Với mỗi khoản hỗ trợ như ăn trưa, xăng xe, điện thoại, bạn cần hỏi bốn điều: trả bằng tiền hay bằng hiện vật, cố định hằng tháng hay theo ngày công, có điều kiện gì để nhận, và ghi ở hợp đồng, phụ lục hay quy chế. Bốn câu trả lời đó cho biết khoản hỗ trợ là tiền chắc hay chỉ là con số trên thư mời.
Các khoản này thường nhỏ khi nhìn từng tháng, nên người nhận việc hay bỏ qua. Nhưng cộng cả năm, chúng có thể bằng một phần đáng kể của lương. Chúng cũng là chỗ nhiều nơi dễ nới hơn lương cứng, vì nằm ngoài khung lương theo vị trí. Bài này đi qua từng loại, câu hỏi cho từng loại, và cách đề nghị khi bạn có lý do thật để cần nhiều hơn. Mọi con số trong bài là ví dụ.
Mỗi loại hỗ trợ, một điểm cần hỏi
Mỗi khoản có một cái bẫy riêng. Hỏi đúng cái bẫy đó là đủ, không cần hỏi lan man.
| Khoản | Hình thức hay gặp | Điều cần hỏi |
|---|---|---|
| Ăn trưa | Tiền mặt theo ngày, phiếu ăn, bếp ăn tại công ty | Ngày nghỉ phép, đi công tác có được tính không; bếp ăn có phù hợp chế độ ăn của bạn không |
| Xăng xe, đi lại | Khoản cố định tháng, xe đưa đón, thanh toán theo chuyến | Có tính theo khoảng cách không; khi chuyển văn phòng có điều chỉnh không |
| Gửi xe | Công ty trả trực tiếp cho bãi, hoặc gộp vào đi lại | Bãi ở đâu, có chỗ cho xe của bạn không |
| Điện thoại | Khoản cố định, trả theo hoá đơn, cấp sim công ty | Có trần không; dùng số cá nhân cho việc công thì ai trả |
| Công tác phí | Theo chuyến, theo ngày, theo quy chế | Ứng trước hay hoàn sau, hoàn trong bao lâu |
| Nhà ở cho người làm xa | Ký túc xá, khoản hỗ trợ thuê nhà | Thời hạn hỗ trợ, có đi kèm cam kết làm việc không |
Một khoản trả bằng hiện vật như bếp ăn, xe đưa đón có thể đáng giá hơn tiền mặt nếu bạn dùng thật, và đáng ít hơn nếu bạn không dùng. Tự hỏi mình sẽ dùng bao nhiêu ngày trong tháng trước khi cộng nó vào giá trị lời mời.
Tình huống: người làm xa văn phòng
Anh Tuấn, kỹ thuật viên bảo trì máy ở Bắc Ninh, được mời về một nhà máy cách nhà gần ba mươi cây số. Lương cứng tương đương chỗ cũ, nhưng chỗ cũ chỉ cách nhà mười phút. Thư mời ghi "hỗ trợ đi lại theo quy chế". Anh Tuấn tính nhanh: mỗi ngày đi về hơn một giờ, xăng gấp mấy lần, xe hao mòn nhanh hơn. Nếu khoản hỗ trợ chỉ tượng trưng, lời mời mới thực chất là giảm lương.
Anh không từ chối ngay. Anh hỏi bộ phận nhân sự quy chế hỗ trợ đi lại tính thế nào, và biết nhà máy có xe đưa đón theo một số tuyến, nhưng tuyến gần nhất vẫn cách nhà anh khá xa. Khoản hỗ trợ tiền mặt thì cố định, không theo khoảng cách. Anh đưa ra phép tính đơn giản của mình, không than phiền, chỉ trình bày: "Với quãng đường này, chi phí đi lại của em mỗi tháng ước khoảng gấp ba khoản hỗ trợ."
Kết quả là nhà máy không đổi quy chế chung cho riêng anh, nhưng đồng ý một khoản hỗ trợ đi lại riêng trong năm đầu, ghi vào phụ lục, kèm lời hẹn sẽ xem lại nếu có tuyến xe mới. Anh Tuấn nhận việc với một con số anh đã kiểm được, thay vì một chữ "theo quy chế".
Cách tính một khoản hỗ trợ có đáng không
Trước khi đề nghị thêm, tính xem khoản hiện có bù được bao nhiêu chi phí thật. Làm theo năm bước.
- Ghi chi phí thật của bạn cho khoản đó trong một tháng làm việc bình thường: ví dụ tiền xăng, gửi xe, bữa trưa ở khu văn phòng.
- Ghi khoản hỗ trợ công ty đưa ra, và hình thức của nó: cố định hay theo ngày công.
- Nếu theo ngày công, nhân với số ngày bạn có mặt thực tế, đã trừ ngày phép và ngày công tác.
- Lấy chi phí trừ hỗ trợ. Phần chênh là khoản bạn tự bù từ lương.
- So phần chênh với lời mời khác hay với việc hiện tại, xem nó có làm thay đổi lựa chọn của bạn không.
Nếu phần chênh nhỏ, không cần thương lượng; tốn lời cho khoản nhỏ có khi làm mất thiện cảm cho những thứ lớn hơn. Nếu phần chênh lớn, như trường hợp làm xa của anh Tuấn, đó là lý do chính đáng để nêu ra.
Khi tính, đừng quên chi phí bạn không trả bằng tiền mà trả bằng hao mòn: xe chạy nhiều hơn thì thay dầu, thay lốp sớm hơn; điện thoại dùng cho công việc thì pin và máy xuống nhanh hơn. Không cần tính chính xác, chỉ cần không coi chúng bằng không.
Những chỗ dễ hiểu lầm
"Hỗ trợ ăn trưa" đã nằm trong con số thu nhập được báo. Nhiều nơi báo tổng thu nhập gồm cả phụ cấp. Hỏi lại để không cộng hai lần khi so với lời mời khác.
Khoản cố định nhưng có điều kiện chuyên cần. Có quy chế ghi nghỉ quá số ngày nhất định trong tháng thì mất khoản hỗ trợ tháng đó. Người có con nhỏ hay ốm vặt nên biết điều này.
Khoản điện thoại trả theo hoá đơn có trần. Nếu công việc của bạn gọi nhiều, trần thấp nghĩa là phần vượt bạn tự trả. Hỏi trần và cách nộp hoá đơn.
Công tác phí phải ứng trước. Với người đi tỉnh thường xuyên, ứng trước rồi đợi hoàn là áp lực dòng tiền. Hỏi thời gian hoàn và có được tạm ứng không.
Khoản hỗ trợ và bảo hiểm. Một số khoản hỗ trợ không tính vào căn cứ đóng bảo hiểm. Đây không phải lý do để từ chối, chỉ là điều nên biết khi so sánh. Quy định cụ thể bạn tra văn bản hiện hành.
Khoản hỗ trợ bị cắt khi chuyển văn phòng. Hỗ trợ đi lại tính theo địa điểm cũ có thể không còn hợp khi công ty dời văn phòng xa hơn. Hỏi trước xem khi đó có xem lại không, và nếu đã thoả thuận khoản riêng, ghi điều kiện điều chỉnh vào phụ lục.
Câu nói mẫu cho từng tình huống
Dùng khi đã có thư mời, gửi bằng email hoặc tin nhắn để có câu trả lời bằng chữ.
- Hỏi làm rõ: "Dạ cho em hỏi khoản hỗ trợ ăn trưa trả cố định hằng tháng hay tính theo ngày đi làm thực tế, và khoản này đã nằm trong con số thu nhập anh/chị báo chưa ạ?"
- Đề nghị vì làm xa: "Dạ nhà em cách văn phòng khá xa, chi phí đi lại ước gấp mấy lần khoản hỗ trợ hiện có. Anh/chị xem có thể điều chỉnh khoản hỗ trợ đi lại cho em, hoặc cho em làm ở nhà một số ngày trong tuần được không ạ?"
- Đề nghị vì công việc dùng điện thoại nhiều: "Dạ vị trí này em sẽ gọi cho khách khá nhiều. Bên mình có cấp sim công ty hoặc hỗ trợ cước theo hoá đơn không ạ?"
- Khi được trả lời "theo quy chế": "Dạ em cảm ơn, anh/chị có thể gửi em phần quy chế về các khoản hỗ trợ để em đọc trước khi ký được không ạ?"
Để ý câu thứ hai: nó đưa ra hai lựa chọn, tiền hoặc làm ở nhà. Cho người nghe được chọn cách đáp ứng thường dễ được đồng ý hơn chỉ đưa một yêu cầu.
Một lưu ý về giọng: nêu chi phí của bạn như một con số trung tính, không than thở. Câu "chi phí đi lại ước gấp ba khoản hỗ trợ" nghe như thông tin để cùng giải quyết; câu "đi xa như vậy mệt lắm" nghe như lời kể khổ.
Làm ở nhà vài ngày: hỗ trợ điện, mạng có xin được không
Khi lịch làm việc có vài ngày ở nhà mỗi tuần, các khoản hỗ trợ đổi hình dạng. Những ngày đó bạn không tốn xăng, không ăn trưa ngoài, nhưng tốn điện, mạng, và đôi khi phải nâng gói mạng cho đủ họp trực tuyến. Một số nơi giữ nguyên hỗ trợ ăn trưa và đi lại cho cả tháng, một số nơi chỉ trả cho ngày có mặt ở văn phòng.
Hỏi rõ cách tính cho ngày làm ở nhà, rồi tự so: phần hỗ trợ bị bớt có bù được phần chi phí mới phát sinh không. Với nhiều người, tiết kiệm thời gian và tiền đi lại đã lớn hơn hẳn tiền điện, mạng, nên không cần đề nghị gì thêm. Với người phải làm nhiều giờ trực tuyến, gói mạng tốt hơn là chi phí thật, có thể đề nghị một khoản nhỏ cố định.
Câu nói mẫu: "Dạ những ngày làm ở nhà em sẽ họp trực tuyến khá nhiều, em cần nâng gói mạng. Anh/chị xem có thể giữ khoản hỗ trợ đi lại cho cả tháng, hoặc đổi sang một khoản hỗ trợ mạng cố định được không ạ?" Đưa ra hai cách, để người nghe chọn cách dễ duyệt nhất trong quy chế của họ.
Ghi vào đâu cho chắc
Khoản hỗ trợ có thể nằm ở ba chỗ: hợp đồng lao động, phụ lục hợp đồng, hoặc quy chế nội bộ được hợp đồng dẫn chiếu. Chỗ nào cũng có giá trị, nhưng khác nhau ở việc ai có thể thay đổi nó và thay đổi thế nào. Một khoản ghi riêng cho bạn trong phụ lục thường ổn định hơn một khoản theo quy chế chung, vì quy chế có thể được sửa cho mọi người.
Nếu khoản bạn vừa thương lượng là riêng cho bạn, như khoản đi lại của anh Tuấn, xin ghi vào phụ lục với thời hạn rõ: áp dụng từ ngày nào, đến khi nào hoặc đến khi điều kiện nào thay đổi. Một thoả thuận không ghi thời hạn dễ thành tranh cãi khi người quản lý mới nhìn vào.
Nếu khoản đó theo quy chế chung, xin bản quy chế đang áp dụng, lưu lại. Khi đọc hợp đồng, kiểm xem hợp đồng có dẫn chiếu đúng quy chế đó không. Mọi thay đổi về sau với khoản riêng của bạn nên đi bằng một phụ lục mới, có chữ ký hai bên.
Câu hỏi thường gặp
Hỗ trợ ăn trưa có phải khoản bắt buộc công ty phải trả không?
Không phải khoản luật bắt mọi nơi phải trả. Đây là phúc lợi theo thoả thuận và quy chế từng nơi. Vì vậy cần hỏi rõ và xin ghi lại trước khi ký, nhất là khi nó là một phần lý do bạn nhận việc.
Nên xin tăng phụ cấp hay xin tăng lương cứng?
Lương cứng chắc hơn và thường là căn cứ tính nhiều chế độ. Phụ cấp dễ được đồng ý hơn khi khung lương đã chạm trần. Nếu có lý do cụ thể như làm xa hay dùng điện thoại nhiều, xin phụ cấp cho khoản đó là hợp lý.
Đi làm bằng xe đưa đón của công ty thì có được hỗ trợ xăng xe nữa không?
Thường là không, vì xe đưa đón đã là hỗ trợ đi lại. Nếu tuyến xe không đi qua gần nhà bạn và bạn vẫn phải tự đi một đoạn dài, có thể nêu ra để xin một phần hỗ trợ.
Nghỉ phép có bị trừ tiền hỗ trợ ăn trưa không?
Tuỳ khoản đó trả cố định hay theo ngày công. Nếu theo ngày công, ngày không đi làm thường không được tính. Hỏi rõ trước khi ký để ước đúng số tiền cả năm.
Có nên hỏi về phụ cấp trong buổi phỏng vấn không?
Nên đợi đến khi có thư mời. Lúc đó hỏi chi tiết các khoản là việc bình thường. Ở vòng phỏng vấn, chỉ hỏi nếu người phỏng vấn nhắc tới hoặc nếu khoảng cách đi lại là vấn đề lớn với bạn.