ThuongThao.comThương Thảo
Cho từng nhóm người

Sinh viên làm thêm bán thời gian: thoả thuận ca, lương giờ và lịch thi trước khi nhận

Sinh viên đi làm thêm nên chốt trước cách xếp ca, cách tính lương giờ, ca thử có được trả không, nghỉ mùa thi báo trước bao lâu và tiền trả vào ngày nào.

Vietnamese university student in a plain apron wiping a wooden counter in a small quiet café before opening, seen from the side with face turned away, early morning light

Trước khi nhận việc làm thêm, sinh viên nên chốt năm điều: ca được xếp theo lịch học thế nào, lương tính theo giờ hay theo ca và trả ngày nào, ca làm thử có được trả không, xin nghỉ mùa thi phải báo trước bao lâu, và những khoản nào có thể bị trừ. Việc làm thêm thường bắt đầu bằng một cuộc trò chuyện vài phút, nên những điều này hay bị bỏ qua, rồi tới mùa thi mới vỡ lẽ.

Tình huống giả định: Bảo Ngân, sinh viên năm hai ở Huế, nhận phục vụ ở một quán cà phê gần trường. Bài đi qua cách đọc lời mời làm thêm, câu hỏi mẫu, cách thương lượng lịch theo học kỳ, và những gì cần làm khi bị trừ tiền không rõ lý do.

Năm điều cần chốt và câu hỏi mẫu

Danh sách dưới đây Bảo Ngân lưu trong điện thoại, hỏi lần lượt ở buổi gặp chủ quán. Không cần hỏi như phỏng vấn ngược, cứ hỏi tự nhiên trong lúc nói chuyện.

ĐiềuVì sao dễ vướngCâu hỏi mẫu
Xếp ca theo lịch họcLịch học đổi mỗi học kỳ, có tuần học bùDạ quán xếp ca theo tuần hay cố định, em gửi lịch học thì có xếp theo được không ạ?
Cách tính lươngTheo giờ hay theo ca cho ra số khác nhau khi ca kéo dàiMình tính theo giờ hay theo ca ạ, nếu ở lại muộn thì tính thế nào?
Ca làm thửCó nơi cho làm thử vài ca không trả tiềnDạ ca làm thử có được tính công không ạ?
Nghỉ mùa thiMùa thi là lúc quán cần người, sinh viên lại cần nghỉMùa thi em cần nghỉ thì báo trước bao lâu ạ?
Khoản bị trừĐi muộn, làm vỡ đồ, thiếu tiền quầyQuán có quy định trừ tiền trong trường hợp nào không ạ?

Nếu chủ quán trả lời rõ cả năm câu, đó là dấu hiệu tốt về cách quán làm việc. Nếu câu nào cũng “cứ làm đi rồi tính”, bạn biết trước sẽ phải tự giữ quyền lợi của mình nhiều hơn.

Về lương giờ và những điều luật nói ở mức nguyên tắc

Người làm bán thời gian vẫn là người lao động nếu làm việc có trả lương và chịu sự quản lý của chủ. Theo nguyên tắc của Bộ luật Lao động 2019, tiền lương trả cho người lao động không được thấp hơn mức lương tối thiểu do Nhà nước quy định, và mức này có cả tính theo giờ. Mức cụ thể theo vùng, bạn nên tra văn bản hiện hành, vì nó được điều chỉnh theo thời kỳ.

Ca làm thử một buổi ở quán khác với thử việc theo hợp đồng. Với thử việc theo hợp đồng, Bộ luật Lao động 2019 quy định thời gian tối đa 6 ngày làm việc cho công việc không đòi trình độ chuyên môn, và lương thử việc ít nhất bằng 85% lương công việc đó. Còn một ca thử ngắn trước khi nhận có được coi là thử việc theo luật hay không thì không đơn giản để tự kết luận. Vì vậy cách chắc nhất là thoả thuận rõ trước khi vào ca: ca thử có được trả không, trả bao nhiêu, trả khi nào. Nếu có vướng mắc, hãy hỏi cơ quan lao động hoặc công đoàn. Bảo Ngân hỏi trước và được biết quán trả đủ ca thử theo lương giờ, chỉ là trả cùng kỳ lương đầu.

Với người chưa đủ mười tám tuổi, luật có những quy định riêng về giờ làm và loại công việc. Nếu bạn hoặc em bạn đi làm thêm khi còn học phổ thông, hãy tra kỹ hoặc hỏi cơ quan lao động.

Những điều này không cần đem ra nói với chủ quán như đọc luật. Chỉ cần bạn biết để tự kiểm, và hỏi lại khi thấy có gì lạ.

Thương lượng lịch theo học kỳ

Điều sinh viên cần nhất ở việc làm thêm là lịch hợp với lịch học. Đây cũng là điều thương lượng được nhiều nhất, vì chủ quán cần người vào giờ đông khách, còn bạn có những khoảng trống cố định trong tuần.

Cách làm của Bảo Ngân: đầu mỗi học kỳ, chị gửi chủ quán lịch học kèm danh sách ca có thể làm, đánh dấu ca chắc chắn làm được và ca chỉ làm được khi cần. Câu nhắn mẫu: “Dạ chị ơi, học kỳ này em học sáng thứ Hai, Tư, Sáu. Em làm chắc được ca chiều thứ Ba, Năm và cả ngày Chủ nhật; ca tối thứ Bảy em làm được nếu quán thiếu người. Chị xếp giúp em nhé.”

Về mùa thi, đừng chờ tới tuần thi mới xin nghỉ. Khi có lịch thi, báo ngay, kèm đề xuất: “Hai tuần thi em xin giảm còn một ca Chủ nhật, em có thể nhờ bạn cùng lớp vào thay nếu chị cần, sau thi em làm bù thêm ca.” Đề xuất có người thay và có ca bù dễ được đồng ý hơn câu “em xin nghỉ hai tuần”.

Nếu quán không chấp nhận giảm ca mùa thi, hãy cân nhắc nghiêm túc. Một việc làm thêm khiến bạn học lại một môn tốn nhiều hơn số tiền kiếm được.

Tự ghi giờ và đọc tiền lương mỗi kỳ

Việc làm thêm thường không có phiếu lương chi tiết. Bạn cần tự ghi để đối chiếu. Cách Bảo Ngân làm:

  1. Mỗi ca, ghi giờ vào và giờ ra thực tế vào ghi chú điện thoại.
  2. Ghi riêng những lần ở lại muộn, ai yêu cầu, ở lại bao lâu.
  3. Ghi những lần bị trừ tiền, lý do được nói là gì.
  4. Cuối kỳ, cộng giờ, nhân với mức lương giờ đã thoả thuận, so với số nhận được.
  5. Nếu chênh, nhắn hỏi chủ quán kèm bảng giờ của mình, giọng nhẹ nhàng.
  6. Giữ ghi chú này cho đến khi nghỉ việc và đã nhận đủ tiền.

Nhiều sinh viên ngại hỏi khi thiếu một hai giờ vì sợ bị coi là tính toán. Nhưng thiếu mỗi kỳ một ít, cả năm là một khoản không nhỏ. Hỏi bằng số liệu, giọng lịch sự, thì không có gì là tính toán.

Khi bị trừ tiền không rõ lý do

Hỏi lý do cụ thể. “Dạ chị cho em hỏi kỳ này em bị trừ khoản này vì sao ạ?” Nhiều khi là nhầm lẫn khi cộng giờ.

Đối chiếu với những gì đã thoả thuận. Nếu lúc nhận việc chủ quán nói chỉ trừ khi đi muộn, mà bạn không đi muộn, hãy nhắc lại thoả thuận đó.

Đền đồ vỡ là chuyện thoả thuận. Luật có quy định về bồi thường thiệt hại và khấu trừ tiền lương ở mức nguyên tắc, có giới hạn. Tra văn bản hiện hành nếu khoản trừ lớn bất thường.

Đừng cãi trước mặt khách hay đồng nghiệp. Hỏi riêng, sau giờ làm. Không khí bình tĩnh giúp giải quyết nhanh hơn.

Biết khi nào dừng. Nếu bị trừ vô lý nhiều lần, có lẽ đây không phải chỗ đáng làm tiếp. Nhận đủ tiền những ngày đã làm, rồi nghỉ có báo trước. Tranh chấp lớn hơn, hãy hỏi cơ quan lao động hoặc luật sư.

Chỗ hay sai và câu tự hỏi

Những lỗi dưới đây gặp ở rất nhiều sinh viên đi làm thêm lần đầu. Cuối danh sách là mấy câu tự hỏi trước khi nhận.

  • Nhận việc chỉ vì gần trường. Gần là tốt, nhưng nếu ca toàn rơi vào giờ học thì không gần nào bù được.
  • Làm thử nhiều ngày không lương mà không hỏi gì. Một ca thử ngắn khác với thử việc theo hợp đồng, nên hãy chốt trước ca thử có được trả không. Nếu đã là thử việc theo hợp đồng thì luật quy định lương ít nhất 85% và thời gian có giới hạn.
  • Nhận quá nhiều ca đầu học kỳ. Đầu kỳ học nhẹ nên dễ nhận nhiều ca, giữa kỳ bài vở dồn thì khó rút lại.
  • Câu tự hỏi: Mỗi tuần mình làm được tối đa bao nhiêu giờ mà không ảnh hưởng tới học?
  • Câu tự hỏi: Chủ quán có trả lời rõ cách tính lương và ngày trả không?
  • Câu tự hỏi: Mùa thi sắp tới mình đã nói chuyện với chủ quán chưa?

Việc làm thêm tốt là việc giúp bạn có tiền, có kỹ năng giao tiếp, mà vẫn giữ được việc học. Thương lượng rõ ngay từ đầu là cách giữ được cả ba.

Những thứ ngoài lương đáng hỏi

Với việc làm thêm, tiền lương giờ không phải tất cả. Mấy thứ nhỏ dưới đây cộng lại có khi bằng vài giờ công mỗi tuần, và sinh viên thường quên hỏi.

  • Bữa ăn trong ca. Ca dài có được ăn tại quán không, có trừ tiền không. Với sinh viên ở trọ, một bữa ăn mỗi ca là khoản tiết kiệm thật.
  • Gửi xe. Quán ở khu đông có thể bắt nhân viên tự gửi xe bên ngoài. Hỏi trước để tính chi phí.
  • Đồng phục. Có phải tự mua, có phải đặt cọc không, nghỉ việc có được trả lại tiền cọc không.
  • Tiền thưởng ngày lễ. Làm vào dịp lễ Tết có được trả cao hơn không. Luật có nguyên tắc về làm việc ngày lễ, mức cụ thể hãy tra văn bản hiện hành.
  • Giấy xác nhận làm việc. Khi nghỉ, có thể xin chủ quán xác nhận thời gian và công việc đã làm. Đây là thứ có ích khi bạn xin việc sau này.
  • Cơ hội học thêm việc. Có được học pha chế, thu ngân, quản lý ca không. Kỹ năng này giúp bạn xin chỗ làm thêm tốt hơn ở kỳ sau.

Bảo Ngân hỏi ba thứ đầu ở buổi gặp, ba thứ sau thì hỏi dần trong tháng đầu. Không cần dồn hết vào một lần, miễn là hỏi trước khi chúng thành vấn đề.

Khi muốn nghỉ hẳn

Một lúc nào đó bạn sẽ nghỉ, vì lên năm cuối, vì có việc thực tập, hay đơn giản vì không hợp. Cách nghỉ ảnh hưởng tới việc bạn có nhận đủ tiền và có được chủ quán giới thiệu cho chỗ khác hay không.

Báo trước càng sớm càng tốt, ít nhất là theo đúng thời gian đã thoả thuận lúc nhận việc, nếu có. Nếu lúc nhận việc không ai nói gì về chuyện này, một đến hai tuần là khoảng lịch sự cho việc bán thời gian. Câu nhắn mẫu: “Dạ chị ơi, em sắp bắt đầu thực tập nên em xin nghỉ từ cuối tháng này. Em làm hết các ca đã xếp, và có thể chỉ việc cho bạn mới vào thay nếu chị cần.”

Trước ngày cuối, hỏi rõ tiền những ngày còn lại sẽ trả khi nào, trả bằng cách nào. Nghỉ xong rồi mới hỏi thì khó hơn nhiều. Bảo Ngân nghỉ khi lên năm ba, chủ quán vẫn nhắn hỏi chị có muốn quay lại vào kỳ nghỉ hè không. Đó là kết quả của một lần nghỉ đàng hoàng.

Câu hỏi thường gặp

Sinh viên làm thêm có cần ký hợp đồng không?

Người làm bán thời gian có trả lương và chịu sự quản lý vẫn là người lao động. Luật yêu cầu hợp đồng bằng văn bản trừ một số trường hợp rất ngắn. Ít nhất, hãy có tin nhắn ghi lại cách tính lương, ca làm và ngày trả.

Ca làm thử có được trả lương không?

Hãy thoả thuận rõ trước khi vào ca thử: có trả không, trả bao nhiêu, trả khi nào. Quy định lương thử việc ít nhất 85% áp cho thử việc theo hợp đồng; một ca thử ngắn có được tính như vậy không thì nên hỏi cơ quan lao động hoặc công đoàn.

Lương giờ làm thêm thấp nhất là bao nhiêu?

Tiền lương không được thấp hơn mức lương tối thiểu do Nhà nước quy định, có cả mức theo giờ, khác nhau theo vùng. Mức cụ thể thay đổi theo thời kỳ, hãy tra văn bản hiện hành.

Xin nghỉ làm thêm mùa thi thì nói thế nào?

Báo ngay khi có lịch thi, đề xuất cụ thể số ca muốn giảm, gợi ý người thay nếu có, và hứa làm bù sau thi. Đề xuất có phương án dễ được đồng ý hơn lời xin nghỉ chung chung.

Bị trừ lương làm thêm không rõ lý do thì làm gì?

Hỏi riêng chủ quán lý do cụ thể, đối chiếu với giờ tự ghi và những gì đã thoả thuận. Nếu bị trừ vô lý nhiều lần, hãy cân nhắc nghỉ có báo trước, và hỏi cơ quan lao động khi khoản trừ lớn.

Nghỉ việc làm thêm cần báo trước bao lâu?

Theo thoả thuận lúc nhận việc nếu có. Nếu chưa thoả thuận, một đến hai tuần là khoảng lịch sự. Làm hết các ca đã xếp và hỏi rõ ngày nhận tiền những ngày cuối trước khi nghỉ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138