ThuongThao.comThương Thảo
Cho từng nhóm người

Người khuyết tật đi làm: thương lượng điều kiện, thiết bị hỗ trợ và lịch phù hợp

Người khuyết tật đi làm nên bàn rõ chỗ làm, thiết bị hỗ trợ, lịch làm và cách liên lạc ngay khi nhận việc. Nói lúc nào, đề xuất ra sao, câu mẫu và chỗ hỏi thêm.

Vietnamese woman in a wheelchair working at a lowered wooden desk beside a wide window in a calm office, laptop screen blank, seen from behind, soft afternoon light

Người khuyết tật đi làm nên bàn rõ, càng sớm càng tốt sau khi nhận lời mời, những điều chỉnh cụ thể mình cần để làm tốt việc: chỗ ngồi và lối đi, thiết bị hoặc phần mềm hỗ trợ, lịch làm, cách liên lạc trong nhóm. Đây không phải xin ưu ái mà là thoả thuận điều kiện để bạn làm ra kết quả như mọi người. Luật có những nguyên tắc bảo vệ, nhưng phần lớn chi tiết vẫn phải tự nói ra, vì không ai hiểu nhu cầu của bạn bằng chính bạn.

Tình huống giả định: chị Lan, kế toán dùng xe lăn ở Hưng Yên, nhận lời mời vào một công ty thương mại có văn phòng ở tầng hai. Bài đi qua phần luật ở mức nguyên tắc, chuyện có nên nói và nói lúc nào, cách lập danh sách điều chỉnh, câu nói mẫu, và những nơi có thể hỏi thêm. Bài dùng tình huống của chị Lan, kèm vài ví dụ với người khiếm thính, khiếm thị, nhưng cách làm áp dụng được cho nhiều dạng khuyết tật khác nhau.

Luật nói gì, ở mức nguyên tắc

Bộ luật Lao động 2019 có một mục riêng cho lao động là người khuyết tật, cùng với Luật Người khuyết tật. Theo nguyên tắc của các văn bản này, Nhà nước bảo hộ quyền lao động của người khuyết tật; người sử dụng lao động phải bảo đảm điều kiện lao động, công cụ, an toàn lao động phù hợp với người lao động khuyết tật, và phải tham khảo ý kiến của họ khi quyết định những vấn đề liên quan tới quyền lợi của họ. Phân biệt đối xử vì khuyết tật là điều luật cấm.

Luật cũng có những hạn chế riêng, ví dụ với người khuyết tật suy giảm nhiều khả năng lao động thì việc làm thêm giờ, làm ban đêm bị hạn chế, trừ khi chính họ đồng ý. Mức suy giảm cụ thể, điều kiện áp dụng và các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, bạn nên tra văn bản hiện hành, hoặc hỏi hội người khuyết tật ở tỉnh, cơ quan lao động.

Biết những nguyên tắc này giúp bạn tự tin khi đề xuất. Nhưng trong buổi nói chuyện, nên dùng giọng của người bàn công việc, không dùng giọng đọc luật. Chị Lan nói: “Để em làm tốt nhất, em cần mấy điều này”, chứ không nói “luật bắt công ty phải làm”. Cách nói thứ nhất mở ra cuộc bàn bạc, cách thứ hai dễ làm bên kia phòng thủ.

Có nên nói về khuyết tật không, và nói lúc nào

Đây là câu hỏi khó nhất, và không có đáp án đúng cho mọi người. Bạn có quyền chọn nói hay không với những gì không ảnh hưởng tới công việc. Bảng dưới so các thời điểm, để bạn chọn theo hoàn cảnh.

Thời điểmĐược gìCần lưu ý
Trước buổi phỏng vấnCông ty chuẩn bị lối vào, phòng gặp phù hợpChỉ nói điều cần cho buổi gặp, ví dụ cần phòng ở tầng trệt
Trong buổi phỏng vấnChủ động kể cách mình làm việc, gỡ lo lắng của bên tuyểnNói về cách làm việc, không kể chi tiết bệnh án
Sau khi nhận thư mời, trước khi kýBàn điều chỉnh khi hai bên đã muốn hợp tácThời điểm nhiều người chọn nhất, đủ sớm để chuẩn bị
Sau khi đi làmCó thời gian tìm hiểu môi trườngMuộn, công ty phải sắp xếp gấp, bạn có thể vất vả tuần đầu

Chị Lan báo trước buổi phỏng vấn rằng mình dùng xe lăn, vì văn phòng ở tầng hai. Công ty đổi phòng gặp xuống tầng một. Phần điều chỉnh chi tiết, chị để tới lúc nhận thư mời mới bàn.

Lập danh sách điều chỉnh mình cần

Trước buổi bàn, chị Lan đi qua một ngày làm việc trong đầu, từ lúc tới cổng tới lúc ra về, và ghi lại mọi chỗ có thể vướng. Bạn có thể làm theo các bước sau.

  1. Đi lối đi: từ chỗ để xe hay chỗ xuống xe, lối vào, thang máy, cửa, nhà vệ sinh, chỗ ăn trưa.
  2. Chỗ làm việc: độ cao bàn, khoảng trống quanh bàn, vị trí ổ điện, ánh sáng, tiếng ồn.
  3. Công cụ: phần mềm đọc màn hình, phóng to chữ, bàn phím, tai nghe, phụ đề cho cuộc họp trực tuyến.
  4. Liên lạc: họp bằng lời nói có cần ghi chép lại, nhắn tin thay gọi điện, báo động khẩn cấp có tín hiệu ánh sáng.
  5. Lịch: giờ vào ra tránh giờ cao điểm, lịch khám định kỳ, ngày làm từ xa nếu đi lại khó.
  6. Xếp theo thứ tự: điều bắt buộc để làm được việc, điều giúp làm tốt hơn, điều có thì tốt.

Danh sách của chị Lan có hai điều bắt buộc là bàn làm việc ở tầng có thang máy và nhà vệ sinh tiếp cận được, một điều giúp làm tốt hơn là được làm từ xa những ngày mưa lớn. Với một người khiếm thính, danh sách có thể là phụ đề trong họp trực tuyến và việc nhắn tin thay gọi điện. Mỗi người một danh sách khác nhau.

Câu nói mẫu khi bàn điều chỉnh

Mở đầu bằng mục tiêu chung: “Em rất mong được bắt đầu. Để em làm việc hiệu quả ngay từ tuần đầu, em xin bàn trước vài điều về chỗ làm và lịch, phần lớn đơn giản thôi ạ.”

Nêu điều bắt buộc kèm giải pháp: “Em dùng xe lăn nên cần bàn làm việc ở tầng có thang máy, gần nhà vệ sinh tiếp cận được. Em thấy góc gần thang máy ở tầng một còn trống, nếu đặt bàn em ở đó thì không cần sửa gì thêm.” Đưa sẵn giải pháp ít tốn kém giúp công ty dễ đồng ý.

Với điều giúp làm tốt hơn: “Những ngày mưa lớn, đường đi rất khó với em. Em đề xuất những ngày đó được làm ở nhà, vẫn đúng giờ và vào họp trực tuyến. Mình thử ba tháng rồi xem lại nhé.”

Khi được hỏi thêm về sức khoẻ: “Em đã nói những gì ảnh hưởng tới công việc. Nếu anh chị có lo lắng gì về cách em làm việc, em sẵn sàng trả lời.” Câu này lịch sự giữ ranh giới, không phải kể những điều riêng tư không liên quan.

Thiết bị hỗ trợ: ai mua, ai giữ, ai sửa

Hỏi rõ bên nào chi trả. Theo nguyên tắc, công cụ phù hợp là trách nhiệm của người sử dụng lao động. Thực tế mỗi nơi xử lý khác nhau, nên hỏi rõ và ghi lại, nhất là với thiết bị đắt tiền.

Thiết bị của bạn mang tới. Nếu bạn dùng phần mềm hay thiết bị riêng đã quen, thoả thuận việc cài đặt vào máy công ty, ai chịu chi phí bản quyền, và nếu hỏng thì ai sửa.

Thiết bị công ty mua cho bạn. Hỏi khi nghỉ việc thì xử lý ra sao. Nhiều khi đó là tài sản công ty, nhưng có nơi đồng ý để người lao động mua lại.

Hỏi về chính sách hỗ trợ doanh nghiệp. Có những chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhận người khuyết tật vào làm. Chi tiết hãy tra văn bản hiện hành; nhắc thông tin này đôi khi giúp công ty yên tâm hơn về chi phí.

Ghi tất cả vào một tin nhắn hay thư. Sau buổi bàn, gửi tóm tắt các điều chỉnh đã thống nhất. Khi đổi quản lý hay đổi văn phòng, thư đó giúp mọi thứ không phải bắt đầu lại từ đầu.

Lịch làm, làm từ xa và lịch khám định kỳ

Với nhiều người khuyết tật, khó khăn lớn nhất không nằm ở công việc mà ở đường đi và nhịp ngày làm việc. Đi vào giờ cao điểm, xe buýt không có lối lên cho xe lăn, trời mưa đường ngập, những điều đó tiêu hao sức lực trước khi bắt đầu làm việc. Vì vậy lịch làm là phần đáng thương lượng ngang với chỗ ngồi.

Có ba hướng thường dùng. Một là lệch giờ vào ra, ví dụ vào muộn và về muộn hơn nửa tiếng để tránh giờ đông. Hai là làm từ xa một số ngày cố định hoặc theo thời tiết, nếu công việc cho phép. Ba là lịch khám, tập phục hồi định kỳ được báo trước và làm bù vào ngày khác.

Khi đề xuất, nói rõ cách bạn giữ kết quả công việc: vẫn vào họp đúng giờ, vẫn trả lời tin nhắn trong khung giờ đã hẹn, báo cáo cuối ngày khi làm ở nhà. Chị Lan đề xuất lệch giờ nửa tiếng và làm ở nhà những ngày mưa lớn; công ty đồng ý phần lệch giờ ngay, phần làm từ xa thì thử ba tháng.

Nếu công việc bắt buộc có mặt cả ngày, như tiếp khách tại quầy, hãy bàn xem có phần việc nào làm được từ xa hoặc đổi ca hợp lý hơn, thay vì bỏ qua chuyện lịch.

Chỗ hay sai và vì sao

Những điều dưới đây chị Lan nghe từ bạn bè trong hội người khuyết tật ở tỉnh, và chị cố tránh khi nhận việc:

  • Không nói gì vì sợ bị coi là phiền. Rồi tuần đầu vất vả, làm việc kém đi, và người khác hiểu nhầm năng lực của bạn. Nói sớm điều bắt buộc giúp bạn được đánh giá đúng.
  • Xin quá nhiều thứ không xếp thứ tự. Công ty khó biết đâu là điều quan trọng nhất. Tách điều bắt buộc với điều có thì tốt.
  • Nhận lương thấp hơn vì nghĩ mình được nhận là may. Lương nên tính theo công việc và kết quả, như mọi người cùng vị trí. Điều chỉnh điều kiện làm việc không phải lý do để giảm lương.
  • Kể quá chi tiết về bệnh án. Công ty cần biết điều ảnh hưởng tới công việc, không cần biết hết câu chuyện sức khoẻ của bạn.
  • Chỉ thoả thuận miệng. Người quản lý đổi, lời hứa cũng đi theo. Ghi lại những điều đã thống nhất.

Lỗi thứ ba là điều chị Lan thấy buồn nhất khi nghe kể. Hãy chuẩn bị khoảng lương mong muốn theo vị trí như bất kỳ ai, rồi bàn điều chỉnh như một phần riêng, không trộn hai chuyện vào nhau.

Câu tự hỏi và nơi hỏi thêm

Trước khi ký, dành mười phút trả lời những câu này. Câu nào còn lấn cấn, hãy hỏi lại công ty hoặc những nơi ở cuối danh sách.

  • Mình có tới được chỗ làm, vào được văn phòng, dùng được nhà vệ sinh mỗi ngày mà không phải nhờ người khác không?
  • Thiết bị, phần mềm mình cần đã có hoặc có ngày cụ thể sẽ có chưa?
  • Lịch làm và cách đi lại có giữ được sức khoẻ của mình trong nhiều tháng, không chỉ tuần đầu?
  • Lương có được tính theo công việc như những người cùng vị trí không?
  • Những điều đã thống nhất đã được ghi lại chưa?
  • Nơi hỏi thêm: hội người khuyết tật ở tỉnh, công đoàn của công ty nếu có, cơ quan lao động địa phương, và luật sư khi có vướng mắc về quyền lợi cụ thể.

Chị Lan nhận việc khi đã trả lời được năm câu đầu. Sau ba tháng, chị và quản lý ngồi lại xem các điều chỉnh, thêm một ngày làm từ xa mỗi tuần vì kết quả công việc vẫn đều. Buổi nhìn lại đó cũng là thứ nên đề xuất ngay từ đầu.

Câu hỏi thường gặp

Người khuyết tật có nên nói về khuyết tật khi đi phỏng vấn không?

Bạn có quyền chọn. Nếu buổi phỏng vấn cần sắp xếp như lối vào hay phòng gặp, hãy báo trước điều cần cho buổi gặp. Điều chỉnh chi tiết cho công việc thường bàn sau khi có thư mời, trước khi ký.

Công ty có trách nhiệm bố trí điều kiện làm việc cho người khuyết tật không?

Theo nguyên tắc của Bộ luật Lao động 2019 và Luật Người khuyết tật, người sử dụng lao động phải bảo đảm điều kiện lao động, công cụ, an toàn phù hợp. Chi tiết áp dụng, hãy tra văn bản hiện hành hoặc hỏi cơ quan lao động.

Nên đề xuất điều chỉnh chỗ làm như thế nào cho dễ được đồng ý?

Xếp nhu cầu theo thứ tự bắt buộc, giúp làm tốt hơn, có thì tốt. Mỗi điều kèm một giải pháp cụ thể, ít tốn kém nếu được, và đề nghị thời gian thử rồi nhìn lại.

Thiết bị hỗ trợ ở nơi làm việc do ai chi trả?

Theo nguyên tắc, công cụ phù hợp là trách nhiệm của bên sử dụng lao động, nhưng cách xử lý mỗi nơi khác nhau. Hỏi rõ ai mua, ai giữ, ai sửa, và ghi lại thoả thuận bằng văn bản.

Người khuyết tật có phải làm thêm giờ, làm ban đêm không?

Luật có hạn chế làm thêm giờ, làm ban đêm với người khuyết tật suy giảm nhiều khả năng lao động, trừ khi họ đồng ý. Mức suy giảm và điều kiện cụ thể, hãy tra văn bản hiện hành hoặc hỏi cơ quan lao động.

Có vướng mắc về quyền lợi thì người khuyết tật hỏi ở đâu?

Hội người khuyết tật ở tỉnh, công đoàn công ty nếu có, cơ quan lao động địa phương là những nơi nên hỏi trước. Với vướng mắc cụ thể về quyền lợi hay hợp đồng, hãy hỏi luật sư.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138