Nếu công việc cần máy tính hay thiết bị chuyên dụng, bạn nên hỏi ngay khi nhận thư mời: công ty cấp thiết bị hay bạn dùng máy riêng; nếu dùng máy riêng thì có khoản hỗ trợ nào, ai chịu phần mềm bản quyền, và khi máy hỏng thì xử lý ra sao. Đề nghị hợp lý nhất thường là xin cấp máy; nếu không được thì xin một khoản hỗ trợ thiết bị hằng tháng, ghi vào phụ lục.
Nhiều người mới đi làm ngại hỏi, nghĩ mang máy của mình là chuyện đương nhiên. Thực ra máy làm việc là công cụ sản xuất, giống như dụng cụ của thợ. Bạn bỏ tiền mua, dùng hao mòn cho việc của công ty, chịu luôn rủi ro hỏng hóc và mất dữ liệu. Đó là chi phí thật, nên đưa vào phép tính khi so lời mời, và là điều chính đáng để thương lượng.
Vì sao đây không phải chuyện nhỏ
Thử hình dung Vy, thiết kế đồ hoạ mới ra trường ở Huế, nhận việc tại một công ty truyền thông. Công ty không cấp máy, mọi người đều mang máy riêng. Máy của Vy là máy cũ từ thời sinh viên, mở phần mềm dựng hình là chậm. Sau ba tháng, cô phải mua máy mới, tiền gần bằng mấy tháng tiết kiệm. Trong khi đó, đồng nghiệp ở phòng khác của cùng công ty được cấp máy vì người quản lý của họ đã đề nghị từ đầu.
Câu chuyện cho thấy ba điều. Thứ nhất, chi phí thiết bị có thể lớn hơn mọi khoản phụ cấp khác cộng lại trong năm đầu. Thứ hai, cách làm "ai cũng mang máy riêng" không phải luật cứng; nhiều khi chỉ là thói quen chưa ai đặt câu hỏi. Thứ ba, đề nghị trước khi ký dễ hơn nhiều so với khi đã làm, vì lúc đó bạn đã quen với điều kiện cũ.
Ngoài tiền, còn chuyện dữ liệu. Làm trên máy riêng nghĩa là tài liệu của công ty nằm trong máy của bạn, lẫn với ảnh, giấy tờ cá nhân. Khi nghỉ việc, chuyện xoá gì, giữ gì, bàn giao gì trở nên lộn xộn. Máy công ty tách bạch hai thứ đó ngay từ đầu.
Ba phương án và đánh đổi
Không có phương án tốt cho mọi người. Chọn theo công việc và hoàn cảnh của bạn.
| Phương án | Lợi | Bất lợi | Cần ghi lại |
|---|---|---|---|
| Công ty cấp máy | Không tốn tiền, có hỗ trợ kỹ thuật, tách dữ liệu cá nhân | Phải trả khi nghỉ; có thể bị giới hạn cài đặt | Biên bản bàn giao, tình trạng máy, quy định khi hỏng |
| Dùng máy riêng có hỗ trợ | Dùng máy quen tay, máy là của mình | Khoản hỗ trợ có thể không đủ bù hao mòn; tự chịu rủi ro | Mức và cách trả hỗ trợ, ai trả phần mềm |
| Dùng máy riêng không hỗ trợ | Đơn giản, không ràng buộc | Bạn chịu toàn bộ chi phí | Ít nhất ghi rõ ai trả phần mềm bản quyền |
| Công ty hỗ trợ một phần khi bạn mua máy mới | Có máy tốt, là của bạn sau thời hạn | Thường kèm điều kiện làm đủ thời gian | Điều kiện, cách tính nếu nghỉ sớm |
Phương án cuối cần đọc kỹ nhất. Một khoản hỗ trợ mua máy kèm cam kết làm việc đủ bao lâu, nghỉ sớm thì hoàn lại bao nhiêu, cần có trên giấy trước khi bạn chi tiền.
Khi so hai phương án dùng máy riêng, thử ước tuổi thọ máy khi dùng cho công việc mỗi ngày, ví dụ ba đến bốn năm, rồi chia giá máy cho số tháng đó. Con số ra được là chi phí khấu hao mỗi tháng bạn đang tự chịu. Đặt nó cạnh khoản hỗ trợ được đề nghị là thấy ngay khoản đó bù được bao nhiêu.
Cách đề nghị
Đề nghị sau khi nhận thư mời, cùng lúc với các câu hỏi khác về điều kiện làm việc. Làm theo các bước sau.
- Hỏi chính sách hiện tại: công ty cấp máy cho vị trí này không.
- Nếu không, mô tả ngắn yêu cầu kỹ thuật của công việc và tình trạng máy bạn đang có, không phóng đại.
- Đưa ra đề nghị chính: xin cấp máy theo cấu hình công việc cần.
- Đưa phương án dự phòng: nếu không cấp được, xin một khoản hỗ trợ thiết bị hằng tháng, hoặc hỗ trợ một phần khi mua máy.
- Hỏi riêng về phần mềm bản quyền cần dùng, vì đây là khoản dễ bị bỏ quên.
- Xin ghi thoả thuận vào phụ lục hoặc email xác nhận.
Câu nói mẫu: "Dạ công việc này em sẽ dùng phần mềm dựng hình khá nặng, máy hiện tại của em là máy cũ, chạy không ổn định với tệp lớn. Anh/chị cho em hỏi bên mình có cấp máy cho vị trí này không ạ? Nếu chưa có chính sách cấp máy, anh/chị xem có thể hỗ trợ một khoản thiết bị hằng tháng hoặc hỗ trợ một phần khi em mua máy mới được không ạ?"
Câu này nêu lý do bằng công việc, không bằng hoàn cảnh cá nhân, và đưa hai phương án để người nghe chọn.
Khi được cấp máy: những điều nên làm ngay ngày nhận
Ký biên bản bàn giao có ghi tình trạng máy. Vết xước, phím lỏng, pin chai cần được ghi lại lúc nhận. Nếu không, khi trả máy, những lỗi có sẵn dễ bị coi là do bạn gây ra.
Chụp ảnh máy lúc nhận. Vài tấm ảnh các mặt máy, lưu cùng biên bản. Việc này mất một phút và tránh được tranh cãi về sau.
Hỏi quy định khi máy hỏng hoặc mất. Hỏng do hao mòn bình thường và hỏng do sơ ý được xử lý khác nhau. Hỏi công ty có quy chế về việc này không, và đọc kỹ trước khi ký biên bản. Nếu có điều khoản bồi thường, tra quy định hiện hành hoặc hỏi công đoàn để hiểu giới hạn của nó.
Không lưu dữ liệu cá nhân quan trọng trên máy công ty. Máy sẽ phải trả. Ảnh gia đình, giấy tờ riêng nên để ở chỗ khác ngay từ đầu.
Ghi lại các phần mềm đã được cài sẵn. Khi cần cài thêm, hỏi bộ phận kỹ thuật thay vì tự cài phần mềm không rõ nguồn.
Báo ngay khi máy có trục trặc. Gửi email ngắn cho bộ phận kỹ thuật mô tả lỗi và thời điểm phát hiện. Lỗi được báo sớm, có ghi lại, sẽ khó bị quy cho bạn khi trả máy.
Khi dùng máy riêng: tự bảo vệ mình
Nếu cuối cùng bạn vẫn dùng máy riêng, vài thói quen dưới đây giúp tránh rắc rối về chi phí và dữ liệu.
- Tạo một tài khoản người dùng riêng trên máy cho công việc, tách khỏi tài khoản cá nhân.
- Lưu tài liệu công việc vào kho lưu trữ chung của công ty thay vì chỉ trong máy.
- Hỏi rõ ai trả phần mềm bản quyền; không dùng phần mềm không bản quyền cho việc của công ty.
- Ghi lại khoản hỗ trợ thiết bị nếu có, và tự theo dõi chi phí sửa chữa phát sinh vì công việc.
- Khi nghỉ việc, bàn giao tài liệu đầy đủ rồi xoá dữ liệu công ty trên máy, xin xác nhận đã bàn giao.
Chuyện phần mềm đáng nói thêm. Dùng phần mềm không bản quyền cho công việc có thể gây rắc rối pháp lý cho cả công ty lẫn bạn. Nếu công ty không trả, đó là lý do mạnh để xin cấp máy hoặc xin khoản hỗ trợ.
Một điểm nữa: nếu máy riêng hỏng giữa chừng một việc gấp, công ty có máy dự phòng cho bạn dùng tạm không? Hỏi trước câu này giúp bạn không rơi vào cảnh vừa phải sửa máy vừa bị giục tiến độ.
Không chỉ máy tính: thiết bị theo từng nghề
Câu chuyện thiết bị không riêng dân văn phòng. Mỗi nghề có công cụ riêng, và câu hỏi "ai trả" áp dụng giống nhau.
- Người làm văn phòng nhiều giờ: màn hình thứ hai, bàn phím, chuột, ghế ngồi đúng tư thế. Những thứ này rẻ so với máy tính nhưng ảnh hưởng lớn tới sức khoẻ lưng, cổ, mắt sau vài năm.
- Người làm chăm sóc khách hàng qua điện thoại: tai nghe có micro tốt, đặc biệt khi làm ở nhà.
- Thợ kỹ thuật, thợ điện, thợ sửa chữa: bộ dụng cụ cầm tay, đồng hồ đo, đồ bảo hộ. Với đồ bảo hộ lao động, người sử dụng lao động có trách nhiệm theo quy định an toàn lao động; tra văn bản hiện hành hoặc hỏi công đoàn nếu nơi làm việc yêu cầu bạn tự mua.
- Người làm ngoài hiện trường, giao nhận: áo mưa, túi chống nước cho thiết bị, giá đỡ điện thoại trên xe.
- Người làm nội dung, quay dựng: thẻ nhớ, ổ cứng lưu trữ, micro, đèn. Hỏi rõ thiết bị nào công ty cấp, thiết bị nào mượn theo dự án.
Với mỗi món, câu hỏi vẫn như cũ: công ty cấp, công ty hỗ trợ, hay bạn tự lo. Món nào bạn tự lo, cộng vào chi phí làm việc khi tính giá trị lời mời. Thợ mang theo bộ dụng cụ riêng của mình là chuyện thường, nhưng hao mòn của bộ dụng cụ đó vẫn là tiền.
Những gì không cần làm
Không cần đòi cấu hình cao nhất. Đề nghị đúng cấu hình công việc cần, có lý do kỹ thuật, dễ được đồng ý hơn và cho thấy bạn hiểu việc. Nếu không chắc cấu hình nào là đủ, hỏi người sẽ làm cùng nhóm.
Không cần coi việc công ty không cấp máy là dấu hiệu xấu. Nhiều công ty nhỏ chưa có chính sách đơn giản vì chưa ai đề nghị. Đề nghị của bạn có khi giúp cả những người vào sau.
Không cần tranh cãi nếu câu trả lời cuối cùng là không. Ghi nhận chi phí đó vào phép tính tổng giá trị lời mời, rồi quyết định. Nếu phần chênh lớn, đó là lý do để quay lại thương lượng lương, hoặc để chọn nơi khác.
Và không cần nhận một chiếc máy hỏng chỉ vì ngại. Nếu máy được cấp không chạy được phần mềm cần dùng, nói ngay tuần đầu, kèm mô tả cụ thể. Để lâu, chậm trễ sẽ bị tính là của bạn.
Câu hỏi thường gặp
Công ty có bắt buộc phải cấp máy tính cho nhân viên không?
Không có quy định chung buộc mọi nơi cấp máy tính. Đây là thoả thuận giữa hai bên. Vì vậy nên hỏi và đề nghị trước khi ký, khi bạn còn có thể đưa chi phí này vào cân nhắc.
Làm hỏng máy công ty có phải đền không?
Tuỳ nguyên nhân và quy chế của công ty, luật lao động cũng có quy định về bồi thường thiệt hại tài sản. Hỏng do hao mòn bình thường khác hỏng do sơ ý. Đọc kỹ biên bản bàn giao và hỏi công đoàn hoặc luật sư khi có tranh chấp.
Dùng máy riêng thì có nên xin hỗ trợ khấu hao không?
Nên, nếu công việc dùng máy nhiều giờ mỗi ngày hoặc cần phần mềm nặng. Nêu lý do bằng công việc, đưa đề nghị cụ thể, và xin ghi vào phụ lục để khoản đó không bị quên.
Có được mang máy công ty về nhà dùng việc riêng không?
Tuỳ quy định từng nơi. Nhiều nơi cho mang về để làm việc nhưng không khuyến khích dùng việc riêng vì lý do bảo mật. Hỏi rõ, và tách dữ liệu cá nhân khỏi máy công ty.
Khi nghỉ việc cần làm gì với máy và dữ liệu?
Với máy công ty, bàn giao theo biên bản, ghi tình trạng lúc trả. Với máy riêng, bàn giao tài liệu công việc vào kho chung, xoá dữ liệu công ty và xin xác nhận đã bàn giao đầy đủ.