Khi thử việc sắp hết mà chưa có kết quả, hoặc bị đề nghị thử thêm, bạn nên chủ động hỏi kết quả trước mốc kết thúc, đối chiếu thời gian thử việc với mức tối đa theo Bộ luật Lao động 2019 cho loại công việc của mình, và đề nghị rõ ràng: nếu đạt thì ký hợp đồng chính thức, nếu còn điểm cần cải thiện thì nêu cụ thể. Thử việc không phải trạng thái kéo dài vô hạn.
Theo Bộ luật Lao động 2019, thời gian thử việc tối đa là 180 ngày với công việc của người quản lý doanh nghiệp, 60 ngày với công việc cần trình độ cao đẳng trở lên, 30 ngày với công việc cần trình độ trung cấp, công nhân kỹ thuật, nhân viên nghiệp vụ, và 6 ngày làm việc với công việc khác; lương thử việc ít nhất bằng 85% lương của công việc đó, và mỗi công việc chỉ được thử việc một lần. Những quy định chi tiết khác nên tra văn bản hiện hành hoặc hỏi cơ quan quản lý lao động.
Tình huống mẫu: Ngọc và lời đề nghị "thử thêm một tháng nữa"
Ngọc tốt nghiệp đại học ngành kế toán, vào làm nhân viên kế toán kho cho một công ty sản xuất ở Thái Nguyên. Hợp đồng thử việc ghi hai tháng, lương thử việc bằng 85% mức lương chính thức đã thoả thuận. Đến tuần cuối, Ngọc chưa nghe ai nhắc đến kết quả. Ngày cuối cùng, kế toán trưởng gọi vào nói: "Em làm được, nhưng chị muốn xem thêm phần đối chiếu cuối tháng. Mình thử thêm một tháng nữa nhé."
Ngọc không muốn làm mất lòng kế toán trưởng, cũng không muốn mất việc. Nhưng cô băn khoăn: hai tháng đã là mức tối đa cho công việc cần bằng đại học, thử thêm một tháng nghĩa là thêm một tháng hưởng lương thử việc và chưa có bảo hiểm theo hợp đồng chính thức. Và nếu tháng sau lại "thử thêm" thì sao?
Tình huống của Ngọc rất hay gặp, và người đề nghị thử thêm nhiều khi không có ý xấu; họ thật sự chưa kịp đánh giá. Nhưng đề nghị đó vẫn đặt rủi ro lên người lao động. Cách xử lý tốt là đưa cuộc nói chuyện về hai điểm: kết quả thử việc cụ thể là gì, và phần việc còn lo ngại có thể được đánh giá trong hợp đồng chính thức hay không.
Đối chiếu thời gian thử việc của bạn
Trước khi nói chuyện, hãy tự xác định công việc của mình thuộc nhóm nào và thời gian thử việc ghi trong giấy tờ có nằm trong giới hạn không.
| Nhóm công việc theo Bộ luật Lao động 2019 | Thời gian thử việc tối đa | Ví dụ để tự đối chiếu |
|---|---|---|
| Công việc của người quản lý doanh nghiệp | 180 ngày | Giám đốc, phó giám đốc theo quy định về người quản lý doanh nghiệp |
| Công việc có chức danh nghề nghiệp cần trình độ chuyên môn, kỹ thuật từ cao đẳng trở lên | 60 ngày | Kế toán, kỹ sư, lập trình viên có yêu cầu bằng cao đẳng, đại học |
| Công việc có chức danh nghề nghiệp cần trình độ trung cấp, công nhân kỹ thuật, nhân viên nghiệp vụ | 30 ngày | Thợ kỹ thuật, nhân viên nghiệp vụ có yêu cầu trung cấp |
| Công việc khác | 6 ngày làm việc | Lao động phổ thông không yêu cầu trình độ chuyên môn |
Cột ví dụ chỉ để bạn hình dung; việc một vị trí cụ thể thuộc nhóm nào còn tuỳ yêu cầu thật của công việc và giấy tờ tuyển dụng. Nếu không chắc, hãy hỏi bộ phận nhân sự hoặc cơ quan quản lý lao động. Lưu ý thêm: theo bộ luật, mỗi công việc chỉ được thử việc một lần, nên đề nghị "thử thêm" sau khi đã hết thời gian thử việc là điều bạn nên hỏi lại cho rõ.
Chủ động hỏi kết quả trước mốc kết thúc
Đừng đợi đến ngày cuối. Khoảng một tuần trước khi hết thử việc là thời điểm tốt để hỏi, vì còn đủ thời gian để hai bên trao đổi.
- Xem lại hợp đồng thử việc hoặc thư mời: ngày bắt đầu, ngày kết thúc, mức lương thử việc và lương chính thức.
- Liệt kê những việc đã làm được trong thời gian thử việc, kèm kết quả cụ thể.
- Xin một buổi gặp ngắn với người đánh giá: "Dạ chị ơi, tuần sau em hết thử việc, em xin chị mười lăm phút để nghe nhận xét và chuẩn bị cho giai đoạn tiếp theo ạ."
- Trong buổi gặp, hỏi thẳng: kết quả đạt hay chưa đạt, điểm nào cần cải thiện.
- Hỏi về bước tiếp theo: ngày ký hợp đồng chính thức, mức lương chính thức như đã thoả thuận.
- Sau buổi gặp, gửi email tóm tắt nội dung và ngày dự kiến ký hợp đồng.
Hỏi sớm có hai lợi ích. Thứ nhất, nếu có điểm cần cải thiện, bạn còn thời gian để chứng minh. Thứ hai, người đánh giá được nhắc trước và có thời gian chuẩn bị, thay vì đến ngày cuối mới nghĩ ra lý do "thử thêm".
Chuẩn bị cho buổi nhận xét: bảng tự tổng kết
Đến buổi nhận xét với một bảng tự tổng kết giúp cuộc nói chuyện đi vào việc cụ thể, và khiến lời đề nghị "thử thêm" khó đứng vững nếu bạn đã làm tốt. Bảng không cần dài, một trang là đủ.
| Mục | Ghi gì | Ví dụ của Ngọc |
|---|---|---|
| Việc được giao | Các đầu việc chính theo mô tả công việc | Nhập xuất kho hằng ngày, đối chiếu tồn kho cuối tháng, lập báo cáo kho tuần |
| Kết quả | Con số hoặc sản phẩm cụ thể | Hai kỳ đối chiếu không lệch, báo cáo tuần nộp đúng hạn tám tuần liền |
| Việc làm thêm | Những gì ngoài phần được giao | Sắp xếp lại mã hàng trùng trong phần mềm kho |
| Điểm còn yếu tự nhận | Điều bạn biết mình cần cải thiện | Còn chậm khi đối chiếu với kho của chi nhánh |
| Kế hoạch tháng đầu chính thức | Bạn sẽ làm gì để khắc phục điểm yếu | Học quy trình đối chiếu chi nhánh, xin kèm một kỳ với kế toán trưởng |
Cột điểm còn yếu tự nhận nghe có vẻ bất lợi, nhưng thật ra nó giúp bạn rất nhiều. Khi bạn tự nêu điểm yếu kèm kế hoạch khắc phục, người đánh giá thấy bạn hiểu công việc và có trách nhiệm, và lý do để "thử thêm" chuyển thành lý do để đặt mục tiêu cho tháng đầu chính thức.
Câu nói mẫu khi bị đề nghị thử thêm
Hỏi cụ thể điều còn lo ngại. "Dạ em cảm ơn chị đã nhận xét em làm được. Chị lo ngại cụ thể nhất ở phần đối chiếu cuối tháng là gì ạ, để em biết mình cần tập trung vào đâu?"
Đề nghị đánh giá trong hợp đồng chính thức. "Dạ em xin đề nghị mình ký hợp đồng chính thức theo đúng thời hạn thử việc, và chị đặt cho em mục tiêu cụ thể cho phần đối chiếu trong tháng đầu. Nếu em chưa đạt, chị cứ nhận xét thẳng để em sửa."
Nhắc mốc thời gian một cách nhẹ nhàng. "Dạ em có tìm hiểu thì thời gian thử việc của vị trí mình là hai tháng và mỗi công việc chỉ thử việc một lần. Em mong mình sớm chốt kết quả để em yên tâm làm lâu dài ạ."
Khi chưa đạt thật. "Dạ nếu kết quả là chưa đạt, chị cho em biết lý do cụ thể được không ạ? Em muốn hiểu để rút kinh nghiệm."
Câu nên tránh. Tránh câu "chị làm vậy là sai luật" ngay trong buổi nói chuyện. Nhắc mốc theo luật như một thông tin chung sẽ giữ được không khí hợp tác hơn là buộc tội.
Khi hết thử việc mà vẫn đi làm, chưa có hợp đồng chính thức
Một biến thể khác: hết thử việc, không ai nói gì, bạn vẫn đi làm bình thường nhưng chưa được ký hợp đồng chính thức, lương vẫn trả theo mức thử việc. Tình trạng này có thể kéo dài nhiều tuần nếu không ai nhắc.
Theo nguyên tắc chung của bộ luật, khi kết thúc thử việc người sử dụng lao động phải thông báo kết quả cho người lao động; nếu đạt thì tiếp tục thực hiện hợp đồng lao động hoặc giao kết hợp đồng lao động, tuỳ hình thức thử việc ban đầu. Chi tiết nên tra văn bản hiện hành. Điều bạn cần làm là hỏi bằng văn bản, để có dấu vết về việc mình đã đề nghị.
Một email mẫu: "Dạ em chào chị, thời gian thử việc của em đã kết thúc từ ngày mười lăm. Em vẫn đang tiếp tục làm việc và chưa nhận được thông báo kết quả cũng như hợp đồng lao động chính thức. Chị cho em biết kết quả và ngày dự kiến ký hợp đồng giúp em ạ. Em cũng xin hỏi lương từ sau ngày kết thúc thử việc được tính theo mức nào." Câu cuối quan trọng vì nó đặt vấn đề mức lương cho khoảng thời gian chờ, thứ rất dễ bị bỏ qua khi mọi người chỉ nhắc đến ngày ký.
Những thứ nên giữ lại trong thời gian thử việc
Nếu sau này có bất đồng về kết quả hay về mức lương, những giấy tờ dưới đây sẽ giúp bạn trình bày rõ ràng.
- Hợp đồng thử việc hoặc thư mời ghi thời gian, mức lương thử việc và lương chính thức.
- Bảng mô tả công việc và mục tiêu thử việc nếu có.
- Email, tin nhắn nhận xét về công việc của bạn trong thời gian thử việc.
- Email bạn hỏi kết quả, và câu trả lời nhận được.
- Phiếu lương hoặc sao kê nhận lương từng tháng.
Nếu sau khi hỏi bằng văn bản mà vẫn không có câu trả lời, hoặc bạn thấy quyền lợi bị ảnh hưởng rõ, hãy hỏi công đoàn, cơ quan quản lý lao động hoặc luật sư. Mang theo những giấy tờ trên để người tư vấn nắm được tình hình nhanh nhất.
Và nếu bạn quyết định không ở lại, việc có đủ giấy tờ cũng giúp bạn chốt các khoản lương còn lại một cách rõ ràng, không phải tranh cãi bằng trí nhớ.
Câu hỏi thường gặp
Công ty có được kéo dài thời gian thử việc không?
Bộ luật Lao động 2019 quy định thời gian thử việc tối đa theo từng nhóm công việc và mỗi công việc chỉ được thử việc một lần. Đề nghị thử thêm vượt quá giới hạn đó là điều bạn nên hỏi lại, và khi cần hãy hỏi cơ quan quản lý lao động.
Lương thử việc tối thiểu là bao nhiêu?
Theo Bộ luật Lao động 2019, lương thử việc do hai bên thoả thuận nhưng ít nhất bằng 85% mức lương của công việc đó. Hãy đối chiếu với mức lương chính thức đã ghi trong thư mời hoặc hợp đồng.
Hết thử việc mà không được báo kết quả thì sao?
Hãy hỏi bằng email về kết quả và ngày ký hợp đồng chính thức, kèm câu hỏi về mức lương cho thời gian sau khi hết thử việc. Nếu vẫn không có câu trả lời, hỏi công đoàn hoặc cơ quan quản lý lao động.
Bị báo không đạt thử việc có được hỏi lý do không?
Có thể và nên hỏi, một cách lịch sự, để hiểu và rút kinh nghiệm. Câu trả lời cụ thể giúp bạn cải thiện cho công việc sau, và cũng là thông tin hữu ích nếu bạn thấy cần nhờ người có chuyên môn xem xét.
Có nên đồng ý thử thêm để giữ việc không?
Hãy cân nhắc. Thay vì thử thêm, bạn có thể đề nghị ký hợp đồng chính thức kèm mục tiêu cụ thể cho tháng đầu. Nếu vẫn đồng ý thử thêm, hãy hiểu rõ quy định và hỏi người có chuyên môn để biết quyền lợi của mình.
Thời gian thử việc có được tính vào thời gian làm việc không?
Đây là câu hỏi liên quan đến nhiều quyền lợi khác nhau như phép năm, thâm niên, bảo hiểm, và cách tính có thể khác nhau tuỳ quyền lợi. Hãy hỏi bộ phận nhân sự hoặc cơ quan quản lý lao động cho trường hợp cụ thể của bạn.