Muốn được làm từ xa vài ngày mỗi tuần, bạn nên đề xuất một đợt thử ngắn, ví dụ bốn tuần, chỉ với những việc hợp làm ở nhà, kèm thước đo rõ ràng và lịch có mặt ở văn phòng, để quản lý quyết định dựa trên kết quả thay vì dựa trên cảm giác. Quản lý ít khi từ chối vì ghét làm từ xa; họ từ chối vì không biết sẽ kiểm soát công việc thế nào.
Tình huống giả định: anh Tuấn, chuyên viên phân tích dữ liệu ở Hà Nội, nhà cách công ty hơn hai mươi cây số, mỗi ngày mất gần hai tiếng đi lại. Phần lớn việc của anh là làm báo cáo và xử lý số liệu trên máy tính, chỉ một phần là họp với các phòng. Công ty chưa có chính sách làm từ xa chính thức, nhưng một vài người ở phòng khác đã được linh hoạt.
Tách việc của bạn: phần nào làm ở nhà được, phần nào không
Trước khi xin, Tuấn liệt kê việc trong một tuần điển hình và đánh dấu. Bảng này vừa giúp anh tự trả lời "có hợp không", vừa là phần chính của đề xuất.
| Loại việc | Làm từ xa | Ghi chú của Tuấn |
|---|---|---|
| Xử lý số liệu, dựng báo cáo | Hợp | Cần tập trung, ở nhà ít bị ngắt quãng hơn |
| Họp định kỳ với các phòng | Được, nếu họp trực tuyến | Gom vào các ngày có mặt ở văn phòng nếu có thể |
| Làm việc với người mới, hướng dẫn | Kém hợp | Giữ cho ngày ở văn phòng |
| Họp góp ý, thảo luận ý tưởng mới với cả phòng | Kém hợp | Nói chuyện trực tiếp nhanh hơn, giữ cho ngày ở văn phòng |
| Xử lý sự cố số liệu gấp | Được, nếu phản hồi nhanh | Cam kết giờ phản hồi |
| Việc cần dữ liệu chỉ truy cập trong mạng nội bộ | Tuỳ hệ thống | Hỏi bộ phận công nghệ trước, đừng tự tìm đường vòng |
Nếu quá nửa việc của bạn nằm ở cột "kém hợp", đề xuất làm từ xa vài ngày có lẽ chưa đúng lúc. Có thể bắt đầu bằng một buổi mỗi tuần, hoặc xin lịch giờ linh hoạt thay vào đó.
Lý do cá nhân: nói bao nhiêu là đủ
Tuấn có lý do rất thật: hai tiếng đi lại mỗi ngày, mùa mưa còn lâu hơn. Nhưng nếu đề xuất chỉ dựa vào lý do đó, quản lý sẽ thấy đây là chuyện của riêng anh, và mọi người ở xa đều có thể xin y hệt. Lý do cá nhân nên được nói, nhưng chỉ một câu, rồi chuyển ngay sang lợi ích cho công việc: "Em mất gần hai tiếng đi lại mỗi ngày. Nếu làm ở nhà hai buổi, em dành được khoảng thời gian đó cho phần báo cáo cần tập trung, và ít bị ngắt quãng hơn ở văn phòng."
Không cần kể chi tiết hoàn cảnh gia đình, sức khoẻ hay chuyện tiền xăng xe, trừ khi đó là lý do chính và bạn thấy thoải mái chia sẻ. Kể quá nhiều khiến cuộc nói chuyện thành xin thông cảm, và quản lý khó trả lời "không" mà vẫn giữ được thể diện cho cả hai, nên họ hay chọn trả lời "để xem" rồi không quay lại.
Ngược lại, đừng giấu lý do thật hay dựng lý do khác cho nghe hay. Nếu bạn xin làm từ xa vì chăm người nhà nhưng nói là để tập trung, đến lúc người nhà cần bạn trong giờ làm, câu chuyện sẽ vỡ ra đúng lúc bạn cần sự tin tưởng nhất.
Nỗi lo của quản lý và cách trả lời trước
Không biết bạn đang làm gì. Đề xuất cách báo việc: đầu ngày nhắn ba việc sẽ làm, cuối ngày nhắn việc đã xong. Đơn giản, không tốn thời gian của ai, và trả lời đúng nỗi lo này.
Khó liên lạc khi cần gấp. Cam kết khung giờ phản hồi trong giờ làm, ví dụ trả lời tin nhắn trong vòng nửa tiếng, nghe gọi khi có việc gấp.
Người khác cũng đòi theo. Đây là lo lắng có thật. Hãy đề xuất theo hướng tiêu chí: vị trí nào có phần lớn việc làm độc lập thì xét, chứ không phải đặc ân cho riêng bạn.
Chất lượng có giảm không. Đặt sẵn thước đo mà quản lý đang dùng để đánh giá bạn: số báo cáo đúng hạn, thời gian xử lý yêu cầu, số lần phải sửa.
An toàn dữ liệu. Chủ động hỏi bộ phận công nghệ về quy định truy cập từ xa và cam kết làm theo. Đừng chép dữ liệu công ty ra máy cá nhân để tiện.
Đội mất gắn kết. Đề nghị giữ ít nhất một ngày cả đội cùng có mặt, và bạn chủ động tham gia các buổi chung. Quản lý lo người làm từ xa dần thành người ngoài cuộc; cách trả lời tốt nhất là tự mình giữ sợi dây đó.
Viết đề xuất thử bốn tuần
Một đề xuất ngắn, có thời hạn và có thể rút lại khiến quản lý dễ nói "thử xem" hơn là quyết định một thay đổi vĩnh viễn. Đề xuất của Tuấn gồm:
- Mục đích, nói ngắn: giảm thời gian đi lại để dành cho việc cần tập trung, không phải để nghỉ ngơi.
- Lịch cụ thể: làm từ xa thứ ba và thứ năm, có mặt ở văn phòng ba ngày còn lại; các buổi họp lớn xếp vào ngày có mặt.
- Thời hạn thử: bốn tuần, bắt đầu từ ngày cụ thể.
- Cách báo việc và giờ phản hồi đã nêu ở phần trên.
- Thước đo: báo cáo đúng hạn, thời gian phản hồi yêu cầu, nhận xét của hai phòng thường làm việc cùng.
- Cam kết: nếu có việc đột xuất cần có mặt, anh sẽ lên văn phòng dù hôm đó là ngày làm từ xa.
- Mốc xem lại: buổi gặp hai mươi phút cuối tuần thứ tư để quyết định tiếp tục, điều chỉnh hay dừng.
Câu mở khi gặp: "Anh ơi, em có một đề xuất nhỏ về cách làm việc, em đã viết ra một trang, anh xem giúp em trong mười phút được không ạ. Đây là thử bốn tuần, nếu không ổn mình dừng."
Câu nói khi quản lý ngần ngừ
Nếu quản lý nói "công ty chưa có chính sách", đừng tranh luận về chính sách. Hỏi theo hướng thử: "Dạ, em hiểu. Vậy mình có thể thử ở phạm vi phòng mình trong bốn tuần, anh là người quyết định có tiếp tục không, được không ạ?" Nhiều quyết định thực tế được đưa ra ở cấp quản lý trực tiếp trước khi thành chính sách.
Nếu quản lý nói "để anh hỏi cấp trên", hãy đề nghị gửi bản đề xuất một trang để họ dùng luôn khi hỏi, và hẹn ngày nhận phản hồi. Bản viết rõ ràng giúp quản lý không phải tự diễn đạt lại ý của bạn, và giảm khả năng ý bị méo khi truyền lên.
Nếu câu trả lời là không, hỏi lý do và điều kiện để xét lại, giống như với chuyện lương. Có khi lý do là thời điểm, ví dụ đang có dự án cần cả đội ngồi gần nhau; khi đó hãy hẹn lại sau dự án. Tuấn được đồng ý thử với điều kiện thay thứ năm bằng thứ sáu, vì thứ năm phòng có họp giao ban. Anh nhận ngay, vì điều quan trọng là được bắt đầu, không phải chọn đúng ngày.
Trong bốn tuần thử: làm gì để kết quả tự nói
Đợt thử là lúc bạn chứng minh, nên thói quen trong bốn tuần này quyết định câu trả lời cuối cùng. Những điều Tuấn giữ đều đặn:
- Gửi tin nhắn đầu ngày và cuối ngày, kể cả khi không ai hỏi.
- Bật máy và sẵn sàng đúng giờ làm, không lùi giờ vì "đằng nào cũng ở nhà".
- Ghi lại các thước đo mỗi tuần vào một bảng nhỏ để mang đến buổi xem lại.
- Chủ động lên văn phòng khi có việc cần, không đợi bị gọi.
- Hỏi ý kiến hai phòng làm việc cùng vào giữa đợt, sửa ngay nếu có phàn nàn.
- Không dùng ngày làm từ xa để làm việc riêng trong giờ làm, dù là việc nhỏ.
- Giữ chỗ làm việc ở nhà yên tĩnh trong giờ họp trực tuyến, để đồng nghiệp không phải nghe tiếng ồn hay chờ bạn tìm tai nghe.
Ở buổi xem lại, mang bảng thước đo, không mang cảm nhận. Nếu kết quả tốt, đề nghị ghi thoả thuận lại bằng văn bản hoặc thư xác nhận, nêu lịch, cách báo việc và điều kiện tạm dừng. Thoả thuận miệng với một quản lý dễ mất khi quản lý đó chuyển đi.
Những điều cần biết về chi phí và giờ làm khi làm ở nhà
Làm từ xa không làm thay đổi bản chất hợp đồng lao động: giờ làm, ngày nghỉ, quyền lợi vẫn theo hợp đồng và nội quy. Nếu thoả thuận làm từ xa thường xuyên, nơi làm việc trong hợp đồng có thể cần được ghi nhận lại; hãy hỏi bộ phận nhân sự và tra văn bản hiện hành khi cần căn cứ.
Về chi phí, có công ty hỗ trợ một phần tiền mạng hoặc thiết bị cho người làm từ xa thường xuyên, có nơi không. Nếu bạn chỉ làm từ xa hai ngày và tự xin vì lợi ích của mình, đòi hỗ trợ ngay từ đầu có thể làm đề xuất nặng nề. Để dành câu hỏi này cho lúc thoả thuận đã ổn định và trở thành cách làm lâu dài.
Một chuyện hay bị quên là ranh giới giờ làm. Ở nhà, người ta dễ trả lời tin nhắn đến khuya rồi kiệt sức. Đặt giờ kết thúc rõ ràng và nói với đội. Làm từ xa bền là làm đúng giờ, không phải làm suốt ngày đêm để chứng minh mình không lười.
Cũng nên nghĩ trước về tai nạn và sự cố. Bạn bị ngã ở nhà trong giờ làm, máy tính công ty hỏng khi đang ở nhà, mạng mất cả buổi: mỗi chuyện xử lý thế nào? Không cần viết thành điều khoản dài, nhưng nên hỏi bộ phận nhân sự một lần và ghi lại câu trả lời. Biết trước giúp bạn không lúng túng, và cho thấy bạn nghiêm túc với thoả thuận chứ không chỉ muốn được ở nhà.
Câu hỏi thường gặp
Nên xin làm từ xa bao nhiêu ngày mỗi tuần là hợp lý?
Nên bắt đầu ít hơn mức bạn muốn, thường một hoặc hai ngày, với những việc dễ làm độc lập. Khi đợt thử có kết quả tốt, bạn có cơ sở để đề nghị thêm thay vì xin nhiều ngay từ đầu.
Công ty chưa có chính sách làm từ xa thì có xin được không?
Vẫn có thể đề xuất ở phạm vi phòng, dưới dạng thử có thời hạn và do quản lý trực tiếp quyết định. Đề xuất viết rõ ràng còn giúp quản lý dùng nó để hỏi cấp trên nếu cần.
Làm từ xa có bị giảm lương không?
Không có lý do để giảm nếu khối lượng và chất lượng việc giữ nguyên, nhưng điều này cần được nói rõ trong thoả thuận. Nếu công ty đề nghị đổi lương lấy làm từ xa, hãy cân nhắc như một thương lượng riêng.
Làm sao để quản lý tin mình làm việc thật khi ở nhà?
Báo việc đầu và cuối ngày, phản hồi trong khung giờ đã hẹn và để thước đo công việc tự lên tiếng. Sự tin tưởng đến từ tính đều đặn, không đến từ việc trực tuyến liên tục.
Đợt thử làm từ xa không đạt thì nên làm gì?
Hỏi cụ thể điểm nào chưa đạt, sửa và đề nghị thử lại sau một thời gian, hoặc chuyển sang hình thức khác như giờ làm linh hoạt. Kết thúc đợt thử một cách gọn gàng giữ cửa cho lần sau.