ThuongThao.comThương Thảo
Thoả thuận khi nghỉ việc

Nghỉ việc rồi nhận làm cộng tác cho công ty cũ: thương lượng phí, phạm vi và thời hạn

Công ty cũ nhờ bạn làm tiếp vài việc sau khi nghỉ. Cách tính phí cho công bằng, khoanh phạm vi, tránh trùng với nghĩa vụ bàn giao và ghi gì vào thoả thuận cộng tác.

Freelance Vietnamese woman working at a small home desk beside a balcony full of potted plants in Da Lat, laptop closed, writing in a blank notebook, cool misty morning light

Khi công ty cũ nhờ bạn làm tiếp sau khi nghỉ, hãy coi đó là một hợp đồng mới với một khách hàng mới: tách rõ phần nào là bàn giao bạn còn nợ, phần nào là việc mới; tính phí theo việc chứ không theo lương cũ; khoanh phạm vi, số lần sửa, thời hạn và cách thanh toán bằng chữ. Quan hệ quen biết giúp bắt đầu dễ, nhưng cũng là lý do dễ khiến mọi thứ bị bỏ ngỏ.

Nhiều người bắt đầu làm tự do chính từ khách hàng đầu tiên là công ty cũ. Đó là một khởi đầu tốt, với điều kiện bạn không trôi về vị trí của một nhân viên không lương. Bài này đi qua ranh giới bàn giao và cộng tác, cách tính phí, những điều khoản cần có, và câu nói mẫu khi công ty cũ đề nghị một mức thấp.

Tách bàn giao khỏi việc mới

Tình huống giả định: chị Hạnh, thiết kế đồ hoạ ở một công ty truyền thông tại Đà Nẵng, nghỉ để làm tự do. Một tuần trước ngày cuối, trưởng phòng hỏi: "Sau khi em nghỉ, thỉnh thoảng bên anh nhờ em làm mấy cái ấn phẩm cho khách cũ được không? Khách quen tay em rồi." Chị Hạnh vui vì có khách đầu tiên, và gần như gật đầu ngay.

Trước khi gật, cần vạch một đường: những gì là nghĩa vụ bàn giao của bạn khi còn là nhân viên, và những gì là việc mới. Bàn giao gồm hướng dẫn người tiếp nhận, chuyển tệp gốc, ghi lại cách làm. Những việc này bạn làm trong thời gian còn hưởng lương, và nếu sau ngày nghỉ có vài câu hỏi nhỏ về những gì đã bàn giao, trả lời vài lần là phép lịch sự hợp lý. Còn thiết kế ấn phẩm mới cho khách, sửa bộ nhận diện, làm theo đơn hàng mới là việc mới, có phí.

Nếu không vạch đường này, ranh giới sẽ trôi: một câu hỏi thành một buổi chỉnh sửa, một buổi chỉnh sửa thành một dự án, và bạn rơi vào cảnh vừa không còn lương, vừa chưa được trả phí. Câu nói giúp vạch đường: "Em sẽ trả lời các câu hỏi về phần đã bàn giao trong hai tuần đầu sau khi nghỉ. Còn việc mới, em xin gửi anh bảng phí để mình làm theo từng đơn."

Tính phí: vì sao không lấy lương cũ chia giờ

Cách tính sai thường gặp nhất là lấy lương tháng cũ chia cho số giờ làm rồi nhân với số giờ ước tính. Con số đó luôn thấp hơn thực tế, vì lương nhân viên đi kèm nhiều thứ mà người làm tự do phải tự lo.

Khi là nhân viênKhi là cộng tácHệ quả với phí
Công ty đóng các khoản bảo hiểm bắt buộc theo luậtBạn tự lo bảo hiểm và các khoản dự phòngPhí phải gánh cả phần này
Có ngày phép, ngày lễ được trả lươngNgày không có việc là ngày không có thu nhậpPhí cần bù cho những tháng ít đơn
Máy móc, phần mềm, không gian làm việc do công ty cấpBạn tự sắm và duy trìPhí phải tính khấu hao
Thời gian chờ, họp, trao đổi đã nằm trong lươngMỗi giờ trao đổi là giờ không làm việc khácTính cả thời gian trao đổi vào phí hoặc giới hạn số buổi
Thuế do công ty khấu trừ theo quy địnhCách khấu trừ và kê khai có thể khácHỏi cơ quan thuế về nghĩa vụ của bạn

Cách làm thực tế hơn: ước tính số giờ cho từng loại việc, cộng thời gian trao đổi và sửa, rồi đặt phí theo sản phẩm. Ví dụ, nếu một bộ ấn phẩm thường mất mười giờ làm và hai giờ trao đổi, phí của bạn tính trên mười hai giờ với mức giờ của người làm tự do, không phải mức giờ suy ra từ lương cũ. Con số cụ thể tuỳ nghề và thị trường; điều quan trọng là bạn biết phí của mình được tính từ đâu.

Những điều khoản cần có trong thoả thuận cộng tác

Với công ty cũ, người ta hay bỏ qua giấy tờ vì "người nhà cả". Ngược lại, chính vì là người quen nên càng cần rõ để không ai phải ngại khi đòi. Một thoả thuận cộng tác đơn giản nên có:

  • Phạm vi: mô tả từng loại việc, sản phẩm giao, định dạng tệp.
  • Số lần sửa: ví dụ hai vòng sửa trong giá, vòng thứ ba tính thêm.
  • Thời hạn: thời gian giao cho từng loại việc, và thời gian phản hồi của công ty để bạn không bị treo.
  • Phí và thanh toán: phí theo từng việc, đặt cọc hay thanh toán sau, hạn thanh toán, cách xuất chứng từ.
  • Quyền với sản phẩm: sau khi thanh toán đủ, ai được dùng sản phẩm vào việc gì, bạn có được đưa vào hồ sơ năng lực không.
  • Thời hạn thoả thuận: ví dụ ba tháng, hết hạn thì hai bên xem lại phí và phạm vi.
  • Cách chấm dứt: báo trước bao lâu nếu một bên không muốn tiếp tục.

Thoả thuận cộng tác khác với hợp đồng lao động ở chỗ bạn tự chủ cách làm, thời gian làm, và được trả theo kết quả. Nếu công ty muốn bạn làm theo giờ cố định, dưới sự điều hành như nhân viên, đó có thể là quan hệ lao động trá hình; hãy tìm hiểu văn bản hiện hành hoặc hỏi luật sư trước khi đồng ý.

Câu nói mẫu khi bàn phí với công ty cũ

Người cũ quen bạn với tư cách nhân viên, nên lời đề nghị đầu tiên của họ thường thấp. Bạn có thể đáp lại mà vẫn giữ quan hệ:

  • Gửi bảng phí trước khi được hỏi: "Em gửi anh bảng phí cho ba loại việc bên mình hay cần. Phí này tính theo sản phẩm, đã gồm hai lần sửa. Anh xem có loại nào cần điều chỉnh không ạ."
  • Khi bị đề nghị thấp: "Em hiểu mức anh đưa là dựa trên lương cũ của em. Khi làm tự do em tự lo máy móc, bảo hiểm và những tháng ít việc, nên phí của em cần ở mức như trong bảng. Nếu ngân sách bên mình hạn chế, mình bớt phạm vi, ví dụ một lần sửa thay vì hai, thì em giảm được."
  • Khi được nhờ làm gấp ngoài thoả thuận: "Việc này em làm được trong hai ngày, nhưng là việc ngoài phạm vi mình đã thống nhất. Em gửi anh báo giá riêng, anh duyệt thì em bắt đầu ngay."
  • Khi bị hỏi kiểu nhân viên: "Em không theo dõi nhóm chat chung được nữa, anh gửi yêu cầu qua email để em nắm đủ và báo thời gian giao chính xác ạ."

Câu thứ hai là mấu chốt: không hạ phí, mà hạ phạm vi. Hạ phí một lần thì khó nâng lại; hạ phạm vi thì phí vẫn phản ánh đúng giá trị mỗi giờ của bạn.

Những chỗ dễ vướng với hợp đồng lao động cũ

Cam kết bảo mật vẫn còn hiệu lực. Hợp đồng lao động cũ có thể có điều khoản bảo mật kéo dài sau khi nghỉ. Làm cộng tác cho chính công ty đó thì thường không vướng, nhưng nếu bạn nhận thêm khách cùng ngành, hãy đọc lại điều khoản trước.

Thoả thuận không cạnh tranh. Nếu hợp đồng cũ có thoả thuận này, việc nhận khách của công ty cũ trực tiếp, không qua công ty, có thể bị coi là vi phạm. Làm qua công ty cũ thì an toàn hơn; tự liên hệ khách thì nên hỏi luật sư.

Tài khoản và công cụ của công ty. Đừng tiếp tục dùng tài khoản công ty sau ngày nghỉ, kể cả khi họ chưa khoá. Đề nghị cấp quyền truy cập riêng cho cộng tác viên, có thời hạn.

Chứng từ thanh toán. Hỏi rõ công ty sẽ thanh toán dưới hình thức nào, khấu trừ thuế ra sao. Nghĩa vụ thuế của người làm tự do nên hỏi cơ quan thuế để làm đúng từ đầu.

Khi nào nên từ chối làm cho công ty cũ

Khi bạn nghỉ vì chính những con người ấy. Nếu lý do nghỉ là mâu thuẫn với quản lý hay cách làm việc của nhóm, làm cộng tác cho cùng những người đó chỉ đổi tên gọi, không đổi trải nghiệm. Tiền phí khó bù cho những buổi trao đổi khiến bạn mệt mỏi.

Khi công ty cũ chiếm hết thời gian đầu. Ba tháng đầu làm tự do là lúc cần tìm khách mới. Nếu công ty cũ muốn bạn dành phần lớn thời gian cho họ với phí thấp, bạn sẽ không có khoảng trống để xây nguồn khách khác, và rơi vào thế phụ thuộc vào một khách duy nhất.

Khi họ muốn quản lý bạn như nhân viên. Yêu cầu có mặt theo giờ, báo cáo hằng ngày, tham gia mọi cuộc họp nội bộ mà vẫn trả theo kiểu cộng tác là dấu hiệu không ổn. Hoặc đó là công việc toàn thời gian thì nên có hợp đồng lao động, hoặc là cộng tác thì bạn được tự chủ.

Khi phí không thương lượng được. Nếu công ty chỉ chấp nhận mức thấp và không muốn bớt phạm vi, từ chối lịch sự là quyết định hợp lý: "Em cảm ơn anh đã nghĩ tới em. Với mức này em chưa nhận được, khi nào bên mình có ngân sách khác anh cứ nhắn em nhé." Câu này giữ cửa mà không tự hạ giá.

Tự kiểm sau ba tháng đầu

Ba tháng là mốc tốt để nhìn lại, vì đủ để thấy công ty cũ dùng bạn như một khách hàng hay như một nhân viên ngoài biên chế. Chị Hạnh ghi ra bốn con số: số đơn đã làm, tổng số giờ thật bỏ ra kể cả trao đổi, số lần bị nhờ việc ngoài phạm vi, và số ngày trễ hạn thanh toán trung bình. Chia tổng phí cho tổng giờ, chị thấy mức giờ thực tế thấp hơn mức tính trong bảng khoảng một phần ba, vì trao đổi qua lại nhiều hơn dự kiến.

Con số đó dẫn tới hai điều chỉnh ở thoả thuận tiếp theo: giới hạn số buổi trao đổi trong mỗi đơn, và thêm điều khoản tính phí cho yêu cầu gấp. Trưởng phòng đồng ý, vì chị đưa ra số liệu chứ không than phiền. Nếu sau ba tháng bạn thấy công ty cũ chiếm phần lớn thời gian mà phí không đủ sống, đó là tín hiệu cần tìm thêm khách khác, không phải cố làm nhiều hơn cho một khách.

Câu hỏi thường gặp

Có nên nhận cộng tác cho công ty cũ ngay sau khi nghỉ không?

Có thể, nếu bạn tách rõ phần bàn giao còn nợ với việc mới có phí, và có thoả thuận bằng chữ về phạm vi, phí, thời hạn. Nhiều người làm tự do có khách đầu tiên chính là công ty cũ, miễn là quan hệ được đặt lại theo kiểu khách hàng.

Tính phí cộng tác có nên dựa trên lương cũ không?

Không nên. Lương nhân viên đã gồm nhiều thứ công ty lo như bảo hiểm, ngày phép, thiết bị. Khi làm tự do bạn tự gánh những khoản đó, nên phí theo giờ hoặc theo sản phẩm cần cao hơn mức suy ra từ lương cũ.

Hợp đồng cộng tác khác hợp đồng lao động ở điểm nào?

Ở hợp đồng cộng tác, bạn tự chủ cách làm và thời gian, được trả theo kết quả, không chịu sự điều hành như nhân viên. Nếu công ty yêu cầu giờ giấc cố định và quản lý như nhân viên, quan hệ đó có thể là quan hệ lao động; hãy hỏi luật sư hoặc cơ quan lao động.

Công ty cũ chậm thanh toán thì làm sao giữ quan hệ?

Gửi nhắc nhẹ qua email, dẫn đúng hạn trong thoả thuận và số tiền. Nếu chậm lặp lại, đề nghị đặt cọc trước cho các đơn sau. Đòi tiền đúng hạn là việc bình thường giữa hai bên làm ăn, không phải mất lòng.

Có được đưa sản phẩm làm cho công ty cũ vào hồ sơ năng lực không?

Phụ thuộc thoả thuận về quyền với sản phẩm và cam kết bảo mật. Hãy hỏi trước và ghi vào thoả thuận cộng tác; với sản phẩm làm khi còn là nhân viên, đọc lại hợp đồng lao động cũ trước khi dùng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138