Khi khách chỉ chốt việc bằng một câu “ok em làm đi”, hãy tự viết một bản xác nhận một trang gồm phạm vi, giá, mốc thanh toán và thời hạn, gửi lại cho khách và xin một chữ “đồng ý”. Việc này mất mười phút, không cần khách ký giấy, nhưng biến những tin nhắn rời rạc thành một thoả thuận đọc được.
Tình huống giả định: anh Long, thợ điện tự do ở Bắc Ninh, nhận làm lại hệ thống điện cho một quán cà phê sắp khai trương. Chủ quán bận, mọi trao đổi qua tin nhắn thoại và vài dòng chữ, chốt bằng câu “được rồi, em làm luôn nhé”. Bài gồm bảng các mục cần có, câu nói mẫu, các bước gom tin nhắn thành bản xác nhận, và lúc một trang không còn đủ.
Tin nhắn có giá trị đến đâu
Theo nguyên tắc chung, thoả thuận dân sự có thể được xác lập bằng nhiều hình thức, không chỉ bằng hợp đồng giấy có chữ ký, trừ những loại mà pháp luật yêu cầu hình thức riêng. Tin nhắn, thư điện tử có thể được dùng làm chứng cứ cho việc hai bên đã thống nhất điều gì. Với trường hợp cụ thể, giá trị pháp lý ra sao cần hỏi người có chuyên môn.
Vấn đề thực tế không nằm ở chỗ tin nhắn có giá trị hay không, mà ở chỗ tin nhắn rời rạc rất khó chứng minh cuối cùng hai bên đã thống nhất cái gì. Với anh Long, giá được nói trong một tin nhắn thoại, danh sách việc nằm trong ba tin khác nhau, chuyện có thay ổ cắm hay không được nói qua điện thoại. Đến lúc thanh toán, chủ quán nhớ là giá đã gồm cả đèn trang trí, anh Long nhớ là không.
Không ai nói dối, chỉ là mỗi người nhớ một phần. Bản xác nhận một trang giải quyết đúng chuyện này: gom tất cả về một chỗ, viết bằng chữ, và cho khách đọc lại trước khi bắt đầu.
Bản xác nhận một trang gồm những mục gì
Anh Long dùng khung dưới đây cho mọi công trình nhỏ, mỗi mục một hai dòng:
| Mục | Nội dung | Ví dụ với quán cà phê |
|---|---|---|
| Hai bên | Tên, số liên lạc chính, địa chỉ làm việc | Chủ quán, anh Long, địa chỉ quán |
| Phạm vi | Làm những gì, cụ thể đến mức đếm được | Đi lại dây tầng một, thay tủ điện, lắp mười hai ổ cắm, tám đèn trần |
| Không gồm | Những thứ dễ bị hiểu nhầm là có | Đèn trang trí, quạt trần, thiết bị điện của quán |
| Vật tư | Ai mua, loại gì, tính riêng hay gộp | Thợ mua theo danh sách, tính riêng theo hoá đơn |
| Giá và thanh toán | Tổng tiền công, các đợt trả | Trả trước một phần khi bắt đầu, phần còn lại khi bàn giao |
| Thời gian | Ngày bắt đầu, ngày dự kiến xong | Bắt đầu thứ Hai, xong trong năm ngày làm việc |
| Phát sinh | Việc ngoài phạm vi xử lý ra sao | Báo giá và chờ đồng ý trước khi làm |
| Bảo hành | Thời gian, phạm vi | Lỗi thi công trong một thời hạn ghi cụ thể |
Dòng “không gồm” là dòng nhiều người bỏ, nhưng lại là dòng chặn được nhiều tranh cãi nhất. Viết ra những thứ khách có thể nghĩ là có mà thật ra không có.
Gửi bản xác nhận mà khách không thấy bị làm khó
Đặt nó như một việc giúp khách: “Em gom mọi thứ mình đã nói thành một trang cho anh chị dễ theo dõi. Anh chị đọc giúp em, chỗ nào chưa đúng em sửa, đúng rồi thì anh chị nhắn em một chữ đồng ý là em bắt đầu thứ Hai ạ.”
Khi khách nói “cần gì giấy tờ, tin nhau mà”: “Dạ em tin anh chị ạ, trang này để hai bên nhớ giống nhau thôi, vì mình nói qua nhiều tin quá em sợ sót. Anh chị không cần ký, chỉ cần nhắn lại là được.”
Khi khách bận, không đọc: “Em làm theo trang này nhé anh chị, nếu đến tối mai anh chị không có ý kiến gì khác em hiểu là mình thống nhất như vậy.” Câu này cho khách thời hạn, nhưng tốt nhất vẫn xin một chữ đồng ý rõ ràng.
Khi khách sửa một mục: “Em đã sửa mục vật tư theo ý anh chị, gửi lại bản mới ạ.” Luôn gửi lại toàn bộ trang sau khi sửa, không chỉ dòng đã đổi, để bản cuối cùng là một bản đầy đủ.
Khi khách muốn trả hết khi xong, không trả trước: “Dạ được ạ, vậy em xin anh chị chuyển trước tiền vật tư để em mua đúng loại, tiền công em nhận khi bàn giao.” Ghi điều này vào mục thanh toán của bản xác nhận, để không ai phải nhớ.
Từ tin nhắn rời rạc đến một bản xác nhận
Anh Long làm theo trình tự này vào buổi tối sau khi khách nói “làm đi”:
- Mở lại toàn bộ cuộc trò chuyện từ đầu, nghe lại tin nhắn thoại, ghi ra mọi con số và mọi việc đã nhắc đến.
- Gạch những gì còn mâu thuẫn hoặc chưa rõ, ví dụ khách nói “chắc thay luôn ổ cắm” mà không nói bao nhiêu cái.
- Hỏi khách các điểm chưa rõ trong một tin nhắn duy nhất, đánh số từng câu.
- Điền vào khung một trang theo các mục ở trên.
- Gửi khách dưới dạng chữ trong tin nhắn hoặc tệp đính kèm, tránh chỉ gửi ảnh chụp vì khó tìm lại.
- Chờ chữ đồng ý, rồi nhắn xác nhận ngày bắt đầu.
Toàn bộ trình tự này mất chừng hai mươi phút với một công trình nhỏ. So với nửa ngày tranh cãi lúc thanh toán, đó là hai mươi phút rẻ nhất của cả công trình. Sau vài lần, anh Long có sẵn một khung mẫu trong điện thoại, chỉ cần điền tên khách và các con số, nên thời gian còn ngắn hơn nữa.
Khi khách đổi ý giữa chừng qua tin nhắn
Đang làm, chủ quán nhắn: “Em lắp thêm cho anh hai đèn ở quầy nhé.” Một câu ngắn, nhưng đó là thay đổi phạm vi. Nếu anh Long làm luôn mà không nói gì về giá, đến lúc thanh toán hai bên lại mỗi người hiểu một kiểu: chủ quán nghĩ là thêm chút thôi, anh Long nghĩ là việc thêm phải tính.
Cách anh làm: trả lời trong ngày bằng một tin ngắn có giá. “Dạ được ạ, hai đèn quầy em tính thêm tiền công và vật tư khoảng chừng này, làm trong chiều nay. Anh đồng ý thì em làm luôn ạ.” Khi khách nhắn “ok”, đó là một phụ lục nhỏ của bản xác nhận.
Cuối công trình, anh gộp các thay đổi vào một danh sách ở đề nghị thanh toán, mỗi dòng ghi ngày khách đồng ý. Khách đọc lại thấy rõ vì sao tổng tiền khác với bản đầu, và gần như không bao giờ thắc mắc. Không cần biến mỗi thay đổi thành một tờ giấy; chỉ cần mỗi thay đổi có một tin nhắn có giá và một chữ đồng ý.
Lưu giữ tin nhắn đúng cách
Bản xác nhận chỉ có ích nếu bạn tìm lại được khi cần. Anh Long giữ thói quen sau:
- Mỗi công trình một thư mục trên điện thoại hoặc máy tính, đặt tên theo khách và tháng.
- Chép bản xác nhận cuối cùng và chữ đồng ý của khách vào thư mục đó, không chỉ để trong ứng dụng nhắn tin.
- Ghi chép lại nội dung các cuộc gọi quan trọng ngay sau khi gọi, rồi nhắn lại cho khách một tin tóm tắt.
- Chụp ảnh hiện trạng trước khi làm và sau khi xong, lưu cùng thư mục.
- Giữ hoá đơn vật tư nếu vật tư tính riêng.
- Không xoá cuộc trò chuyện cho đến khi hết thời hạn bảo hành và đã nhận đủ tiền.
Ứng dụng nhắn tin có thể bị mất khi đổi điện thoại, tài khoản bị khoá, hoặc khách xoá cuộc trò chuyện phía họ. Một bản sao ở chỗ khác giúp bạn không phụ thuộc vào một nơi duy nhất. Việc sao lưu chỉ mất vài phút vào cuối mỗi công trình, nên làm thành thói quen thay vì đợi đến lúc cần mới tìm.
Khi một trang không còn đủ
Giá trị công việc lớn. Khi khoản tiền đủ lớn để mất nó làm bạn khó khăn, nên có hợp đồng đầy đủ, và cân nhắc nhờ người có chuyên môn xem qua.
Thời gian làm dài. Công trình kéo dài nhiều tuần, nhiều giai đoạn thì cần điều khoản về nghiệm thu từng giai đoạn, tạm dừng, huỷ, mà một trang khó chứa hết.
Khách là doanh nghiệp có quy trình. Kế toán của họ thường cần hợp đồng và chứng từ theo mẫu để thanh toán; hỏi ngay từ đầu để chuẩn bị đúng.
Có yếu tố an toàn hoặc trách nhiệm với người khác. Như việc điện, xây sửa, có rủi ro với người dùng sau này; nên có văn bản rõ ràng về phạm vi trách nhiệm và bảo hành.
Khách là người quen thân. Nghe ngược đời, nhưng làm cho người thân quen lại càng cần chữ, vì khi có chuyện, cả tiền lẫn tình cảm đều bị ảnh hưởng và rất khó mở lời. Một bản đầy đủ giữ được cả hai.
Những chỗ hay sai
Viết bản xác nhận sau khi đã làm xong. Lúc đó nó không còn là thoả thuận mà là bản kể lại theo trí nhớ của bạn, khách dễ không đồng ý. Gửi trước khi bắt đầu.
Dùng chữ chung chung như “làm lại điện quán”. Câu này không đếm được. Phạm vi phải cụ thể đến mức người thứ ba đọc cũng biết khi nào là xong.
Bỏ qua dòng vật tư. Với nghề có vật tư, tiền vật tư là nguồn cãi nhau lớn nhất. Ghi ai mua, loại gì, tính thế nào.
Làm thêm việc khách nhờ miệng mà không nhắn lại giá. Mỗi việc thêm không có tin nhắn kèm giá là một khoản dễ thành tặng không.
Gửi bản xác nhận với giọng đề phòng. Những câu như “để tránh trường hợp anh chị không trả” làm khách mất thiện cảm. Viết như một bản ghi nhớ để hai bên làm việc gọn, không như một lời cảnh báo.
Câu hỏi thường gặp
Khách chỉ nhắn “ok” có được coi là đồng ý không?
Một chữ “ok” trả lời ngay sau bản xác nhận là dấu hiệu đồng ý rõ ràng hơn nhiều so với không có gì. Giá trị pháp lý cụ thể tuỳ hoàn cảnh; với khoản lớn, nên có văn bản đầy đủ hơn và hỏi người có chuyên môn.
Khách không trả lời bản xác nhận thì có nên bắt đầu làm không?
Nên nhắc một lần và đặt một thời hạn ngắn. Nếu khách vẫn không trả lời nhưng giục bắt đầu, nhắn rõ rằng bạn làm theo bản xác nhận đã gửi, để ít nhất có một tin nhắn nối việc bắt đầu với nội dung đã thống nhất.
Có cần công chứng bản xác nhận không?
Với công việc dịch vụ nhỏ thông thường thì thường không cần. Một số loại giao dịch pháp luật yêu cầu hình thức riêng; nếu không chắc việc của mình có thuộc diện đó không, hãy hỏi người có chuyên môn.
Gửi bản xác nhận bằng ảnh chụp có được không?
Được nhưng không nên chỉ dùng ảnh. Chữ trong tin nhắn hoặc tệp văn bản dễ tìm lại, dễ sao chép và dễ sửa khi cần. Nếu gửi ảnh, gửi kèm bản chữ để khách đọc trên điện thoại cho tiện.
Khách quen lâu năm có cần bản xác nhận không?
Vẫn nên có, nhưng có thể ngắn hơn. Khách quen cũng có lúc nhớ khác bạn, và người phụ trách bên khách có thể thay đổi. Một trang ngắn giữ được quan hệ tốt vì tránh được những lần cãi nhau không đáng.