Nghỉ việc giữa năm có được thưởng hay không phụ thuộc chủ yếu vào quy chế thưởng của công ty và những gì hợp đồng ghi: Bộ luật Lao động 2019 xác định thưởng do người sử dụng lao động quyết định theo quy chế được công bố, không buộc chia theo tháng cho người đã nghỉ. Vì vậy câu trả lời nằm ở văn bản của công ty bạn, và cách bạn hỏi, chọn ngày nghỉ, thương lượng trước khi báo nghỉ.
Nhiều người chỉ phát hiện ra quy chế khi đã nộp đơn, lúc đó vị thế thương lượng gần như không còn. Bài này hướng dẫn đọc quy chế thưởng, phân biệt các loại khoản có tên gọi giống nhau, hỏi nhân sự đúng câu, và cân nhắc chuyện dời ngày nghỉ để không bỏ lỡ khoản đã gần tới hạn.
Phân biệt các khoản hay bị gọi chung là thưởng
Tình huống giả định: chị Thu, trưởng nhóm chăm sóc khách hàng ở Huế, định nghỉ vào tháng Chín. Chị hỏi đồng nghiệp "nghỉ giữa năm có được thưởng không" và nhận được ba câu trả lời khác nhau, vì mỗi người đang nói về một khoản khác nhau.
| Khoản | Thường căn cứ vào | Câu hỏi cần hỏi |
|---|---|---|
| Thưởng cuối năm, thưởng Tết | Kết quả kinh doanh cả năm, quy chế thưởng | Người nghỉ trước ngày xét có được tính không, có chia theo tháng không? |
| Lương tháng thứ mười ba | Thoả thuận trong hợp đồng hoặc chính sách nội bộ | Khoản này ghi trong hợp đồng hay chỉ là chính sách, có tính theo tỷ lệ không? |
| Thưởng theo quý, theo chỉ tiêu | Kết quả của quý, của cá nhân hoặc nhóm | Quý đã kết thúc trước ngày nghỉ thì trả vào lúc nào? |
| Thưởng dự án | Mốc hoàn thành, nghiệm thu | Dự án hoàn thành sau ngày nghỉ thì phần đóng góp có được ghi nhận? |
| Hoa hồng bán hàng | Doanh số, thời điểm thu tiền | Đơn đã ký nhưng chưa thu tiền xử lý thế nào? |
Hai khoản cuối thường được xử lý khác hẳn thưởng cuối năm, vì gắn với kết quả cụ thể đã xảy ra. Nếu bạn làm bán hàng, phần hoa hồng nên được bàn riêng và chi tiết hơn.
Đọc quy chế thưởng: những dòng cần tìm
Quy chế thưởng thường nằm trong sổ tay nhân viên, nội quy, hoặc một văn bản riêng do nhân sự giữ. Nếu chưa từng thấy, bạn có quyền hỏi xem. Khi đọc, tìm đúng các dòng sau:
- Điều kiện được xét: có yêu cầu "đang làm việc tại thời điểm chi trả" hay "tại ngày xét" không. Đây là dòng quyết định nhiều nhất.
- Cách tính cho người làm không đủ năm: nhiều quy chế có công thức theo số tháng làm việc, nhưng thường áp cho người mới vào, không phải người nghỉ.
- Ngày xét và ngày chi: hai mốc này có thể cách nhau vài tuần.
- Các trường hợp loại trừ: nghỉ trái luật, bị kỷ luật, đang trong thời hạn báo trước.
- Quyền quyết định của lãnh đạo: có câu cho phép xét riêng từng trường hợp không. Nếu có, đó là cánh cửa để thương lượng.
- Ngày ban hành và hiệu lực: quy chế cũ có thể đã được thay.
Chị Thu đọc quy chế và thấy dòng: người lao động đang làm việc tại ngày chi trả mới được nhận thưởng cuối năm, trừ trường hợp giám đốc quyết định khác. Như vậy nếu nghỉ tháng Chín, theo quy chế chị không được nhận, nhưng còn một khe nhỏ để đề nghị.
Hỏi nhân sự trước khi báo nghỉ, và hỏi thế nào
Hỏi về thưởng trước khi báo nghỉ thì ngại, vì sợ lộ ý định. Nhưng có cách hỏi mà ai cũng hỏi: "Chị ơi, em muốn đọc lại quy chế thưởng năm nay để nắm cách tính cho nhóm, chị gửi em bản mới nhất được không ạ?" Trưởng nhóm, nhân viên lâu năm hay người mới đều có lý do để hỏi câu này. Bạn nhận được văn bản mà không phải giải thích gì thêm.
Sau khi đã có thư mời ở chỗ mới và quyết định nghỉ, câu hỏi có thể thẳng hơn: "Em dự kiến nghỉ vào cuối tháng Chín. Em xin hỏi các khoản thưởng đã phát sinh trong năm của em sẽ được xử lý thế nào: thưởng quý ba, và phần thưởng cuối năm cho chín tháng em đã làm?" Gửi bằng email để có câu trả lời ghi lại. Nếu nhân sự trả lời không được, hỏi tiếp ai là người có quyền quyết.
Tránh hỏi kiểu ẩn ý hay doạ: "Nếu không có thưởng thì em nghỉ ngay." Câu đó không giúp bạn có thưởng, chỉ khiến cuộc chia tay căng thẳng hơn, trong khi bạn còn cần công ty xác nhận quá trình làm việc và hoàn tất giấy tờ.
Cân nhắc dời ngày nghỉ: được và mất
Khi khoản thưởng đã gần tới hạn, dời ngày nghỉ vài tuần là lựa chọn thường gặp nhất. Nhưng nó có giá của nó, và cần tính cả hai cột.
| Nếu dời ngày nghỉ | Được | Mất hoặc rủi ro |
|---|---|---|
| Dời sang sau ngày chi trả | Nhận khoản thưởng theo quy chế, không phải thương lượng | Công ty mới có thể không chờ được; thời hạn báo trước cũng dời theo |
| Dời sang sau kết thúc quý | Nhận thưởng quý trọn vẹn | Mất vài tuần ở chỗ mới, cần xin lùi ngày nhận việc |
| Giữ ngày cũ và thương lượng | Vào chỗ mới đúng hẹn | Có thể chỉ được một phần hoặc không được gì |
| Giữ ngày cũ, đề nghị chỗ mới bù | Không mất thời gian | Phải trung thực về khoản bị mất, chỗ mới có thể từ chối |
Một điều nên tránh: báo nghỉ sau khi nhận thưởng chỉ vài ngày mà trước đó đã có quyết định từ lâu. Đó không phải là sai luật, nhưng nếu quy chế có điều khoản thu hồi thưởng trong một khoảng thời gian, bạn cần đọc kỹ. Hãy kiểm tra trước khi lên kế hoạch.
Thương lượng phần thưởng khi quy chế không cho
Đề nghị dựa trên kết quả đã có. Câu mẫu: "Trong chín tháng qua nhóm em đã giảm thời gian phản hồi khách và giữ được ba khách hàng lớn. Em biết quy chế chỉ chi cho người đang làm tại ngày chi trả. Em xin đề nghị anh/chị xem xét một khoản theo tỷ lệ thời gian em đã làm, vì kết quả đó vẫn đóng góp vào cả năm của công ty."
Gắn với bàn giao. Công ty cần bạn bàn giao chu đáo. Một đề nghị kèm kế hoạch bàn giao rõ ràng cho thấy bạn vẫn đang đóng góp đến ngày cuối, không phải đòi hỏi rồi bỏ đi.
Chấp nhận phương án khác ngoài tiền. Nếu khoản thưởng không được, đề nghị khác có thể dễ hơn: ngày nghỉ có lương trong tuần cuối, giữ lại thiết bị, một xác nhận công việc chi tiết.
Ghi lại kết quả. Dù kết quả ra sao, xin xác nhận bằng chữ. Một khoản thưởng được hứa miệng khi bạn đã rời đi rất khó đòi.
Chọn đúng người và đúng lúc. Đề nghị xét riêng thường phải đi qua giám đốc hoặc người được quy chế trao quyền quyết định. Gửi cho quản lý trực tiếp trước, nhờ họ chuyển kèm nhận xét của mình, thì đề nghị có trọng lượng hơn so với một email gửi thẳng lên trên. Thời điểm tốt là ngay sau khi kế hoạch bàn giao được duyệt, khi mọi người thấy bạn đang chia tay một cách có trách nhiệm, không phải vào tuần cuối khi ai cũng bận lo người thay.
Chỗ hay sai khi nói chuyện thưởng lúc nghỉ
Tin vào lời kể của đồng nghiệp. Năm ngoái một người nghỉ tháng Mười vẫn được thưởng không có nghĩa năm nay bạn cũng vậy. Có thể người đó được lãnh đạo xét riêng, có thể quy chế đã đổi. Chỉ văn bản hiện hành mới là căn cứ.
Nhầm thời điểm xét với thời điểm chi. Có công ty xét thưởng vào tháng Mười Hai nhưng chi sau Tết. Nếu quy chế yêu cầu đang làm việc tại ngày chi, nghỉ sau ngày xét vẫn chưa đủ.
Tính thưởng như một khoản chắc chắn. Thưởng cuối năm phụ thuộc kết quả kinh doanh, có năm thấp, có năm không có. Khi so lời mời mới với chỗ cũ, đừng cộng thưởng của chỗ cũ như thể nó cố định.
Im lặng tới ngày cuối rồi mới hỏi. Hỏi vào ngày cuối thì người có quyền quyết có thể đi vắng, biên bản bàn giao đã ký xong, và bạn không còn lý do gì để quay lại bàn tiếp. Câu hỏi về thưởng nên được đặt ra ngay khi bạn trao đổi về ngày nghỉ.
Để cảm xúc dẫn lời. Mất một khoản đã làm việc cả năm để có là chuyện dễ bực. Viết email khi đã bình tĩnh, nhờ một người đọc lại trước khi gửi.
Chị Thu đã quyết định thế nào
Quay lại ví dụ đầu bài. Sau khi đọc quy chế, chị Thu lập bảng: nếu nghỉ cuối tháng Chín, chị nhận đủ thưởng quý ba vì quý kết thúc trước ngày nghỉ, nhưng không có thưởng cuối năm. Nếu dời tới sau Tết, chị nhận cả thưởng cuối năm, nhưng phải xin công ty mới lùi ngày nhận việc gần năm tháng, điều gần như chắc chắn không được.
Chị chọn cách thứ ba. Chị báo nghỉ đúng kế hoạch, gửi kèm kế hoạch bàn giao chi tiết, và trong email gửi giám đốc có một đoạn đề nghị xét một khoản theo tỷ lệ chín tháng. Chị cũng nói thẳng với công ty mới rằng mình sẽ không nhận được thưởng cuối năm ở chỗ cũ, và hỏi họ có thể tính khoản này vào mức lương khởi điểm hay không. Chị không phóng đại con số và không nói mình đang có lời mời nào khác.
Kết quả: chỗ cũ đồng ý một khoản bằng một phần thưởng năm trước, trả cùng lương tháng cuối, ghi trong biên bản bàn giao. Chỗ mới không tăng lương khởi điểm nhưng đồng ý xét lương sớm sau thời gian thử việc. Không phải kết quả tốt nhất có thể, nhưng là kết quả chị biết rõ từ trước khi rời đi, và không ai phải giận ai.
Câu hỏi thường gặp
Luật có bắt công ty trả thưởng Tết cho người đã nghỉ không?
Bộ luật Lao động 2019 xác định thưởng do người sử dụng lao động quyết định dựa trên kết quả kinh doanh và mức độ hoàn thành công việc, theo quy chế thưởng được công bố. Vì vậy cần đọc quy chế và hợp đồng của bạn; nếu nghi có vi phạm, hãy hỏi cơ quan lao động hoặc luật sư.
Lương tháng 13 có giống thưởng Tết không?
Không hẳn. Lương tháng mười ba thường là khoản được thoả thuận, đôi khi ghi trong hợp đồng, còn thưởng Tết thường theo quy chế và kết quả kinh doanh. Nếu hợp đồng của bạn có ghi khoản này, cách xử lý khi nghỉ giữa năm cần đọc đúng câu chữ trong hợp đồng.
Có nên hỏi về thưởng trước khi báo nghỉ không?
Nên, nhưng hỏi theo cách tự nhiên như xin đọc quy chế thưởng mới nhất. Biết trước điều kiện được thưởng giúp bạn chọn ngày nghỉ và thương lượng khi còn vị thế, thay vì phát hiện ra sau khi đã nộp thông báo.
Thưởng dự án khi dự án xong sau ngày nghỉ thì sao?
Nên thoả thuận trước khi nghỉ: phần đóng góp của bạn tính tới đâu, có được ghi nhận không, trả khi nào. Đưa nội dung đó vào biên bản bàn giao hoặc thoả thuận nghỉ việc để có căn cứ sau này.
Có nên nói với công ty mới rằng mình sẽ mất thưởng nếu nghỉ sớm?
Nên nói, miễn trung thực về khoản bị mất và không phóng đại. Một số nơi sẵn sàng bù một phần hoặc lùi ngày nhận việc. Nếu họ từ chối, bạn vẫn có thông tin để quyết định có dời ngày nghỉ hay không.