ThuongThao.comThương Thảo
Hợp đồng làm tự do, cộng tác

Hợp đồng cộng tác viên khác hợp đồng lao động thế nào: nhận ra trước khi ký

Khác nhau ở cách làm việc, không ở tên gọi. Bảng so sánh, dấu hiệu một hợp đồng cộng tác thật ra là quan hệ lao động, và câu hỏi nên hỏi trước khi ký.

Young Vietnamese woman accountant in a neat white shirt walking into a quiet office lobby in the morning, holding a folder against her chest, back view, bright natural light

Hợp đồng cộng tác viên và hợp đồng lao động khác nhau ở cách bạn thật sự làm việc, không ở cái tên ghi trên đầu tờ giấy. Theo Bộ luật Lao động 2019, nếu hai bên gọi bằng tên khác nhưng nội dung là làm việc có trả lương, chịu sự quản lý, điều hành, giám sát của một bên, thì đó vẫn được coi là hợp đồng lao động.

Bài đi theo một tình huống giả định: Linh, kế toán mới ra trường ở Hà Nội, được mời làm “cộng tác viên” với lịch tám tiếng một ngày tại văn phòng, có người giao việc và chấm giờ. Bài có bảng so sánh hai loại hợp đồng, dấu hiệu nhận ra, các câu nên hỏi khi thương lượng, và những gì cần có nếu đúng là cộng tác. Với trường hợp cụ thể của bạn, hãy tra văn bản pháp luật hiện hành và hỏi cơ quan lao động, công đoàn hoặc luật sư.

Khác nhau ở bản chất, không ở tên gọi

Cộng tác đúng nghĩa là bạn nhận một kết quả công việc, tự quyết cách làm, giờ làm, nơi làm, và được trả tiền theo kết quả đó. Bạn giống một nhà cung cấp dịch vụ nhỏ: có thể làm cho nhiều bên, có thể nhận hoặc không nhận một việc, và tự chịu trách nhiệm về công cụ, thời gian của mình.

Quan hệ lao động là bạn làm việc dưới sự quản lý của người sử dụng lao động: họ quyết định giờ giấc, nơi làm, cách làm, giao việc hằng ngày, đánh giá và có thể kỷ luật. Đổi lại, người lao động có những quyền mà pháp luật lao động bảo vệ, như các chế độ bảo hiểm bắt buộc, nghỉ hằng năm, quy định về thử việc, về chấm dứt hợp đồng.

Lời mời của Linh ghi “hợp đồng cộng tác viên”, nhưng mô tả công việc thì có giờ vào ra, có trưởng nhóm giao việc mỗi sáng, có chấm công. Cái tên không quyết định bản chất. Biết phân biệt giúp Linh hỏi đúng câu khi thương lượng, thay vì ký xong mới thắc mắc vì sao không có những thứ bạn bè cùng khoá đi làm được hưởng.

So sánh hai loại hợp đồng theo cách làm việc thật

Bảng dưới không thay cho tư vấn pháp lý, nhưng giúp bạn đối chiếu lời mời mình nhận được với từng dòng:

Điểm soCộng tác đúng nghĩaQuan hệ lao động
Ai quyết định cách làmNgười làm, miễn đạt kết quảBên giao việc, theo quy trình của họ
Giờ làm, nơi làmNgười làm tự sắp xếpTheo lịch và địa điểm bên kia đặt
Cách trả tiềnTheo sản phẩm, theo dự án, theo kết quảLương theo thời gian hoặc theo quy chế trả lương
Công cụ làm việcThường của người làmThường do bên sử dụng lao động cung cấp
Làm cho bên khácThường được, trừ khi thoả thuận khácTuỳ hợp đồng và nội quy
Kỷ luật, đánh giáKhông có kỷ luật, chỉ nghiệm thu kết quảCó nội quy, đánh giá, kỷ luật
Bảo hiểm bắt buộc, nghỉ hằng nămTheo quy định riêng cho loại hợp đồng này, cần tra cụ thểTheo pháp luật lao động và bảo hiểm

Nếu phần lớn các dòng của lời mời nằm ở cột bên phải, cái bạn đang được mời có nhiều dấu hiệu của quan hệ lao động. Kết luận cuối cùng cho trường hợp cụ thể thuộc về cơ quan có thẩm quyền; bảng này chỉ để bạn biết nên hỏi gì.

Dấu hiệu một lời mời “cộng tác” thật ra là làm nhân viên

Linh đánh dấu những dòng đúng với lời mời của mình, và đánh được năm trên sáu:

  • Có giờ vào giờ ra cố định, có chấm công hoặc điểm danh.
  • Làm tại văn phòng của bên kia, dùng máy và tài khoản của họ.
  • Có người giao việc hằng ngày và kiểm tra cách làm, không chỉ kiểm kết quả.
  • Nhận một khoản cố định mỗi tháng, không phụ thuộc vào số sản phẩm.
  • Phải xin phép khi nghỉ, và bị trừ tiền khi nghỉ.
  • Không được làm cho nơi khác cùng ngành trong thời gian cộng tác.

Đánh được nhiều dòng không có nghĩa là bên kia cố tình làm sai; có nơi dùng chữ cộng tác vì thói quen hoặc vì nghĩ người mới ra trường thì chưa cần ký hợp đồng lao động. Nhưng nó cho bạn cơ sở để hỏi lại một cách bình tĩnh, có lý do.

Câu hỏi nên hỏi khi thương lượng, và cách nói

Hỏi về bản chất công việc: “Em muốn hỏi rõ thêm ạ: vị trí này làm theo giờ hành chính tại văn phòng, có trưởng nhóm giao việc hằng ngày, vậy bên mình gọi là cộng tác viên vì lý do gì ạ?” Hỏi để hiểu, không hỏi để bắt lỗi.

Hỏi về lộ trình: “Sau thời gian cộng tác, nếu em đáp ứng yêu cầu thì có chuyển sang hợp đồng lao động không, và sau bao lâu ạ?” Câu trả lời cụ thể là dấu hiệu tốt; câu trả lời “để xem” thì nên ghi lại.

Hỏi về các chế độ: “Trong thời gian cộng tác, em có được tham gia bảo hiểm và có ngày nghỉ không ạ?” Đây là câu hỏi bình thường, không phải đòi hỏi.

Đề nghị phương án: “Nếu bên mình cần em làm toàn thời gian tại văn phòng, em mong được ký hợp đồng lao động, có thể bắt đầu bằng thời gian thử việc theo quy định ạ.” Với công việc cần trình độ cao đẳng trở lên, thời gian thử việc tối đa theo Bộ luật Lao động 2019 là sáu mươi ngày, lương thử việc ít nhất bằng tám mươi lăm phần trăm lương của công việc đó.

Nếu đúng là cộng tác: những gì cần có trên giấy

Có những lời mời cộng tác thật sự phù hợp: làm theo dự án, làm từ xa, không ràng buộc giờ. Khi đó, Linh kiểm hợp đồng theo trình tự:

  1. Phạm vi công việc cụ thể: làm những việc gì, kết quả bàn giao là gì.
  2. Cách tính tiền: theo sản phẩm, theo giờ hay theo tháng cho một khối lượng xác định.
  3. Thời hạn thanh toán sau khi giao hoặc sau khi nghiệm thu, tính bằng số ngày.
  4. Ai chịu chi phí công cụ, đi lại, tài khoản phần mềm.
  5. Bảo mật: những thông tin nào phải giữ kín, trong bao lâu.
  6. Có được làm cho bên khác không, có giới hạn gì.
  7. Cách chấm dứt: báo trước bao lâu, thanh toán phần đã làm ra sao.

Thiếu dòng nào thì hỏi thêm dòng đó trước khi ký. Một hợp đồng cộng tác tốt ngắn nhưng rõ; dài mà mơ hồ thì không bảo vệ được ai.

Thuế và bảo hiểm: nắm nguyên tắc, hỏi đúng nơi

Thu nhập từ cộng tác cũng thuộc diện phải xem xét nghĩa vụ thuế thu nhập cá nhân. Thông thường bên trả tiền có thể khấu trừ thuế trước khi chuyển cho bạn, và cuối năm bạn có thể cần quyết toán. Cách tính, mức khấu trừ, khi nào phải tự khai là chuyện thay đổi theo văn bản hiện hành, nên hỏi cơ quan thuế nơi bạn cư trú hoặc bộ phận kế toán của bên trả tiền, và xin chứng từ khấu trừ để giữ.

Về bảo hiểm, các chế độ bảo hiểm bắt buộc gắn với quan hệ lao động. Nếu bạn làm cộng tác đúng nghĩa, bạn thường phải tự lo bảo hiểm y tế, và có thể tìm hiểu bảo hiểm xã hội tự nguyện. Nếu quan hệ của bạn thật ra là quan hệ lao động mà không được tham gia bảo hiểm bắt buộc, đó là điều nên hỏi công đoàn hoặc cơ quan lao động.

Linh vốn học kế toán, nhưng chị vẫn hỏi bộ phận kế toán bên kia một câu đơn giản: “Khoản tiền hằng tháng của em được khấu trừ thuế thế nào, em có nhận chứng từ không ạ?” Câu trả lời cũng cho chị biết bên kia có làm việc bài bản hay không.

Khi nào làm cộng tác lại hợp với bạn

Bài này không nhằm nói cộng tác là xấu. Có những giai đoạn cộng tác hợp hơn làm nhân viên: khi bạn đang học thêm và chỉ có vài buổi rảnh mỗi tuần, khi bạn muốn thử nhiều môi trường trước khi chọn một nơi gắn bó, khi bạn đã có việc chính và muốn thêm thu nhập, hoặc khi bạn muốn tự chủ thời gian vì chăm con nhỏ hay người nhà.

Điều quan trọng là cộng tác phải thật sự là cộng tác: bạn được tự chủ đúng như tên gọi. Nếu bạn nhận mọi ràng buộc của một nhân viên, giờ giấc, địa điểm, chấm công, nhưng không có những bảo vệ của một nhân viên, thì bạn đang nhận phần thiệt của cả hai bên.

Linh cuối cùng thương lượng được một phương án ở giữa: hai tháng đầu làm theo dự án, từ xa ba ngày một tuần, trả theo khối lượng sổ sách hoàn thành; sau đó hai bên xem xét ký hợp đồng lao động. Chị ghi mốc xem xét đó vào chính thoả thuận cộng tác, để nó không chỉ là lời hứa miệng trong buổi phỏng vấn. Trước khi gật đầu, chị tự hỏi: nếu sau hai tháng không có hợp đồng lao động, mình có thấy hai tháng đó đáng không? Câu trả lời là có, vì chị học được việc thật, nên chị nhận.

Những chỗ hay sai

Ký vì nghĩ “người mới thì phải chịu”. Người mới ra trường có quyền hỏi rõ về hợp đồng như mọi người khác. Hỏi lịch sự không làm mất cơ hội ở một nơi làm việc tử tế.

Nghĩ rằng tên hợp đồng quyết định tất cả. Như đã nói, nội dung và cách làm việc thật mới là điều được xem xét. Giữ lại tin nhắn giao việc, lịch làm, bảng chấm công nếu có.

Đòi hỏi gay gắt ngay buổi đầu. Nói “bên anh chị làm sai luật” trước khi hỏi rõ thường khép cửa. Hỏi để hiểu, rồi đề nghị phương án.

Không giữ bản hợp đồng đã ký. Luôn xin một bản có đủ chữ ký. Không có nó, mọi câu hỏi sau này đều khó trả lời.

Tự kết luận về tranh chấp. Nếu đã có mâu thuẫn, như không được trả tiền hay bị chấm dứt đột ngột, đó là lúc hỏi công đoàn, cơ quan lao động hoặc luật sư, không phải tự đoán theo bài viết trên mạng.

Câu hỏi thường gặp

Làm cộng tác viên có được hưởng bảo hiểm xã hội bắt buộc không?

Bảo hiểm xã hội bắt buộc gắn với quan hệ lao động. Nếu bạn là cộng tác viên đúng nghĩa thì thường không thuộc diện này; nếu bản chất là quan hệ lao động thì nên hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội hoặc cơ quan lao động để biết chính xác.

Hợp đồng cộng tác có thời gian thử việc không?

Quy định thử việc trong Bộ luật Lao động áp cho quan hệ lao động. Hợp đồng cộng tác đúng nghĩa thường không có thử việc theo nghĩa đó mà có thể bắt đầu bằng một việc nhỏ. Nếu bên kia đặt thời gian thử việc cho cộng tác viên, đó là một dấu hiệu nên hỏi kỹ.

Cộng tác viên có được nghỉ phép không?

Cộng tác đúng nghĩa thì bạn tự sắp lịch, không có khái niệm xin nghỉ phép. Nếu bạn phải xin phép khi nghỉ và bị trừ tiền, cách làm việc đó giống quan hệ lao động hơn, và đáng hỏi lại bản chất hợp đồng.

Có nên từ chối lời mời cộng tác toàn thời gian không?

Không nhất thiết. Bạn có thể nhận nếu thấy cơ hội học việc tốt, nhưng nên hỏi rõ lộ trình chuyển sang hợp đồng lao động, ghi lại thời hạn đó và tự đặt mốc xem lại sau vài tháng.

Đang làm cộng tác mà thấy giống nhân viên thì nên làm gì?

Trước hết trao đổi với người quản lý để hỏi về việc chuyển loại hợp đồng. Nếu không được và bạn cho rằng quyền lợi bị ảnh hưởng, hỏi công đoàn, cơ quan lao động hoặc luật sư cho trường hợp cụ thể của mình.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138