Bộ luật Lao động 2019 cho mỗi bên quyền huỷ bỏ thoả thuận thử việc trong thời gian thử việc mà không cần báo trước và không phải bồi thường; bạn vẫn được trả lương cho những ngày đã làm, với mức thử việc ít nhất bằng 85% lương của công việc đó. Không cần báo trước theo luật, nhưng báo trước một vài ngày, nói lý do ngắn gọn và bàn giao những gì đang cầm là cách giữ được tiếng tốt.
Nghỉ trong thử việc không phải thất bại; thời gian thử việc tồn tại chính để cả hai bên kiểm tra xem có hợp nhau không. Bài này giúp bạn tự hỏi trước khi quyết, chọn cách báo, nói gì và không nói gì, và chốt những gì trước khi ra về để không phải quay lại hỏi.
Thời gian thử việc là để cả hai bên thử
Tình huống giả định: Nhi, kỹ thuật viên kiểm tra chất lượng vừa tốt nghiệp trung cấp, vào làm ở một xưởng linh kiện tại Hải Phòng. Sau hai tuần, Nhi nhận ra lịch ca đêm dày hơn nhiều so với lúc phỏng vấn, và chỗ ở xa khiến mỗi ngày mất gần ba tiếng đi lại. Nhi không ghét công việc, nhưng biết mình không trụ được lâu. Câu hỏi là: nghỉ ngay, cố đến hết thử việc, hay nói chuyện để tìm cách khác?
Thời gian thử việc tối đa được luật giới hạn theo tính chất công việc: không quá 180 ngày với công việc của người quản lý doanh nghiệp, không quá 60 ngày với công việc cần trình độ từ cao đẳng trở lên, không quá 30 ngày với công việc cần trình độ trung cấp, công nhân kỹ thuật, nhân viên nghiệp vụ, và không quá 6 ngày làm việc với các công việc khác. Với vị trí của Nhi, thời gian thử việc không quá 30 ngày. Những con số này giúp bạn đối chiếu thoả thuận thử việc của mình; nếu thấy thời hạn dài hơn mức tương ứng, hãy hỏi lại nhân sự hoặc cơ quan lao động.
Quan trọng hơn con số là tinh thần của nó: công ty dùng thời gian này để xem bạn có làm được không, bạn dùng nó để xem nơi này có hợp với mình không. Quyết định nghỉ trong thời gian thử việc là dùng đúng quyền đó, không phải bỏ ngang.
Tự hỏi trước khi quyết định nghỉ
Trước khi báo, dành một buổi trả lời những câu dưới đây. Một số điều khiến bạn muốn đi vẫn còn bàn được; một số thì không.
- Điều khiến mình muốn nghỉ có giống những gì được nói lúc phỏng vấn không? Nếu khác, đó là điều có thể đem ra hỏi.
- Đó là khó khăn của tuần đầu, như chưa quen việc, chưa quen người, hay là đặc điểm cố định của công việc?
- Nếu đổi một điều, như ca làm, chỗ ngồi, người hướng dẫn, mình có muốn ở lại không?
- Mình đã có phương án tiếp theo chưa, hay sẽ nghỉ rồi mới tìm?
- Chi phí của việc ở lại đến hết thử việc là gì: sức khoẻ, thời gian, cơ hội khác?
Với Nhi, câu thứ nhất và thứ ba cho kết quả rõ: lịch ca khác với lúc phỏng vấn, và nếu được xếp ca ngày nhiều hơn, Nhi có thể ở lại. Vì vậy bước đầu tiên của Nhi không phải là báo nghỉ, mà là hỏi chuyện ca làm. Chỉ khi câu trả lời là không, Nhi mới chuyển sang báo nghỉ.
Báo ngay hay báo trước vài ngày
Luật không buộc bạn báo trước khi huỷ bỏ thử việc, nhưng mỗi cách có cái giá riêng. Bảng dưới giúp chọn.
| Cách báo | Hợp khi | Cái giá |
|---|---|---|
| Báo và nghỉ ngay trong ngày | Môi trường không an toàn, bị đối xử không đúng, sức khoẻ không cho phép | Công ty bị động, bạn khó xin xác nhận sau này |
| Báo trước hai ba ngày | Không hợp nhưng không có gì khẩn cấp | Phải làm thêm vài ngày dù đã quyết định |
| Làm hết tuần hoặc hết ca được xếp | Công việc theo lịch ca, người khác phụ thuộc vào bạn | Mất thêm thời gian, nhưng giữ quan hệ tốt nhất |
| Làm đến hết thử việc rồi không ký tiếp | Thời gian thử việc còn ngắn, muốn nhận đủ lương và có đánh giá | Phải chịu thêm những điều không hợp |
Không cách nào đúng cho mọi người. Nếu không có lý do khẩn cấp, báo trước vài ngày là điểm cân bằng thường gặp: đủ để người quản lý xếp lại lịch, đủ ngắn để bạn không kéo dài một quyết định đã rõ.
Câu nói mẫu khi báo nghỉ
Báo trực tiếp với quản lý trực tiếp trước, rồi mới tới nhân sự. Đừng để quản lý nghe từ người khác.
- Khi đã hỏi chuyện thay đổi mà không được: "Em cảm ơn anh đã cân nhắc chuyện ca làm cho em. Vì lịch ca đêm không đổi được, em thấy mình không phù hợp để làm lâu dài, nên em xin dừng thử việc. Em xin làm đến hết thứ Bảy để anh kịp xếp người."
- Khi công việc khác với mô tả: "Sau hai tuần, em thấy công việc thực tế khác khá nhiều với những gì em hình dung lúc phỏng vấn, nên em xin dừng ở đây để không làm mất thời gian của anh/chị và nhóm."
- Khi có lý do cá nhân: "Em có việc gia đình phải về quê lâu dài, em xin dừng thử việc từ cuối tuần này. Em rất tiếc vì nhóm đã hướng dẫn em nhiệt tình."
- Xác nhận bằng tin nhắn sau khi nói: "Em gửi lại để anh/chị tiện ghi nhận: em xin dừng thử việc, ngày làm việc cuối là thứ Bảy ngày 12. Em sẽ bàn giao thẻ ra vào và đồ bảo hộ cho chị Hằng trước khi về."
Không cần giải thích dài, không cần kể xấu công ty, không cần bịa lý do. Một lý do thật, nói ngắn, là đủ.
Những gì cần chốt trước khi ra về
Thử việc ngắn nên ai cũng nghĩ không có gì phải bàn giao. Thực tế vẫn có những thứ nên chốt để không phải quay lại hỏi.
| Việc cần chốt | Hỏi ai | Câu hỏi mẫu |
|---|---|---|
| Lương những ngày đã làm | Nhân sự hoặc kế toán | "Lương thử việc những ngày em đã làm sẽ được trả vào kỳ nào, chuyển khoản như thế nào ạ?" |
| Tài sản được cấp | Quản lý trực tiếp | "Em trả thẻ, đồng phục, dụng cụ cho ai để có người xác nhận ạ?" |
| Tài khoản và mật khẩu | Bộ phận phụ trách hệ thống | "Em đăng xuất và bàn giao tài khoản cho ai ạ?" |
| Giấy tờ đã nộp | Nhân sự | "Bản gốc giấy tờ em nộp lúc vào, em nhận lại ở đâu ạ?" |
| Việc đang dở | Quản lý trực tiếp | "Phần kiểm tra lô hàng hôm nay em ghi lại và chuyển cho ai ạ?" |
Nếu công ty giữ bản gốc giấy tờ của bạn, hãy xin lại ngay trong ngày cuối. Trường hợp không được trả lương những ngày đã làm hoặc bị giữ giấy tờ, giữ lại tin nhắn, email và hỏi công đoàn hoặc cơ quan lao động.
Khi công ty đề nghị đổi ca, đổi vị trí để giữ bạn
Đôi khi lời báo nghỉ mở ra một cuộc nói chuyện mà trước đó bạn không dám bắt đầu. Quản lý của Nhi, khi nghe lý do ca đêm và đường xa, có thể đề nghị chuyển Nhi sang ca ngày ở một dây chuyền khác, hoặc giới thiệu xe đưa đón của khu công nghiệp. Lúc này đừng gật đầu ngay chỉ vì thấy ngại khi đã lỡ báo nghỉ.
Hãy hỏi rõ ba điều: thay đổi áp dụng từ khi nào, có ghi vào thoả thuận thử việc hoặc hợp đồng sau thử việc không, và vị trí mới có làm thời gian thử việc bị tính lại không. Câu hỏi mẫu: "Em cảm ơn anh. Nếu em chuyển sang ca ngày ở dây chuyền B, thời gian thử việc của em vẫn tính tiếp từ hôm em vào phải không anh, và lịch ca mới có được ghi vào hợp đồng chính thức không ạ?"
Nếu câu trả lời rõ ràng và đúng điều bạn cần, ở lại là một quyết định tốt, không phải nhượng bộ. Nếu câu trả lời mơ hồ, kiểu "cứ làm đi rồi tính", bạn có quyền giữ nguyên quyết định nghỉ. Một thay đổi không được ghi ra thì khó trông đợi sau khi thử việc kết thúc.
Kể lại lần nghỉ này khi phỏng vấn chỗ mới
Nhiều người lo nhà tuyển dụng tiếp theo sẽ hỏi vì sao chỉ làm hai tuần. Câu hỏi đó thường đến, và cách trả lời tốt nhất là ngắn, thật và nhìn về phía trước. Câu mẫu: "Em có thử việc hai tuần ở một xưởng linh kiện. Lịch ca đêm thực tế dày hơn em được giới thiệu, nhà em lại xa, nên em và quản lý thống nhất dừng sớm thay vì để em làm không trọn vẹn. Lần này em hỏi kỹ về lịch ca ngay từ đầu, vì em muốn gắn bó lâu."
Câu này không trách ai, cho thấy bạn đã rút ra điều gì, và biến lần nghỉ thành lý do hợp lý cho câu hỏi bạn sắp đặt ra với chính nhà tuyển dụng đang ngồi trước mặt. Nếu thời gian thử việc rất ngắn, bạn cũng không bắt buộc phải ghi vào hồ sơ xin việc; nhưng nếu được hỏi trực tiếp thì đừng giấu, vì giấu rồi bị phát hiện còn tệ hơn.
Một lợi ích ít người nghĩ tới của việc nghỉ đàng hoàng: người quản lý cũ, dù chỉ biết bạn hai tuần, vẫn sẵn lòng nói một câu tốt về thái độ của bạn nếu được hỏi.
Chỗ hay sai khi nghỉ trong thử việc
Im lặng rồi không đi làm nữa. Luật không buộc báo trước, nhưng biến mất không một lời khiến người quản lý lo lắng, đồng nghiệp phải gánh ca, và bạn khó nhận lương những ngày đã làm một cách suôn sẻ.
Nghĩ rằng nghỉ thì mất lương. Bạn vẫn được trả cho những ngày đã làm. Nếu ai đó nói nghỉ trước hết thử việc thì không được trả, hãy hỏi lại căn cứ bằng chữ.
Kéo dài vì ngại. Ở thêm một tháng chỉ vì ngại nói khiến bạn mất thời gian tìm việc khác, và công ty mất thời gian tìm người phù hợp. Quyết định càng rõ thì càng nên nói sớm.
Bỏ qua cơ hội hỏi chuyện thay đổi. Nhiều điều không hợp có thể sửa được nếu bạn hỏi. Hỏi trước, nghỉ sau, thì bạn không phải tiếc vì đã bỏ đi một chỗ có thể đã ổn.
Câu hỏi thường gặp
Nghỉ trong thời gian thử việc có phải báo trước không?
Theo Bộ luật Lao động 2019, trong thời gian thử việc mỗi bên có quyền huỷ bỏ thoả thuận thử việc mà không cần báo trước và không phải bồi thường. Dù vậy, báo trước vài ngày khi không có lý do khẩn cấp giúp công ty xếp lại lịch và giữ quan hệ tốt.
Nghỉ ngang thử việc có được trả lương không?
Bạn vẫn được trả lương cho những ngày đã làm, theo mức lương thử việc đã thoả thuận, ít nhất bằng 85% lương của công việc đó. Hãy hỏi rõ kỳ trả và cách nhận; nếu bị từ chối trả, giữ lại bằng chứng và hỏi cơ quan lao động.
Thời gian thử việc tối đa là bao lâu?
Không quá 180 ngày với công việc của người quản lý doanh nghiệp, không quá 60 ngày với công việc cần trình độ cao đẳng trở lên, không quá 30 ngày với trung cấp, công nhân kỹ thuật, nhân viên nghiệp vụ, và không quá 6 ngày làm việc với công việc khác.
Có nên nói thật lý do nghỉ không?
Nên nói một lý do thật, ngắn và không kể xấu. Bạn không cần kể hết mọi điều không hài lòng; chỉ cần đủ để người quản lý hiểu và không phải đoán. Bịa lý do dễ bị lộ và làm mất lòng tin không cần thiết.
Nghỉ thử việc có ảnh hưởng khi xin việc sau này không?
Thường không đáng kể nếu bạn nghỉ đàng hoàng và giải thích được ngắn gọn vì sao không phù hợp. Nhà tuyển dụng hiểu thử việc là để hai bên kiểm tra nhau; điều họ để ý là cách bạn rời đi, không phải việc bạn rời đi.