ThuongThao.comThương Thảo
Thoả thuận khi nghỉ việc

Nghỉ việc vì chuyện gia đình: xin nghỉ không lương, giảm giờ trước khi nghỉ hẳn

Bố mẹ ốm, con nhỏ, việc nhà dồn dập khiến bạn định nghỉ hẳn. Những phương án tạm có thể đề nghị, cách trình bày, điều cần hỏi về bảo hiểm và cách ghi lại thoả thuận.

Vietnamese woman in her forties walking along a hospital garden path pushing an elderly man in a wheelchair, both seen from behind, soft late afternoon light, shallow depth of field

Trước khi nghỉ hẳn vì chuyện gia đình, bạn có thể đề nghị công ty một phương án tạm: nghỉ không lương một thời gian, giảm giờ hoặc làm bán thời gian, đổi sang lịch linh hoạt, làm từ xa một phần, hay tạm hoãn hợp đồng theo thoả thuận của hai bên. Không phương án nào là quyền mặc nhiên; tất cả đều cần công ty đồng ý, nhưng nhiều nơi sẵn lòng hơn bạn nghĩ khi đề nghị có thời hạn và kế hoạch rõ.

Nghỉ hẳn là quyết định khó quay lại; một phương án tạm cho bạn thời gian lo việc nhà mà vẫn giữ được chỗ làm, thâm niên và các mối quan hệ. Bài này giúp bạn chọn phương án hợp, chuẩn bị lời đề nghị, hỏi đúng những điều về bảo hiểm và thu nhập, và biết khi nào nghỉ hẳn mới là lựa chọn đúng.

Khi chuyện nhà đẩy bạn tới quyết định nghỉ

Tình huống giả định: chị Phương, chuyên viên tín dụng ở Nghệ An, có mẹ vừa phẫu thuật và cần người chăm trong vài tháng. Anh chị em đều ở xa, chồng chị đi làm ca. Chị tính đi tính lại rồi viết sẵn đơn nghỉ việc, nghĩ rằng không có cách nào khác. Một đồng nghiệp lâu năm khuyên chị: trước khi nộp, hãy hỏi thử một phương án khác.

Người trong hoàn cảnh như chị Phương thường bỏ qua bước này vì ba lý do: ngại làm phiền công ty, nghĩ công ty sẽ không bao giờ đồng ý, và quá mệt để nghĩ thêm. Nhưng với công ty, mất một nhân viên đã quen việc và tuyển, đào tạo người mới thường tốn kém hơn nhiều so với giữ chỗ cho người đó vài tháng. Lời đề nghị của bạn có thể giải quyết vấn đề cho cả hai bên.

Điều quan trọng là đề nghị phải cụ thể. "Em xin nghỉ một thời gian" khiến quản lý lo lắng vì không biết bao lâu. "Em xin nghỉ không lương ba tháng, từ ngày 1 tháng sau, em đã sắp xếp bàn giao hồ sơ cho anh Tùng" là một đề nghị quản lý có thể đem đi trình.

Các phương án tạm và khi nào hợp

Mỗi phương án đổi một thứ lấy một thứ. Chọn phương án theo câu hỏi: việc nhà của bạn cần thời gian liên tục hay cần sự linh hoạt trong ngày?

Phương ánHợp khiCần hỏi kỹ
Nghỉ không lương một thời gianCần có mặt liên tục, ví dụ chăm người sau phẫu thuậtẢnh hưởng tới bảo hiểm, phép năm, thâm niên
Tạm hoãn hợp đồng theo thoả thuậnCần thời gian dài hơn, muốn chắc chắn có chỗ khi quay lạiĐiều kiện quay lại, vị trí khi quay lại
Giảm giờ, làm bán thời gianCần vài giờ mỗi ngày, như đưa đón, cho ăn, đi viện định kỳLương, phụ cấp, bảo hiểm tính lại thế nào
Lịch linh hoạtTổng giờ không đổi nhưng cần đổi giờ bắt đầu, kết thúcNhững khung giờ bắt buộc có mặt
Làm từ xa một phầnCông việc làm được qua máy, nhà gần người cần chămTrang thiết bị, bảo mật, cách đo kết quả
Dùng phép năm, nghỉ việc riêng trướcCần vài tuần để sắp xếpSố ngày phép còn lại, các ngày nghỉ khác theo luật

Chị Phương chọn kết hợp: hai tuần dùng phép năm còn lại, sau đó nghỉ không lương hai tháng, rồi quay lại làm với lịch linh hoạt trong tháng đầu. Đề nghị có ba chặng, mỗi chặng có mốc, nên quản lý dễ hình dung.

Chuẩn bị lời đề nghị

Một lời đề nghị tốt trả lời trước những câu hỏi quản lý sẽ phải trả lời với cấp trên. Chuẩn bị đủ các mục sau trước khi xin gặp:

  • Phương án cụ thể và thời hạn, có ngày bắt đầu và ngày kết thúc dự kiến.
  • Kế hoạch bàn giao: việc nào ai giữ, khách hàng nào ai chăm, hồ sơ nào cần xử lý xong trước khi đi.
  • Cách liên lạc trong thời gian vắng, nếu bạn sẵn sàng, và giới hạn của nó, ví dụ chỉ trả lời tin nhắn một lần mỗi ngày.
  • Phương án dự phòng nếu việc nhà kéo dài hơn dự kiến: báo trước bao lâu, có gia hạn hay chuyển sang nghỉ hẳn.
  • Lý do nói ngắn, đủ hiểu, không cần kể chi tiết bệnh tình hay chuyện riêng.

Bạn không cần chứng minh hoàn cảnh bằng giấy tờ y tế trừ khi phương án bạn chọn đòi hỏi, như một số chế độ theo luật. Nhưng một câu ngắn về lý do giúp quản lý trình bày thay bạn dễ hơn.

Câu nói mẫu khi xin gặp và khi đề nghị

Xin gặp riêng, không nói chuyện này trong cuộc họp nhóm hay qua tin nhắn dài.

  • Xin gặp: "Anh ơi, em có chuyện gia đình cần trao đổi với anh về lịch làm việc mấy tháng tới. Chiều mai anh có mười lăm phút không ạ?"
  • Mở đầu: "Mẹ em vừa phẫu thuật, cần người chăm khoảng ba tháng. Em đã nghĩ tới việc nghỉ hẳn, nhưng em muốn giữ công việc ở đây, nên em xin đề nghị một phương án tạm."
  • Đưa phương án: "Em xin dùng hết phép năm còn lại trong hai tuần tới, sau đó nghỉ không lương hai tháng, rồi quay lại với lịch linh hoạt trong tháng đầu. Hồ sơ của em, anh Tùng nhận phần khách doanh nghiệp, chị Vy nhận phần khách cá nhân, em đã lập danh sách."
  • Khi quản lý cần thời gian: "Dạ em hiểu anh cần trao đổi với cấp trên. Em gửi anh đề nghị bằng email để anh tiện chuyển, em mong nhận được câu trả lời trước thứ Sáu để em kịp sắp xếp ở nhà."

Chú ý câu thứ hai: nói thẳng rằng bạn đã nghĩ tới việc nghỉ hẳn không phải để doạ, mà để quản lý hiểu mức độ nghiêm túc. Nói một lần, nhẹ nhàng, rồi chuyển ngay sang phương án.

Những điều cần hỏi về bảo hiểm, thu nhập và quay lại

Bảo hiểm xã hội trong thời gian nghỉ không lương. Nghỉ không lương dài ngày có thể ảnh hưởng tới việc đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế của những tháng đó. Hỏi nhân sự cách tính cụ thể và hỏi thêm cơ quan bảo hiểm nếu cần, nhất là khi bạn hoặc gia đình đang phải điều trị.

Phép năm và thâm niên. Thời gian nghỉ không lương có được tính vào thời gian làm việc để tính phép năm, xét tăng lương hay không? Hỏi và đề nghị ghi lại.

Vị trí khi quay lại. Bạn quay lại đúng vị trí cũ, với mức lương cũ, hay vị trí tương đương? Với tạm hoãn hợp đồng, luật có quy định về việc nhận người lao động trở lại; đọc văn bản hiện hành và hỏi nhân sự về trường hợp của bạn.

Lương khi giảm giờ. Lương, phụ cấp và các khoản đóng theo lương sẽ được tính lại thế nào? Đề nghị có phụ lục hợp đồng ghi rõ giờ làm, mức lương và thời hạn áp dụng.

Rút ngắn hoặc kéo dài. Nếu việc nhà xong sớm, bạn có được quay lại sớm không? Nếu kéo dài, cần báo trước bao lâu để gia hạn hoặc chuyển sang nghỉ hẳn?

Ghi lại thoả thuận: những dòng nên có

Khi công ty đồng ý, thoả thuận nên nằm trong phụ lục hợp đồng hoặc quyết định của công ty, không chỉ trong cuộc gọi. Chị Phương đối chiếu văn bản nhận được với bảng dưới đây trước khi ký.

DòngVì sao cầnVí dụ cách ghi
Hình thức và thời hạnTránh hiểu khác nhau về ngày quay lạiNghỉ không lương từ ngày 1 tháng Mười Hai đến hết ngày 31 tháng Một
Vị trí và mức lương khi quay lạiTránh bị xếp vào việc khácTrở lại vị trí chuyên viên tín dụng, mức lương theo hợp đồng hiện hành
Lịch làm việc sau khi quay lạiÁp dụng cho chặng linh hoạtTháng đầu sau khi trở lại, giờ làm từ 9 giờ đến 16 giờ
Cách xử lý bảo hiểmTránh bất ngờ khi cần dùngGhi theo hướng dẫn của nhân sự cho thời gian nghỉ
Điều kiện gia hạn hoặc quay lại sớmHoàn cảnh có thể thay đổiBáo trước một khoảng thời gian thống nhất để gia hạn hoặc trở lại sớm

Nếu văn bản thiếu một dòng quan trọng, đề nghị bổ sung với giọng nhẹ nhàng: "Em cảm ơn anh chị đã đồng ý. Để em yên tâm sắp xếp, mình ghi thêm vị trí khi em quay lại vào phụ lục được không ạ?" Thiếu dòng đó, mọi thứ vẫn có thể ổn, nhưng bạn đang dựa vào trí nhớ của những người có thể chuyển việc trong ba tháng tới.

Trong thời gian nghỉ và ngày quay lại

Thời gian nghỉ dễ bị bào mòn bởi những tin nhắn "hỏi nhanh một chút". Trước khi nghỉ, thống nhất một kênh và một nhịp liên lạc, ví dụ chỉ qua email, chị trả lời vào buổi tối hai ngày một lần, trừ việc khẩn cấp đã liệt kê. Ghi rõ điều này trong email bàn giao gửi cả nhóm, để không ai phải đoán.

Khoảng hai tuần trước ngày quay lại, chủ động nhắn quản lý xác nhận ngày trở lại và hỏi những thay đổi trong thời gian vắng: quy trình mới, khách hàng mới, người mới. Câu mẫu: "Anh ơi, em xác nhận sẽ đi làm lại từ thứ Hai ngày 3. Trong thời gian em vắng có thay đổi gì em cần đọc trước không ạ?" Việc này cho thấy bạn sẵn sàng, và giúp tuần đầu quay lại không bị ngợp.

Nếu đến lúc đó hoàn cảnh vẫn chưa ổn, báo sớm theo đúng điều kiện gia hạn đã thống nhất, đừng đợi tới sát ngày. Công ty đã giữ chỗ cho bạn; báo sớm là cách đáp lại sự tin tưởng đó.

Khi nào nghỉ hẳn mới là lựa chọn đúng

Phương án tạm không phải lúc nào cũng tốt hơn. Nếu bạn không biết chuyện nhà kéo dài bao lâu, một thời gian nghỉ không lương có thể biến thành áp lực phải quay lại trong khi chưa sẵn sàng. Nếu công ty chỉ đồng ý với điều kiện bạn vẫn phải trả lời công việc hằng ngày, thời gian nghỉ không còn là nghỉ. Nếu bạn đã muốn đi từ trước và chuyện nhà chỉ là giọt nước cuối, giữ chỗ vài tháng chỉ hoãn một quyết định đã rõ.

Trong những trường hợp đó, nghỉ hẳn một cách đàng hoàng, với thời hạn báo trước đúng, bàn giao chu đáo và lời cảm ơn thật lòng, là lựa chọn sạch sẽ cho cả hai bên. Lời chào cuối vẫn nên có một câu như: "Nếu sau này hoàn cảnh cho phép và bên mình có vị trí phù hợp, em rất mong được quay lại." Nhiều nơi nhớ những người đã ra đi tử tế và gọi lại khi có dịp.

Dù chọn đường nào, quyết định nên được đưa ra khi bạn đã biết hết các phương án, không phải vì bạn không biết mình có thể hỏi.

Câu hỏi thường gặp

Công ty có bắt buộc phải đồng ý cho nghỉ không lương không?

Ngoài một số trường hợp luật quy định, nghỉ không lương là chuyện thoả thuận giữa bạn và công ty. Công ty có quyền đồng ý hoặc từ chối. Lời đề nghị có thời hạn, kế hoạch bàn giao rõ thì dễ được chấp nhận hơn nhiều.

Nghỉ không lương có ảnh hưởng bảo hiểm xã hội không?

Có thể ảnh hưởng, tuỳ số ngày nghỉ trong tháng và quy định hiện hành. Hãy hỏi nhân sự cách tính cho trường hợp của bạn và hỏi thêm cơ quan bảo hiểm xã hội nếu cần, nhất là khi gia đình đang cần dùng bảo hiểm y tế.

Tạm hoãn hợp đồng khác nghỉ không lương thế nào?

Tạm hoãn hợp đồng là một trường hợp được Bộ luật Lao động quy định, trong đó có trường hợp hai bên thoả thuận, kèm các quy định về việc nhận lại người lao động. Nghỉ không lương thường ngắn hơn và đơn giản hơn. Hỏi nhân sự hoặc cơ quan lao động để chọn hình thức hợp.

Có nên kể chi tiết bệnh tình của người nhà với công ty không?

Không cần. Một câu ngắn đủ để quản lý hiểu mức độ là được. Bạn chỉ cần cung cấp giấy tờ khi phương án bạn chọn đòi hỏi, ví dụ một số chế độ theo luật; còn lại, chuyện riêng của gia đình bạn có quyền giữ.

Xin giảm giờ thì lương tính thế nào?

Thường tính theo số giờ làm thực tế hoặc theo thoả thuận mới. Đề nghị ghi trong phụ lục hợp đồng: giờ làm, mức lương, phụ cấp, các khoản đóng theo lương và thời hạn áp dụng, để khi quay lại toàn thời gian không phải bàn lại từ đầu.

Nếu công ty từ chối mọi phương án thì sao?

Khi đó bạn quyết định giữa tiếp tục làm như cũ và nghỉ theo thời hạn báo trước. Nếu nghỉ, hãy nghỉ đàng hoàng và nói rõ mong muốn quay lại khi có dịp. Bạn đã hỏi, và câu trả lời đó cũng giúp bạn quyết định chắc chắn hơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138