Khi nhận việc ở tỉnh khác, bạn có thể đề nghị công ty hỗ trợ ba nhóm chi phí: chi phí chuyển đi một lần (vận chuyển đồ, tiền đặt cọc nhà), chi phí ở những tháng đầu (thuê nhà hoặc chỗ ở tạm), và chi phí duy trì (đi lại thăm nhà, nếu gia đình ở lại quê). Đề nghị càng cụ thể, càng có thời hạn, càng dễ được đồng ý.
Nhiều người chỉ nghĩ tới lương khi nhận việc xa, rồi sau vài tháng mới thấy khoản tiền nhà, tiền cọc, tiền vé về quê ăn mất phần chênh lương mà mình tưởng là lợi. Bài này giúp bạn liệt kê chi phí, chọn khoản để đề nghị, và đọc kỹ điều kiện đi kèm. Mọi con số là ví dụ; mức hỗ trợ thực tế tuỳ từng nơi và từng vị trí.
Tình huống: lương cao hơn, nhưng xa nhà
Chị Hoa, kỹ sư nông nghiệp ở Cần Thơ, nhận lời mời làm quản lý kỹ thuật cho một trang trại ở Lâm Đồng. Lương cao hơn hẳn chỗ cũ, công việc đúng chuyên môn chị muốn. Nhưng chồng và con chị ở lại Cần Thơ ít nhất một năm đầu, đợi con học xong cấp. Chị sẽ phải thuê nhà ở Lâm Đồng, mỗi tháng về thăm nhà ít nhất một lần.
Chị ngồi tính: tiền cọc và tháng nhà đầu tiên, tiền chuyển đồ, tiền thuê nhà mỗi tháng, tiền đi lại về quê. Cộng cả năm, khoản này ăn mất gần một nửa phần chênh lương. Lời mời vẫn tốt, nhưng không tốt như con số ban đầu.
Thay vì từ chối hay ngại ngùng nhận, chị viết cho bên tuyển dụng một đề nghị gọn: hỗ trợ một khoản chuyển đi một lần, bố trí chỗ ở trong khu nhà của trang trại hoặc hỗ trợ thuê nhà trong năm đầu, và mỗi tháng được nghỉ liền hai ngày cuối tuần để về thăm nhà. Trang trại đồng ý chỗ ở và lịch nghỉ, hỗ trợ một phần chi phí chuyển đi. Chị nhận việc với con số đã tính được, không phải con số đoán.
Liệt kê chi phí khi chuyển tỉnh làm việc
Ghi đủ trước khi đề nghị. Nhiều khoản nhỏ, nhưng cộng lại không nhỏ, và có những khoản chỉ phát sinh một lần.
| Nhóm | Khoản | Một lần hay định kỳ |
|---|---|---|
| Chuyển đi | Vận chuyển đồ đạc, xe máy | Một lần |
| Chuyển đi | Tiền đặt cọc nhà, tháng nhà đầu tiên | Một lần, cọc có thể lấy lại |
| Chuyển đi | Mua sắm đồ dùng cơ bản cho chỗ ở mới | Một lần |
| Ở | Tiền thuê nhà, điện nước | Hằng tháng |
| Ở | Chỗ ở tạm trong những tuần đầu khi chưa tìm được nhà | Một lần |
| Duy trì | Đi lại thăm nhà nếu gia đình ở lại | Định kỳ |
| Duy trì | Chi phí sinh hoạt chênh nếu nơi mới đắt đỏ hơn | Hằng tháng |
Khi có bảng này, bạn biết phần nào là chi phí thật cần đề nghị, phần nào bạn sẵn sàng tự chịu. Thường thì chi phí một lần dễ được công ty hỗ trợ hơn chi phí hằng tháng, vì nó có giới hạn rõ.
Một mẹo nhỏ khi ước tiền thuê nhà: hỏi người đang làm ở công ty hoặc ở khu vực đó xem thuê ở đâu tiện đi làm, giá khoảng nào. Đừng ước theo giá ở tỉnh cũ; chênh lệch giữa các tỉnh, giữa trung tâm và vùng ven có thể lớn.
Khi cả gia đình chuyển đi cùng
Nếu vợ hoặc chồng và con chuyển theo, chi phí và câu hỏi đều nhiều hơn. Con cần chuyển trường, người đi cùng có thể phải nghỉ việc ở quê và tìm việc mới, cả nhà cần chỗ ở rộng hơn. Những thứ này không phải công ty nào cũng hỗ trợ, nhưng nói ra trước thì ít nhất bên tuyển dụng hiểu vì sao bạn cần thời gian.
Có ba đề nghị hợp lý trong trường hợp này. Một là xin ngày bắt đầu muộn hơn, đủ để gia đình sắp xếp, ví dụ trùng với đầu năm học của con. Hai là xin hỗ trợ chỗ ở tạm lâu hơn trong lúc tìm nhà cho cả nhà. Ba là hỏi công ty có mạng lưới quen biết ở địa phương để giới thiệu trường học, nhà cho thuê, hay cơ hội việc làm cho người đi cùng không. Đề nghị thứ ba không tốn tiền của công ty nhưng giúp bạn rất nhiều.
Câu nói mẫu: "Dạ em dự định đưa cả gia đình lên cùng. Anh/chị xem ngày bắt đầu của em có thể lùi đến đầu tháng sau để con em kịp chuyển trường được không ạ? Nếu bên mình có biết khu nào tiện cho gia đình có con nhỏ, em rất mong được giới thiệu."
Cách đưa ra đề nghị
Đề nghị sau khi đã có thư mời, trước khi ký. Một email gọn, có bảng chi phí ước, thường hiệu quả hơn nói qua điện thoại.
- Cảm ơn và khẳng định bạn muốn nhận việc.
- Nói rõ hoàn cảnh: chuyển từ tỉnh nào, gia đình đi cùng hay ở lại.
- Đưa ra hai, ba đề nghị cụ thể nhất, xếp theo mức quan trọng với bạn.
- Gắn mỗi đề nghị với thời hạn: khoản một lần, hoặc trong năm đầu.
- Mở lựa chọn cho bên kia: hỗ trợ tiền hoặc bố trí chỗ ở, tuỳ cách nào tiện cho công ty.
- Hỏi chủ động về điều kiện đi kèm, nếu có.
Câu nói mẫu: "Dạ em rất muốn nhận vị trí này. Vì em chuyển từ Cần Thơ lên và gia đình em ở lại trong năm đầu, em mong công ty xem xét giúp em ba điểm: hỗ trợ chi phí chuyển đi một lần, bố trí chỗ ở hoặc hỗ trợ một phần tiền thuê nhà trong năm đầu, và lịch nghỉ cho phép em về thăm nhà mỗi tháng một lần. Nếu có điều kiện nào đi kèm, anh/chị cho em biết để em cân nhắc ạ."
Đề nghị có thời hạn, có lựa chọn, có câu hỏi về điều kiện: ba yếu tố này cho thấy bạn đã tính kỹ, không đòi hỏi vô hạn.
Đọc kỹ cam kết đi kèm khoản hỗ trợ
Hỗ trợ chuyển đi có phải hoàn lại khi nghỉ sớm không. Một số nơi yêu cầu hoàn lại nếu bạn nghỉ trong một thời gian nhất định. Hỏi thời gian đó, và cách tính phần hoàn theo tỉ lệ hay toàn bộ.
Chỗ ở công ty bố trí có ràng buộc gì. Ở trong khu nhà của công ty tiện và tiết kiệm, nhưng hỏi quy định chung: giờ giấc, có được cho người nhà ở cùng vài ngày không, khi nghỉ việc phải dọn đi trong bao lâu.
Hỗ trợ thuê nhà trả thế nào. Trả theo hoá đơn, trả cố định, hay trả cho chủ nhà trực tiếp? Có trần không? Khoản này có ảnh hưởng tới thuế thu nhập cá nhân không; tra quy định hiện hành hoặc hỏi kế toán công ty.
Thời hạn hỗ trợ. Năm đầu, hai năm, hay đến khi gia đình chuyển lên? Một khoản không ghi thời hạn dễ bị cắt khi người quản lý thay đổi.
Điều chuyển tiếp. Nếu sau này công ty điều bạn sang tỉnh khác, khoản hỗ trợ có áp dụng lại không? Câu này ít người hỏi, nhưng với người làm ở công ty có nhiều chi nhánh thì đáng hỏi.
Tự hỏi trước khi nhận việc xa
Hỗ trợ chuyển chỗ ở chỉ giải quyết phần tiền. Năm câu dưới đây giúp bạn nhìn cả phần không phải tiền.
- Sau khi trừ chi phí chuyển đi và ở, phần chênh lương còn lại có đủ làm mình muốn đi không?
- Gia đình mình đi cùng hay ở lại, và khoảng cách đó kéo dài bao lâu thì vẫn ổn?
- Nếu công việc không như mong đợi sau vài tháng, mình có đường quay về không, chi phí bao nhiêu?
- Nơi mới có những thứ mình cần: trường cho con, cơ sở y tế, người quen?
- Mình có đang nhận việc xa chỉ vì lương, hay vì công việc thật sự là bước mình muốn đi?
Câu thứ ba hay bị bỏ qua. Biết trước chi phí quay về, kể cả khoản hỗ trợ có thể phải hoàn lại, giúp bạn không bị kẹt trong một công việc không hợp chỉ vì sợ tốn kém.
Nếu có thể, đến tận nơi một lần trước khi ký. Một ngày đi xem khu nhà, đường đi làm, chợ, trường học cho bạn nhiều thông tin hơn mọi email trao đổi, và giúp bạn ước chi phí sát hơn. Nếu công ty mời bạn lên gặp trực tiếp ở vòng cuối, hỏi xem họ có hỗ trợ chi phí đi lại cho chuyến đó không; nhiều nơi sẵn lòng.
Ghi lại thoả thuận
Mọi khoản hỗ trợ chuyển chỗ ở nên được ghi bằng văn bản: phụ lục hợp đồng, thư mời làm việc có chữ ký, hoặc ít nhất là email xác nhận từ người có thẩm quyền. Nội dung cần có: từng khoản hỗ trợ, mức hoặc cách tính, thời hạn, cách chi trả, và điều kiện hoàn lại nếu có.
Giữ hoá đơn, chứng từ chi phí chuyển đi và thuê nhà, kể cả khi công ty trả cố định không cần hoá đơn. Chúng giúp bạn đối chiếu khi cần, và giúp bộ phận kế toán xử lý nhanh nếu khoản hỗ trợ trả theo chứng từ.
Nếu cam kết hoàn lại có điều khoản khắt khe, như phải hoàn toàn bộ dù đã làm gần hết thời hạn, đề nghị tính theo tỉ lệ thời gian còn lại. Nếu vẫn băn khoăn về tính hợp lý của điều khoản, hỏi luật sư hoặc công đoàn trước khi ký. Đừng ký với ý nghĩ "chắc không đến mức đó".
Khi đã nhận việc, đặt lịch nhắc cho những mốc trong thoả thuận: hết hạn hỗ trợ thuê nhà, hết thời hạn cam kết, thời điểm gia đình dự định chuyển lên. Tới gần mốc, chủ động trao đổi với bộ phận nhân sự để gia hạn, điều chỉnh, hoặc chuẩn bị tự lo phần đó. Một cuộc trao đổi trước mốc một tháng nhẹ nhàng hơn nhiều so với phát hiện khoản hỗ trợ đã dừng khi nhìn bảng lương.
Câu hỏi thường gặp
Công ty có bắt buộc hỗ trợ chi phí chuyển chỗ ở không?
Không có quy định chung bắt mọi công ty hỗ trợ chuyển chỗ ở khi tuyển người từ tỉnh khác. Đây là thoả thuận giữa hai bên, nên cần đề nghị và ghi lại trước khi ký.
Nên đề nghị hỗ trợ tiền hay xin bố trí chỗ ở?
Tuỳ hoàn cảnh. Chỗ ở công ty bố trí tiết kiệm và tiện ban đầu, nhưng có quy định chung và gắn với việc làm. Hỗ trợ tiền cho bạn tự chọn nhà. Đưa cả hai lựa chọn để công ty chọn cách tiện cho họ.
Nghỉ việc sớm có phải trả lại tiền hỗ trợ chuyển chỗ ở không?
Tuỳ thoả thuận đã ký. Một số nơi yêu cầu hoàn lại nếu nghỉ trong thời hạn nhất định. Hỏi rõ thời hạn và cách tính trước khi ký, đề nghị tính theo tỉ lệ thời gian còn lại.
Khoản hỗ trợ thuê nhà có bị tính thuế không?
Tuỳ cách chi trả và quy định thuế hiện hành. Hỏi kế toán công ty cách họ hạch toán khoản này, và tra quy định hoặc hỏi cơ quan thuế nếu cần biết chính xác phần ảnh hưởng tới bạn.
Gia đình ở lại quê thì có xin được hỗ trợ đi lại thăm nhà không?
Có thể đề nghị, nhất là trong năm đầu. Nhiều nơi dễ đồng ý lịch nghỉ liền để về nhà hơn là một khoản tiền vé hằng tháng. Đề nghị cả hai, ghi rõ thời hạn áp dụng.