ThuongThao.comThương Thảo
Cho từng nhóm người

Mới ra trường có nên thương lượng lương: lấy gì để nói khi chưa có kinh nghiệm

Người mới ra trường vẫn thương lượng được, miễn là bàn đúng thứ: khoảng lương, lương thử việc, thời điểm xét lại và việc được học. Câu nói mẫu, bảng tự chuẩn bị.

young Vietnamese graduate in a white shirt sitting across a small round table from an interviewer, seen from behind her shoulder, bright office corner, soft morning light

Có, người mới ra trường vẫn nên thương lượng, nhưng thứ đem ra bàn không phải là “em xứng đáng nhiều hơn” mà là những điểm cụ thể: khoảng lương có lý do, lương thử việc, mốc xét lại sau thử việc và những gì bạn được học. Bên tuyển dụng biết bạn chưa có kinh nghiệm, nên họ không chờ bạn đòi mức của người đi làm ba năm. Họ chỉ chờ xem bạn có hiểu mình đang nhận gì hay không.

Bài này đi theo một tình huống giả định: Ngọc Anh, tốt nghiệp ngành kế toán ở Cần Thơ, nhận lời mời vào một công ty phân phối. Từ đó bạn sẽ có danh sách thứ dùng làm lý do khi chưa có kinh nghiệm, câu nói mẫu cho từng lúc, bảng những điều nên và không nên bàn, cùng mấy câu tự hỏi trước khi gật đầu.

Vì sao người mới thường im lặng, và im lặng mất gì

Phần lớn người mới ra trường không nói gì khi nghe con số đầu tiên, vì sợ hỏi thêm sẽ bị rút lời mời. Nỗi sợ này có thật nhưng hay bị phóng to. Một câu hỏi lịch sự về cách tính lương, về mốc xét lại hay về phụ cấp hầu như không làm ai đổi ý. Thứ làm bên tuyển dụng ngại là thái độ đòi hỏi không có căn cứ, chứ không phải việc hỏi.

Im lặng có cái giá khó thấy. Lương khởi điểm thường là mốc để tính các lần điều chỉnh sau, nên chênh lệch nhỏ lúc đầu có thể kéo theo vài năm. Quan trọng hơn, nếu bạn không hỏi thì nhiều điều sẽ không ai nói rõ: lương thử việc bao nhiêu phần trăm, bao giờ ký hợp đồng chính thức, ai quyết định việc xét lại. Ngọc Anh suýt nhận lời chỉ với một con số trong tin nhắn, không biết đó là lương gộp hay thực nhận.

Vậy mục tiêu của lần thương lượng đầu tiên không phải là kéo được thật nhiều tiền. Mục tiêu là hiểu đủ để đồng ý một cách tỉnh táo, và nếu có chỗ hợp lý để xin thêm thì xin đúng chỗ đó.

Khi chưa có kinh nghiệm, lấy gì làm lý do

Việc đã làm trong lúc học. Thực tập, đề tài tốt nghiệp, việc làm thêm có liên quan. Ngọc Anh từng làm sổ sách cho tiệm của người quen suốt một năm, đó là việc thật, nói được thời gian và khối lượng.

Kỹ năng dùng được ngay. Phần mềm kế toán đã thành thạo, khả năng dùng bảng tính, ngoại ngữ đủ đọc chứng từ. Nói theo kiểu “em làm được việc gì từ tuần đầu” thay vì liệt kê chứng chỉ.

Mức độ phù hợp với vị trí. Nếu mô tả công việc đòi đúng thứ bạn đã học sâu, đó là lý do chính đáng. Nếu vị trí rộng hơn những gì bạn có, đừng dùng lý do này.

Thông tin công khai về mặt bằng. Tin tuyển dụng có ghi khoảng lương cho vị trí tương tự, khảo sát lương do các đơn vị công bố, lời kể của anh chị khoá trước. Không có con số nào là chuẩn, nhưng vài nguồn cộng lại cho bạn một khoảng hợp lý.

Sự sẵn sàng gắn bó có điều kiện. Câu như “em muốn gắn bó, nên em muốn rõ mốc xét lại sau thử việc” là một lý do mạnh, vì nó nói về tương lai chứ không chỉ về con số hôm nay.

Bàn được gì, không nên bàn gì ở lần đầu

Bảng dưới là cách Ngọc Anh chia các điểm trước buổi trao đổi. Cột thứ ba là lý do, để bạn tự xếp lại theo hoàn cảnh của mình.

ĐiểmNên bàn khôngVì sao
Khoảng lương chính thứcNên, nếu có căn cứĐưa một khoảng kèm lý do, không đưa con số trơ trọi
Lương thử việcNên hỏi rõLuật quy định ít nhất 85% lương của công việc đó; hỏi để biết họ tính trên mức nào
Thời gian thử việcNên hỏiViệc cần trình độ cao đẳng trở lên thử việc tối đa 60 ngày; hỏi ngày cụ thể kết thúc
Mốc xét lại lươngNên, rất đángNgười mới khó xin cao lúc đầu, nhưng xin được mốc xét lại thì dễ hơn
Hỗ trợ học, kèm cặpNênVới người mới, được học đúng việc có giá trị lâu dài
Chức danh cao hơnKhông nênChưa có việc thật để chứng minh, dễ bị coi là đòi hỏi
So với lương bạn bèKhông nênMỗi nơi một cách tính, đem ra so làm cuộc nói chuyện lệch hướng

Ngọc Anh chọn ba điểm để bàn: khoảng lương chính thức, ngày kết thúc thử việc và một buổi xét lại sau thử việc. Ba điểm là vừa đủ, nhiều hơn dễ làm cuộc gọi biến thành buổi đòi hỏi.

Câu nói mẫu cho từng lúc

Khi được hỏi mong muốn mức lương: “Em đã xem tin tuyển dụng của các vị trí tương tự và hỏi anh chị khoá trước, em mong ở khoảng từ mức A đến mức B. Với em, cách tính lương và cơ hội học việc cũng quan trọng, anh chị có thể chia sẻ thêm không ạ?” Câu này cho thấy bạn có chuẩn bị và vẫn mở.

Khi nghe con số thấp hơn mong đợi: “Em cảm ơn anh chị. Mức này thấp hơn khoảng em tính một chút. Nếu mức khởi điểm khó thay đổi, em xin được hẹn một buổi xét lại khi hết thử việc, dựa trên kết quả công việc em làm được, có được không ạ?”

Khi chưa rõ con số là gộp hay thực nhận: “Dạ cho em hỏi mức này là trước hay sau khi trừ bảo hiểm và thuế ạ, để em tính cho đúng.” Đây là câu hỏi bình thường, người tuyển dụng nghe hàng ngày.

Khi cần thời gian: “Em rất muốn nhận việc. Em xin đến hết ngày mai để đọc kỹ thư mời và trả lời anh chị.” Một ngày là khoảng thời gian dễ được chấp nhận. Ngọc Anh dùng đúng câu này, đọc lại thư mời và phát hiện phụ cấp ăn trưa chỉ áp dụng sau thử việc, điều mà cuộc gọi không nhắc tới.

Chỗ người mới hay sai và vì sao

Mấy lỗi dưới đây gặp nhiều nhất ở lần thương lượng đầu tiên. Mỗi lỗi đều có lý do rất dễ hiểu, nên đáng xem lại trước khi gọi.

  • Đưa một con số duy nhất quá sớm. Người tuyển dụng chỉ cần lấy đúng mức đó hoặc thấp hơn. Một khoảng có lý do cho cả hai bên chỗ để gặp nhau.
  • Lấy chi phí sinh hoạt làm lý do chính. Tiền thuê nhà của bạn là chuyện thật, nhưng không phải lý do để bên kia trả thêm. Lý do phải nói về công việc.
  • Bịa một lời mời khác. Ngành nhỏ, người tuyển dụng hay biết nhau. Nếu bị hỏi lại chi tiết, bạn mất uy tín ngay buổi đầu. Có lời mời thật thì nói thật, không có thì đừng dựng.
  • Gật đầu qua điện thoại rồi mới đọc thư mời. Mọi chi tiết quan trọng nằm trong văn bản. Hãy xin văn bản trước khi xác nhận.
  • Xin lỗi quá nhiều. Câu “em xin lỗi vì hỏi về lương” làm chính bạn thấy việc hỏi là sai. Hỏi về lương là phần bình thường của việc nhận việc.

Phần lớn những lỗi này đến từ cảm giác mình đang xin ân huệ. Thực ra bạn đang thoả thuận một hợp đồng hai chiều, chỉ khác là bạn ít kinh nghiệm hơn bên kia.

Tự chuẩn bị trong một buổi tối

Không cần cả tuần chuẩn bị. Một buổi tối là đủ nếu bạn làm theo thứ tự này.

  1. Viết ra mức tối thiểu bạn cần để sống được ở nơi làm việc. Con số này để bạn biết điểm dừng, không phải để nói ra.
  2. Gom ba đến năm nguồn công khai về mức lương của vị trí tương tự ở cùng tỉnh, ghi lại khoảng thấp nhất và cao nhất.
  3. Chọn khoảng mong muốn nằm trong vùng đó, có lý do cho đầu trên. Ví dụ: đầu trên dựa vào một năm làm sổ sách thật.
  4. Viết ba câu nói mẫu ở mục trên bằng lời của chính bạn, đọc to hai lần.
  5. Liệt kê ba điểm muốn bàn, xếp theo thứ tự quan trọng, sẵn sàng bỏ điểm thứ ba nếu cuộc nói chuyện căng.
  6. Chuẩn bị câu xin thời gian suy nghĩ, phòng khi bị hỏi chốt ngay.

Sau bước này, bạn sẽ thấy mình bớt run, vì đã biết trước mình muốn gì và chấp nhận được đến đâu.

Câu tự hỏi trước khi gật đầu

Khi đã có thư mời trong tay, dành mười phút trả lời mấy câu này. Trả lời không được câu nào thì đó là câu cần hỏi lại bên tuyển dụng.

  • Con số trong thư mời là lương gộp hay thực nhận, và có những khoản phụ cấp nào đi kèm?
  • Thử việc bao nhiêu ngày, lương thử việc bằng bao nhiêu phần trăm lương chính thức, và có đúng tối thiểu 85% không?
  • Ai đánh giá kết quả thử việc, theo tiêu chí gì, và bạn được biết tiêu chí từ đầu chưa?
  • Có mốc xét lại lương nào được ghi bằng văn bản hay chỉ là lời nói?
  • Nếu sau một năm không ai nhắc tới việc tăng lương, bạn có chấp nhận làm tiếp không?
  • Công việc này dạy bạn được điều gì mà nơi khác khó cho?

Ngọc Anh trả lời được bốn câu, hỏi lại hai câu còn lại qua thư. Công ty đồng ý ghi mốc xét lại vào biên bản đánh giá thử việc. Lương khởi điểm không đổi, nhưng chị nhận việc mà biết rõ mình đang đi đâu.

Những việc không cần làm

Người mới hay chuẩn bị quá tay ở những chỗ không đem lại gì, trong khi bỏ quên chỗ quan trọng. Mấy việc dưới đây có thể bỏ qua mà không mất gì.

  • Học thuộc một kịch bản dài. Cuộc nói chuyện hiếm khi đi đúng thứ tự bạn đoán. Ba câu nói mẫu và danh sách ba điểm là đủ, phần còn lại để phản ứng tự nhiên.
  • Đi tìm “mức lương chuẩn” cho người mới. Không có mức nào như vậy. Mỗi công ty, mỗi tỉnh, mỗi loại hình kinh doanh trả khác nhau. Một khoảng hợp lý từ vài nguồn là đủ dùng.
  • Chuẩn bị lập luận về lạm phát hay giá nhà. Những chuyện đó đúng nhưng không thuộc về cuộc nói chuyện tuyển dụng, chỉ làm bạn trông như đang than.
  • Đọc kỹ các mẹo tâm lý kiểu im lặng thật lâu cho đối phương sốt ruột. Với người mới, những mẹo này dễ lộ và làm không khí gượng gạo. Thẳng thắn, lịch sự có hiệu quả hơn.

Thời gian tiết kiệm được nên dùng để đọc kỹ thư mời. Ngọc Anh mất hai mươi phút đọc và tìm ra chi tiết về phụ cấp, nhiều hơn mọi mẹo tâm lý cộng lại.

Câu hỏi thường gặp

Người mới ra trường xin lương cao hơn mức được mời có bị mất cơ hội không?

Hiếm khi, nếu bạn xin bằng một khoảng có lý do và giữ thái độ mở. Thứ làm mất cơ hội là đòi hỏi không căn cứ hoặc dọa từ chối. Nếu lo, hãy xin mốc xét lại thay vì xin tăng ngay mức khởi điểm.

Lương thử việc của người mới thấp nhất là bao nhiêu?

Theo Bộ luật Lao động 2019, lương trong thời gian thử việc ít nhất bằng 85% mức lương của công việc đó. Bạn nên hỏi rõ mức chính thức là bao nhiêu để tự kiểm phần trăm này.

Chưa có kinh nghiệm thì nên dựa vào đâu để đưa ra khoảng lương?

Dựa vào tin tuyển dụng có ghi khoảng lương cho vị trí tương tự ở cùng tỉnh, các khảo sát được công bố và lời kể của người đã làm. Không nguồn nào là chuẩn, nên hãy lấy vài nguồn rồi chọn khoảng ở giữa.

Có nên nói lương mong muốn trước khi bên tuyển dụng nói không?

Nếu được hỏi thẳng, bạn cứ nêu một khoảng kèm lý do. Nếu muốn nghe họ trước, có thể hỏi lại khoảng ngân sách cho vị trí này một cách lịch sự. Cả hai cách đều được, miễn là bạn đã chuẩn bị.

Nếu công ty không chịu đổi gì thì có nên nhận việc không?

Hãy quay lại mức tối thiểu bạn đã viết ra và những gì công việc dạy được. Nếu đủ sống và công việc giúp bạn lớn lên, nhận việc vẫn là lựa chọn hợp lý. Nếu không đủ sống, đó là lúc nên cân nhắc nơi khác.

Xin mốc xét lại lương sau thử việc thì nói thế nào cho tự nhiên?

Bạn nói được thế này: em muốn gắn bó lâu, nên em xin một buổi xét lại khi hết thử việc dựa trên kết quả công việc. Câu này cho thấy bạn tự tin vào việc mình làm, không đòi hỏi trước khi chứng minh.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138