nhất là khi bạn mang theo phong cách và thư viện tư liệu riêng.

Câu tự hỏi trước khi gật đầu

Khi mọi thứ đã bàn xong, dành mười phút tự hỏi lại. Đây là những câu anh Vũ viết ra trước khi trả lời thư mời:

  • Ba năm nữa nếu nghỉ việc, mình mang theo được những sản phẩm nào để xin việc tiếp?
  • Khách cũ nào mình còn giữ được, khách nào phải chia tay, và mình đã báo họ chưa?
  • Thu nhập từ dự án riêng có còn cần thiết không, hay lương ở đây đã đủ để mình bỏ hẳn?
  • Điều khoản nào trong hợp đồng mình vẫn chưa hiểu hết?
  • Mình có đang nhận việc vì thích môi trường mới, hay chỉ vì mệt với việc tự tìm khách?

Câu cuối không có đáp án đúng sai. Nhưng nếu lý do chính là mệt, hãy chắc rằng những điều khoản đã ký vẫn để lại cho bạn đường quay lại làm tự do nếu cần, nhất là điều khoản không cạnh tranh và điều khoản về khách cũ.

Câu hỏi thường gặp

Làm cho công ty thì có được đưa sản phẩm vào hồ sơ năng lực không?

Tuỳ thoả thuận và điều khoản bảo mật trong hợp đồng. Nhiều công ty đồng ý cho đưa sản phẩm đã công bố, không kèm thông tin khách hàng. Hãy hỏi và xin ghi bằng văn bản trước khi ký.

Nhân viên có được nhận dự án riêng ngoài giờ không?

Phụ thuộc điều khoản về làm việc cho bên khác trong hợp đồng. Đề xuất cụ thể như chỉ làm ngoài giờ, không dùng thiết bị công ty, không trùng khách, báo trước từng dự án sẽ dễ được đồng ý hơn.

Sản phẩm làm trong giờ làm việc thuộc về ai?

Theo nguyên tắc chung, sản phẩm làm theo nhiệm vụ được giao thường thuộc quyền khai thác của bên giao việc. Áp vào trường hợp cụ thể thế nào, hãy đọc hợp đồng và hỏi luật sư về sở hữu trí tuệ.

Thấy điều khoản không cạnh tranh trong hợp đồng thì nên làm gì?

Đừng ký vội. Hiệu lực của điều khoản này với hợp đồng lao động là vấn đề pháp lý phức tạp. Hỏi rõ phạm vi, thời hạn, và tham khảo luật sư trước khi đồng ý.

Có nên dùng máy tính cá nhân để làm việc cho công ty không?

Được, nếu công ty đồng ý, nhưng nên tách rõ thư mục và dữ liệu công ty với dữ liệu cá nhân. Tách thiết bị hoàn toàn là cách an toàn nhất khi bạn còn làm dự án riêng.

Sản phẩm làm trước khi vào công ty có bị ảnh hưởng không?

Về nguyên tắc vẫn thuộc về bạn và khách cũ theo thoả thuận trước đó. Để tránh lẫn lộn, hãy lập danh sách các sản phẩm này và xin ghi một dòng xác nhận trong thư mời.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138