Số lần sửa nên được chốt trước khi nhận việc, kèm định nghĩa rõ “một lần sửa” là gì, và giá cho mỗi lần sửa vượt mức. Không chốt thì “sửa thêm chút nữa” kéo dài vô hạn, và người làm tự do thường là người chịu thiệt vì ngại mở lời đòi tiền giữa chừng.
Tình huống giả định trong bài: anh Tuấn dựng video tự do ở Cần Thơ, nhận làm phim giới thiệu cho một cơ sở du lịch. Đến bản thứ bảy, khách vẫn xin đổi nhạc, đổi màu chữ, cắt thêm vài giây. Bài chỉ cách chốt số lần sửa khi thương lượng, cách viết định nghĩa một lần sửa, câu nói khi khách hết lượt, và những chỗ không nên tính là sửa.
Vì sao số lần sửa là chuyện tiền, không phải chuyện chiều khách
Mỗi lần sửa tốn giờ làm thật. Với anh Tuấn, một lần sửa video gồm xem lại góp ý, dựng lại, xuất bản mới, gửi lên, ước chừng nửa ngày. Báo giá ban đầu tính ba lần sửa; đến lần thứ bảy, anh đã làm gần gấp đôi số giờ dự tính, tức thu nhập trên mỗi giờ chỉ còn khoảng một nửa.
Khách thường không cố ý bóc lột. Họ chỉ không thấy cái giá của mỗi lần sửa, vì bạn không nói ra. Trong đầu khách, sửa là một phần của dịch vụ, cứ chưa ưng thì sửa. Việc của bạn là biến cái giá vô hình đó thành một con số và một giới hạn mà khách đọc được trước khi bắt đầu.
Khi đã có giới hạn rõ, khách cũng có lợi: họ gom góp ý lại một lần cho đầy đủ thay vì nhắn lẻ tẻ, quyết nhanh hơn, và dự án kết thúc đúng hạn. Giới hạn sửa không làm khách khó chịu nếu được nói ở lúc báo giá; nó chỉ gây khó chịu khi xuất hiện lần đầu ở bản thứ bảy.
Định nghĩa “một lần sửa” cho rõ
Phần hay bị cãi nhất không phải là bao nhiêu lần, mà là cái gì được tính là một lần. Anh Tuấn ghi trong báo giá như sau:
- Một lần sửa là một danh sách góp ý gửi cùng lúc, từ một người đại diện của khách. Mười góp ý trong một tin nhắn là một lần; mười tin nhắn rải rác trong hai ngày là mười lần, trừ khi gom lại.
- Sửa là chỉnh trên hướng đã chốt: đổi đoạn cắt, chỉnh màu, thay câu chữ trên hình. Đổi hẳn ý tưởng, đổi kịch bản, quay thêm cảnh không tính là sửa mà là việc mới, báo giá riêng.
- Lỗi do người làm gây ra, như sai tên, sai số liệu khách đã đưa, không tính vào số lần sửa của khách.
- Góp ý phải gửi trong thời hạn, ví dụ năm ngày làm việc sau khi nhận bản. Quá hạn mà không có góp ý thì coi như bản đó được chấp nhận ở bước này.
- Một người đầu mối gom góp ý. Nếu giám đốc và trưởng phòng gửi hai danh sách ngược nhau, người đầu mối thống nhất trước rồi mới gửi.
Năm dòng này ngắn, nhưng chặn được phần lớn tranh cãi. Viết chúng vào báo giá hoặc hợp đồng, không chỉ nói miệng lúc gặp.
Chọn số lần sửa theo loại việc
Không có con số chung cho mọi nghề. Bảng dưới gợi ý cách nghĩ, số cụ thể bạn tự chọn theo cách làm của mình:
| Loại việc | Điểm cần chốt trước | Cách đặt số lần sửa |
|---|---|---|
| Việc có bản phác trước, như thiết kế, video | Chốt hướng ở bản phác | Ít lần sửa ở bản phác, ít lần ở bản hoàn thiện, tách riêng hai giai đoạn |
| Viết, dịch | Chốt giọng văn, thuật ngữ, độ dài | Một hoặc hai lần trên toàn văn bản |
| Lập trình, làm trang web | Chốt danh sách chức năng | Không đếm lần sửa mà chốt danh sách lỗi cần sửa trong thời gian bảo hành |
| Chụp ảnh | Chốt số ảnh chỉnh hậu kỳ | Một lần chọn ảnh, một lần chỉnh lại ảnh đã chọn |
| Việc ngắn, làm nhanh | Chốt mẫu tham khảo | Một lần sửa, nhiều hơn tính theo giờ |
Điều quan trọng là tách giai đoạn. Khách đổi ý ở giai đoạn phác thì rẻ; đổi ý khi đã hoàn thiện thì đắt. Đặt số lần sửa riêng cho từng giai đoạn giúp khách quyết điều lớn sớm.
Câu nói mẫu khi thương lượng và khi hết lượt sửa
Lúc báo giá: “Báo giá này gồm hai lần sửa ở bản dựng thô và hai lần ở bản hoàn thiện. Mỗi lần sửa là một danh sách góp ý anh chị gửi cùng lúc. Nếu cần sửa thêm, em tính theo mức ghi ở dòng cuối ạ.”
Khi khách xin thêm lần sửa lúc thương lượng: “Em tăng lên ba lần ở bản hoàn thiện được, phí tổng sẽ thêm một khoản tương ứng. Hoặc mình giữ hai lần, anh chị gom góp ý kỹ một chút là đủ ạ.”
Khi còn một lượt cuối: “Đây là lượt sửa cuối trong gói ạ. Anh chị gom hết các góp ý vào một lần giúp em, để bản sau là bản chốt.” Báo trước một lượt, không báo khi đã hết.
Khi đã hết lượt mà khách gửi thêm: “Bản này đã qua đủ số lần sửa trong gói. Các góp ý mới em làm được, tính theo mức sửa thêm là một khoản cho lần này. Anh chị đồng ý thì em bắt đầu luôn ạ.”
Khi khách đổi hẳn ý tưởng: “Phần này là đổi hướng chứ không phải sửa ạ, em cần báo giá riêng. Em gửi anh chị trong hôm nay để mình cân nhắc.”
Tính phí lần sửa thêm thế nào
Có hai cách phổ biến. Cách thứ nhất là một mức cố định cho mỗi lần sửa thêm, ví dụ bằng một phần mười phí dự án. Cách này dễ hiểu, khách biết trước phải trả bao nhiêu, hợp với việc mà mỗi lần sửa tốn công gần như nhau. Cách thứ hai là tính theo giờ thực làm, với đơn giá giờ ghi sẵn. Cách này công bằng hơn khi lần sửa có thể rất nhỏ hoặc rất lớn, nhưng khách khó đoán trước, nên cần báo số giờ ước tính trước khi làm.
Anh Tuấn chọn cách thứ nhất cho khách nhỏ và cách thứ hai cho khách doanh nghiệp quen làm việc theo giờ. Dù chọn cách nào, mức phí phải nằm trong báo giá từ đầu. Đưa ra một con số lần đầu tiên ở bản thứ bảy thì khách thấy như bị đặt điều kiện mới.
Một chi tiết hay bị quên: khi khách đã đồng ý trả phí sửa thêm, ghi lại bằng tin nhắn hoặc thư, có nội dung sửa và số tiền. Đến lúc thanh toán, đây là thứ giúp hai bên không phải nhớ lại. Anh Tuấn gộp các lần sửa thêm vào cùng đợt thanh toán cuối, liệt kê từng lần với ngày, nội dung và số tiền, để khách đối chiếu mà không phải hỏi lại. Gộp như vậy cũng tránh cảm giác bị đòi tiền lắt nhắt sau mỗi lần góp ý.
Khách đã quen sửa mãi: đặt lại luật giữa chừng
Trường hợp khó hơn là dự án đang chạy mà báo giá không ghi gì về số lần sửa. Anh Tuấn gặp đúng chuyện này ở dự án đầu tiên với khách du lịch: anh chưa từng nói giới hạn, nên không thể bất ngờ đòi tiền ở bản thứ bảy. Làm vậy khách sẽ thấy bị gài.
Cách anh làm là đề nghị một mốc chốt chứ không đòi tiền cho những lần đã qua. Câu mẫu: “Mình đã qua bảy bản, em muốn dự án kết thúc gọn cho anh chị. Em đề xuất bản tiếp theo là bản chốt, anh chị gom hết góp ý giúp em. Sau bản đó, nếu cần chỉnh thêm, em xin tính phí theo giờ, khoảng bao nhiêu em báo trước từng lần.” Câu này không trách khách, không tính hồi tố, chỉ đặt luật cho phần còn lại.
Nếu khách không đồng ý, bạn vẫn nên giữ mốc chốt và chấp nhận làm thêm một lần cuối miễn phí để kết thúc êm. Dự án sau với khách đó, hoặc với bất kỳ khách nào, ghi giới hạn từ đầu. Bài học của dự án này đáng giá hơn khoản phí bạn không đòi được.
Những thứ không nên tính là sửa
Lỗi của chính bạn. Sai chính tả, sai tên sản phẩm, sai thông tin khách đã đưa đúng. Sửa miễn phí, không trừ lượt, và nói rõ là mình sửa lỗi của mình.
Chỉnh nhỏ để giao đúng định dạng. Xuất thêm một kích thước cho mạng xã hội, đổi đuôi tệp. Nếu đã ghi trong phạm vi bàn giao thì đó là bàn giao, không phải sửa.
Câu hỏi làm rõ. Khách hỏi “đoạn này dùng nhạc gì” không phải là góp ý sửa. Đừng đếm câu hỏi thành lượt, khách sẽ thấy bạn tính toán quá.
Góp ý gộp từ một lần gửi bị chậm. Nếu khách gửi danh sách thành hai tin cách nhau vài phút, coi là một lần. Sự linh hoạt nhỏ này làm khách tin rằng giới hạn có lý do, không phải để bắt lỗi.
Thay tài liệu khách gửi muộn. Khách gửi logo bản mới hoặc số điện thoại đổi sau khi bạn đã dựng xong. Đây là cập nhật đầu vào, thường nhỏ; làm luôn nếu chỉ vài phút, còn nếu phải dựng lại cả đoạn thì báo khách đây là việc thêm.
Tự kiểm trước khi gửi báo giá có điều khoản sửa
- Đã ghi số lần sửa cho từng giai đoạn chưa, hay chỉ một con số chung?
- Đã có định nghĩa một lần sửa: một danh sách, một đầu mối, trong thời hạn bao lâu?
- Đã tách rõ sửa với đổi hướng, và đổi hướng thì báo giá riêng?
- Đã ghi mức phí sửa thêm, theo lần hay theo giờ?
- Đã ghi thời hạn khách gửi góp ý, và điều gì xảy ra khi quá hạn?
- Đã đọc lại bằng mắt của khách: có câu nào nghe như đề phòng, bắt lỗi không? Nếu có, viết lại cho nhẹ.
Khi anh Tuấn áp danh sách này cho khách tiếp theo, dự án kết thúc ở bản thứ bốn. Khách không than phiền gì, vì họ biết từ đầu mình có bao nhiêu lượt và gom góp ý cẩn thận hơn. Phần lớn rắc rối về sửa không đến từ khách khó tính, mà đến từ một báo giá bỏ trống chỗ này.
Câu hỏi thường gặp
Khách nói sửa vài chỗ nhỏ thôi, có cần tính lượt không?
Nếu bạn đã có định nghĩa một lần sửa là một danh sách góp ý gửi cùng lúc thì vẫn tính, dù danh sách ngắn. Bạn có thể linh hoạt bỏ qua một lần rất nhỏ, nhưng nói rõ là lần này không tính để khách hiểu đó là ngoại lệ.
Có nên ghi không giới hạn số lần sửa để dễ chốt khách không?
Không nên với việc tính trọn gói. Không giới hạn nghĩa là bạn nhận rủi ro không biết khi nào xong. Nếu muốn cho khách thoải mái, tính theo giờ thay vì trọn gói, khách sửa bao nhiêu trả bấy nhiêu.
Khách hết lượt nhưng không chịu trả phí sửa thêm thì sao?
Nhắc lại dòng điều khoản đã thống nhất và đưa hai lựa chọn: chốt bản hiện tại, hoặc trả phí để sửa tiếp. Không làm thêm trước khi khách đồng ý bằng chữ, vì làm rồi mới đòi thì gần như không đòi được.
Nhiều người bên khách góp ý ngược nhau thì xử lý thế nào?
Đề nghị khách chỉ định một người đầu mối gom và thống nhất góp ý trước khi gửi. Nếu vẫn nhận hai danh sách mâu thuẫn, hỏi lại người đầu mối chọn bên nào, và lần làm theo đó vẫn tính là một lượt.
Sửa trong thời gian bảo hành có tính là lượt sửa không?
Bảo hành thường chỉ gồm lỗi kỹ thuật hoặc sai so với cái đã chốt, không gồm thay đổi theo ý mới. Ghi rõ hai thứ này khác nhau trong hợp đồng để khách không dùng bảo hành thay cho lượt sửa.