ThuongThao.comThương Thảo
Cho từng nhóm người

Làm thời vụ, ngắn hạn: thoả thuận những gì để không bị thiếu công, chậm tiền

Việc thời vụ trôi nhanh nên hay bị bỏ qua thoả thuận. Bảy điều nên chốt trước ngày đầu: ngày làm, cách tính công, ngày trả, tăng ca, ăn ở, nghỉ sớm và giấy tờ.

young Vietnamese man in a work vest stacking cardboard boxes in a large warehouse during the year-end rush, seen from the side with face turned away, overhead industrial lights

Trước ngày đầu làm thời vụ, hãy chốt bằng văn bản hoặc ít nhất bằng tin nhắn bảy điều: ngày bắt đầu và kết thúc, cách tính công theo ngày, giờ hay sản phẩm, ngày trả tiền, tăng ca tính thế nào, ăn ở đi lại ai lo, chuyện gì xảy ra nếu một bên dừng sớm, và giấy tờ nào bạn phải nộp. Việc ngắn ngày nên ai cũng nghĩ khỏi cần rõ, nhưng chính vì ngắn mà khi có trục trặc, chẳng còn thời gian để bàn lại.

Tình huống giả định: anh Phong, hai mươi hai tuổi, nhận làm kho hàng sáu tuần dịp cuối năm ở Đồng Nai qua lời giới thiệu của một người bạn. Bài đi qua bảy điều cần chốt, câu hỏi mẫu, cách tự ghi công, và phải làm gì khi tiền chậm.

Việc thời vụ có cần hợp đồng không

Bộ luật Lao động 2019 yêu cầu hợp đồng lao động làm bằng văn bản; chỉ với một số việc có thời hạn rất ngắn, luật cho phép giao kết bằng lời nói, và có những ngoại lệ. Điều kiện cụ thể, bạn nên tra văn bản hiện hành hoặc hỏi cơ quan lao động. Điều quan trọng hơn với người làm thời vụ là: dù hợp đồng bằng lời hay bằng giấy, những gì đã thoả thuận phải có chỗ để xem lại.

Với việc kéo dài vài tuần như của anh Phong, hãy đề nghị có văn bản. Nếu bên thuê chỉ nhắn tin, hãy trả lời bằng một tin nhắn tóm tắt lại các điều đã nói và xin họ xác nhận. Tin nhắn có ngày giờ, có người gửi, đó là bằng chứng tốt hơn trí nhớ của hai người.

Cũng nên phân biệt: bạn được thuê trực tiếp bởi công ty, hay qua một người trung gian, một đơn vị cung ứng lao động. Ai trả tiền cho bạn thì người đó là bên bạn cần thoả thuận rõ. Anh Phong hỏi và biết tiền công do một tổ đội trung gian trả, không phải chính kho hàng, nên anh nhắn tin chốt với người đứng tổ đội.

Bảy điều nên chốt trước ngày đầu

Đây là danh sách anh Phong dùng. Cột cuối là câu hỏi mẫu, đọc thẳng được qua điện thoại hay tin nhắn.

ĐiềuVì sao quan trọngCâu hỏi mẫu
Ngày bắt đầu, ngày kết thúcBiết chắc bao lâu để tính chi tiêu, sắp lịch về quêDạ việc này bắt đầu ngày nào, kết thúc ngày nào ạ?
Cách tính côngTheo ngày, theo giờ hay theo sản phẩm cho ra số tiền rất khác nhauMình tính công theo ngày hay theo giờ, một ngày là mấy tiếng ạ?
Ngày trả tiềnThời vụ hay bị trả dồn cuối đợt, chậm là thiếu tiền tiêuTiền công trả theo tuần hay cuối đợt, trả bằng chuyển khoản hay tiền mặt ạ?
Tăng caMùa cao điểm tăng ca nhiều, cần biết cách tínhGiờ làm thêm tính thế nào ạ?
Ăn, ở, đi lạiKhoản ẩn có thể ăn hết một phần tiền côngCó bữa ăn giữa ca không, có chỗ ở hay xe đưa đón không ạ?
Dừng sớmHết hàng sớm hoặc bạn phải về sớm thì tính tiền ra saoNếu bên mình cho nghỉ sớm hay em có việc phải nghỉ thì tiền công tính thế nào ạ?
Giấy tờTránh bị giữ giấy tờ gốcEm cần nộp những giấy tờ gì, bản sao được không ạ?

Không cần hỏi đủ bảy câu cùng lúc. Hỏi theo thứ tự bảng, câu nào được trả lời rõ trong lúc nói chuyện thì bỏ qua.

Câu nói mẫu khi chốt bằng tin nhắn

Sau cuộc gọi, anh Phong gửi tin nhắn này cho người đứng tổ đội: “Dạ em là Phong, em xin tóm tắt lại để mình cùng nắm: em làm kho từ ngày một đến hết ngày mười hai tháng sau, một ngày tám tiếng, tính công theo ngày, tăng ca tính theo giờ như anh nói, tiền trả mỗi thứ Bảy bằng chuyển khoản, có cơm trưa. Nếu bên mình cho nghỉ sớm thì tính đến ngày làm cuối. Anh xác nhận giúp em nhé.”

Tin nhắn này làm được ba việc: nhắc lại đủ các điều, cho bên kia cơ hội sửa nếu có hiểu lầm, và để lại bằng chứng có ngày giờ. Người đứng tổ đội trả lời “ok em” và sửa lại một chi tiết: tiền trả hai tuần một lần, không phải mỗi tuần. Nhờ vậy anh biết trước và sắp xếp tiền trọ.

Nếu bên kia không chịu xác nhận, chỉ nói “cứ đi làm đi, lo gì”, hãy cân nhắc. Không phải ai từ chối xác nhận cũng có ý xấu, nhưng một người ngại ghi lại những điều đơn giản thường là người khó đòi khi có trục trặc.

Giữ giọng nhẹ nhàng, dùng chữ “mình cùng nắm”, không dùng giọng như đang lập biên bản. Mục đích là rõ ràng, không phải đề phòng ra mặt.

Tính phần còn lại sau ăn ở, đi lại

Tiền công thời vụ trông có vẻ khá, nhưng con số thật cần nhìn là phần còn lại sau khi trừ các khoản để đi làm được. Anh Phong tính như sau, với số tròn chỉ để làm ví dụ: nếu tiền công một ngày là một mức A, tiền xe đi về mỗi ngày bằng khoảng một phần mười A, bữa trưa tự lo thêm một phần mười nữa, tiền trọ chia theo ngày thêm hai phần mười, thì phần còn lại chỉ khoảng sáu phần mười A.

Cách tính này đổi hẳn cách nhìn khi so hai chỗ làm. Một chỗ trả cao hơn nhưng ở xa, phải thuê trọ riêng, có khi còn lại ít hơn một chỗ trả thấp hơn nhưng có cơm trưa và xe đưa đón. Người làm thời vụ hay so tiền công trên lời mời, mà quên so phần còn lại.

Vì vậy câu hỏi về ăn ở, đi lại trong bảng bảy điều không phải chi tiết phụ. Với nhiều người, đó là câu quyết định có nhận việc hay không. Nếu bên thuê có hỗ trợ, hãy hỏi rõ hỗ trợ bằng hiện vật hay bằng tiền, có trừ vào công không, và áp dụng từ ngày nào.

Viết phép tính này ra giấy trước khi nhận lời. Năm phút cộng trừ cho bạn một con số thật, thay vì cảm giác mơ hồ rằng việc này trả khá.

Dừng sớm: chốt trước để khỏi bàn lúc căng

Bên thuê cho nghỉ sớm vì hết hàng. Đây là chuyện hay gặp nhất với việc thời vụ. Hỏi trước: nếu dừng sớm thì báo trước bao lâu, tiền công tính đến ngày nào, có hỗ trợ gì cho người đã từ xa tới không.

Bạn phải về sớm vì việc nhà. Hỏi trước cách báo và tiền công những ngày đã làm sẽ trả khi nào. Có nơi chỉ trả cuối đợt cho tất cả, người về sớm phải chờ.

Ngày nghỉ đột xuất giữa đợt. Mùa thấp điểm giữa đợt có thể có ngày không có hàng. Hỏi những ngày đó có tính công không, hay bị coi là ngày nghỉ.

Ghi điều đã chốt vào tin nhắn. Những điều này nghe như chuyện xa, nhưng khi xảy ra thì không ai nhớ đã nói gì. Một dòng trong tin nhắn xác nhận là đủ.

Không tự đoán quy định. Nếu bạn cho rằng mình bị cho nghỉ trái quy định, hãy hỏi cơ quan lao động hoặc luật sư, đừng tự đoán rồi làm căng.

Tự ghi công mỗi ngày

Bảng chấm công là của bên thuê. Bạn cần sổ của mình để đối chiếu. Cách anh Phong ghi rất đơn giản:

  1. Mỗi tối, ghi một dòng vào sổ tay hoặc ghi chú điện thoại: ngày, giờ vào, giờ ra, nghỉ trưa bao lâu.
  2. Ghi riêng giờ tăng ca, ai yêu cầu tăng ca hôm đó.
  3. Ghi những ngày bị cho nghỉ đột xuất vì hết hàng, ai báo, báo lúc mấy giờ.
  4. Cuối mỗi kỳ trả tiền, cộng lại số ngày và số giờ, so với số tiền nhận được.
  5. Nếu chênh, nhắn tin hỏi ngay, kèm số liệu từ sổ của mình.
  6. Giữ sổ ít nhất vài tháng sau khi kết thúc việc.

Ghi mất hai phút mỗi tối. Khi có chênh lệch, hai phút đó đổi được nhiều giờ tranh cãi. Anh Phong phát hiện tuần thứ ba thiếu một buổi tăng ca, nhắn kèm số liệu và được bù ngay kỳ sau.

Khi tiền công chậm

Hỏi sớm, hỏi bằng tin nhắn. Chậm một hai ngày có thể là sơ suất. Nhắn hỏi lịch sự ngay hôm sau ngày hẹn: “Dạ anh ơi, kỳ này tới ngày trả rồi mà em chưa nhận, anh kiểm giúp em nhé.”

Nêu rõ số tiền và căn cứ. Nhắc số ngày công, số giờ tăng ca theo sổ của bạn. Người trả tiền khó lờ đi một con số cụ thể.

Không bỏ việc giữa chừng trong cơn giận. Nghỉ ngang làm bạn mất thêm ngày công, có khi rơi vào phần “dừng sớm” bất lợi. Hỏi rõ trước, quyết định sau.

Hỏi cùng nhau nếu nhiều người bị chậm. Khi cả tổ cùng chậm tiền, cử một người hỏi chung sẽ hiệu quả hơn mỗi người nhắn riêng.

Biết nơi có thể hỏi thêm. Nếu chậm kéo dài hoặc bị từ chối trả, hãy hỏi cơ quan lao động ở tỉnh, công đoàn hoặc luật sư. Bài này không thay được tư vấn cho tranh chấp cụ thể.

Chỗ hay sai và câu tự hỏi trước khi nhận

Người làm thời vụ lần đầu hay vấp mấy chỗ sau. Đọc qua, rồi tự trả lời các câu hỏi ở cuối danh sách.

  • Tin hoàn toàn vào người giới thiệu. Bạn bè giới thiệu là tốt, nhưng người trả tiền mới là người bạn cần thoả thuận.
  • Không hỏi chi phí ăn ở. Một khoản tiền trọ hay tiền xe mỗi ngày có thể ăn mất phần đáng kể của tiền công.
  • Để giấy tờ gốc lại. Nộp bản sao là đủ; luật cấm giữ bản chính giấy tờ tuỳ thân, văn bằng của người lao động.
  • Câu tự hỏi một: Tiền công thực sự còn lại sau khi trừ ăn ở, đi lại là bao nhiêu?
  • Câu tự hỏi hai: Nếu việc dừng sớm một tuần, mình có chịu được không?
  • Câu tự hỏi ba: Mình đã có tin nhắn xác nhận các điều quan trọng chưa?

Trả lời được ba câu này trước ngày đầu, bạn sẽ đi làm với tâm thế khác hẳn: biết mình nhận được gì, mất gì, và cần làm gì khi có chuyện.

Câu hỏi thường gặp

Làm thời vụ vài tuần có cần ký hợp đồng không?

Bộ luật Lao động 2019 yêu cầu hợp đồng bằng văn bản, chỉ một số việc rất ngắn được giao kết bằng lời nói với những ngoại lệ. Điều kiện cụ thể nên tra văn bản hiện hành. Dù thế nào, hãy có tin nhắn xác nhận các điều quan trọng.

Nên chốt những gì trước khi làm thời vụ?

Ngày bắt đầu và kết thúc, cách tính công, ngày trả tiền, cách tính tăng ca, ăn ở đi lại, cách tính tiền nếu dừng sớm, và giấy tờ cần nộp. Gửi tin nhắn tóm tắt và xin xác nhận.

Bị trả tiền công thời vụ chậm thì làm gì?

Nhắn hỏi lịch sự ngay sau ngày hẹn, nêu rõ số ngày công theo sổ tự ghi. Nếu chậm kéo dài hoặc bị từ chối, hãy hỏi cơ quan lao động ở tỉnh, công đoàn hoặc luật sư.

Có cần tự ghi chấm công khi đã có bảng chấm công của công ty không?

Nên ghi. Bảng chấm công là của bên thuê, sổ của bạn để đối chiếu. Mỗi tối một dòng về giờ vào, giờ ra, tăng ca là đủ để chỉ rõ chỗ chênh lệch khi cần.

Làm thời vụ qua người trung gian thì thoả thuận với ai?

Thoả thuận với bên trực tiếp trả tiền cho bạn. Hỏi rõ ai trả, trả khi nào, và chốt tin nhắn với chính người đó, không chỉ với người giới thiệu.

Nếu muốn nghỉ giữa chừng việc thời vụ thì nên làm gì?

Báo sớm bằng tin nhắn, hỏi rõ tiền công những ngày đã làm sẽ tính và trả thế nào. Tránh nghỉ ngang trong lúc giận vì dễ mất thêm ngày công và khó đòi phần đã làm.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138