Trước khi xin giảm giờ làm vì con nhỏ, hãy tính lại thu nhập, hỏi ảnh hưởng tới bảo hiểm và thưởng, chọn rõ phần việc giữ lại, rồi đề nghị một thoả thuận có thời hạn kèm điều kiện quay về toàn thời gian. Nhiều người chỉ nghĩ "bớt giờ thì bớt lương", rồi bất ngờ khi phần việc không bớt đi tương ứng, hoặc khi muốn quay lại thì vị trí cũ không còn.
Tình huống giả định: chị Mai, biên tập viên nội dung ở TP Hồ Chí Minh, đã đi làm lại sau nghỉ sinh. Con gái chị mười bốn tháng, ông bà ở xa, nhà trẻ gần nhà chỉ nhận đến bốn giờ rưỡi chiều. Chị muốn làm sáu tiếng mỗi ngày trong một năm, đến khi bé vào lớp mẫu giáo có giờ đón muộn hơn.
Các lựa chọn và cái giá của từng lựa chọn
Giảm giờ không phải lựa chọn duy nhất. Mai so bốn cách trước khi chọn, vì mỗi cách ảnh hưởng khác nhau đến thu nhập và đến công việc của chị.
| Lựa chọn | Thu nhập | Công việc | Hợp khi |
|---|---|---|---|
| Giảm giờ mỗi ngày | Thường giảm theo tỉ lệ giờ | Vẫn có mặt mỗi ngày, dễ phối hợp | Vướng giờ đón cố định |
| Làm ít ngày hơn trong tuần | Giảm theo số ngày | Có ngày vắng hẳn, cần người lo thay | Có người giúp trông con vài ngày |
| Giữ đủ giờ, làm từ xa một phần | Thường giữ nguyên | Cần việc làm độc lập được | Vướng đi lại hơn là vướng thời gian |
| Đổi khung giờ, đủ giờ | Giữ nguyên | Như cũ | Có thể làm bù buổi sáng sớm hoặc buổi tối |
Mai thử tính phương án cuối trước, vì không mất thu nhập. Nhưng chị thấy làm bù buổi tối khi con còn nhỏ là không thật, nên chọn giảm giờ mỗi ngày. Điều quan trọng là chị chọn sau khi đã so, không chọn vì đó là cách đầu tiên nghĩ tới.
Luật nói gì, ở mức nguyên tắc
Bộ luật Lao động 2019 có những quy định riêng bảo vệ lao động nữ mang thai và nuôi con nhỏ, ví dụ về thời gian nghỉ trong ngày, về hạn chế làm thêm giờ, làm ban đêm hoặc đi công tác xa trong một số trường hợp. Đây là quyền theo luật, không phải ân huệ của công ty, nhưng phạm vi và thời hạn cụ thể của từng quyền cần tra đúng điều khoản hiện hành.
Luật cũng cho phép làm việc không trọn thời gian theo thoả thuận giữa hai bên. Nghĩa là giảm giờ dài hạn như Mai muốn là chuyện thương lượng: công ty không bắt buộc phải đồng ý, nhưng cũng không được đối xử thiếu công bằng với bạn chỉ vì bạn là người đang nuôi con nhỏ.
Vì vậy nên tách hai việc khi nói chuyện: phần là quyền theo luật thì bạn hỏi bộ phận nhân sự để biết công ty áp dụng thế nào; phần vượt ra ngoài thì bạn đề xuất và thương lượng. Khi chưa rõ, hỏi công đoàn, cơ quan lao động hoặc luật sư, đừng dựa vào bài đăng trên mạng xã hội.
Tính lại thu nhập trước khi mở lời
Giảm giờ ảnh hưởng nhiều thứ hơn lương tháng. Mai lập danh sách câu hỏi mang đến bộ phận nhân sự trước khi gặp quản lý:
- Lương mới tính theo tỉ lệ giờ hay theo cách khác? Ví dụ làm sáu trên tám tiếng thì là ba phần tư lương, hay có khoản nào giữ nguyên?
- Các phụ cấp như ăn trưa, đi lại, điện thoại có giảm theo không?
- Thưởng theo năm hoặc theo kết quả tính thế nào cho người làm không trọn thời gian?
- Bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế đóng trên mức lương nào sau khi giảm, và điều đó ảnh hưởng gì tới các chế độ sau này? Câu này nên hỏi cả cơ quan bảo hiểm nếu cần chắc.
- Ngày phép năm tính thế nào khi làm ít giờ hơn?
- Các khoá đào tạo, cơ hội xét nâng bậc có còn áp dụng như người làm toàn thời gian không?
Có số liệu trong tay, Mai biết chính xác mỗi tháng chị sẽ bớt đi bao nhiêu và gia đình có chịu được không. Nếu không chịu được, chị sẽ đề xuất phương án khác trước khi lỡ nói ra một đề nghị rồi lại rút về.
Đề xuất phần việc giữ lại, phần việc chuyển đi
Giữ việc mà bạn làm tốt nhất và khó thay. Mai giữ phần biên tập cuối các bài dài, vì chị có kinh nghiệm nhất ở đội. Phần đó cũng có thể làm theo khung giờ chị tự xếp.
Chuyển việc cần có mặt cuối ngày. Duyệt bài đăng lúc năm giờ chiều được đề xuất chuyển cho một biên tập viên khác, đổi lại chị nhận thêm phần duyệt buổi sáng của người đó.
Bỏ hẳn việc không còn cần. Chị đề xuất bỏ một báo cáo tuần không ai đọc, vốn tốn của chị khoảng một giờ mỗi tuần.
Nói thẳng phần việc sẽ giảm. Giảm một phần tư giờ thì việc cũng phải giảm tương ứng. Đề xuất chỉ giảm giờ mà không giảm việc là tự nhận làm toàn thời gian với lương bán thời gian.
Đề xuất cách liên lạc ngoài giờ cho việc thật sự gấp. Chị nhận đọc tin nhắn một lần vào buổi tối cho việc gấp, không nhận làm thường xuyên ngoài giờ.
Câu nói mẫu khi gặp quản lý
Mai gửi trước một trang đề xuất, rồi hẹn gặp. Trong buổi gặp, chị nói theo trình tự:
- "Chị ơi, em muốn trao đổi về giờ làm của em trong năm tới. Nhà trẻ của bé chỉ nhận đến bốn rưỡi, em không có người đón thay."
- "Em đề nghị làm sáu tiếng mỗi ngày, từ tám giờ đến ba giờ, trong mười hai tháng, đến khi bé chuyển lớp."
- "Em đã tính lại phần việc: em giữ biên tập cuối bài dài, chuyển duyệt bài cuối ngày, bỏ báo cáo tuần. Em đã nói qua với bạn Hưng, bạn ấy sẵn lòng đổi phần duyệt."
- "Lương và phụ cấp em đã hỏi chị nhân sự, em hiểu sẽ tính theo tỉ lệ giờ."
- "Em mong mình thử ba tháng rồi xem lại, và nếu hết mười hai tháng em quay lại toàn thời gian thì vẫn ở vị trí hiện tại ạ."
Để ý câu thứ ba: Mai đã nói trước với đồng nghiệp sẽ nhận việc. Quản lý không phải tự đi tìm người, đề nghị gần như đã xong phần khó nhất. Nhưng chị chỉ nói chuyện đổi việc, không nói chuyện lương với đồng nghiệp.
Những câu phản đối hay gặp và cách trả lời
Quản lý của Mai không phản đối chuyện chị nuôi con, nhưng có những băn khoăn rất thực tế. Chuẩn bị trước câu trả lời giúp cuộc nói chuyện đi tiếp thay vì dừng ở lần lo lắng đầu tiên.
| Câu phản đối | Nỗi lo phía sau | Cách trả lời |
|---|---|---|
| "Đội đang thiếu người, giảm giờ lúc này khó lắm em." | Sợ việc bị dồn lên người khác | Chỉ ra phần việc đã có người nhận, phần đã bỏ, và mốc thử ba tháng để xem lại. |
| "Người khác cũng xin thì sao?" | Sợ tạo tiền lệ khó quản | Đưa điều kiện chung: có lý do cụ thể, có kế hoạch chia việc, có thời hạn. Ai đáp ứng đều có thể đề nghị. |
| "Hay em cứ làm đủ giờ, khi nào cần thì về sớm." | Muốn giữ linh hoạt cho cả hai mà không phải ghi gì | Cảm ơn, rồi giải thích rằng việc về sớm hằng ngày cần lịch rõ để đội không bị bất ngờ, và để chị không phải xin phép mỗi chiều. |
| "Để cuối năm rồi tính." | Chưa muốn quyết | Hỏi điều gì cần có để quyết sớm hơn, và đề nghị thử ngắn trong lúc chờ. |
Câu thứ ba nghe dễ chịu nhất nhưng lại là bẫy: không có thoả thuận thì mỗi lần về sớm là một lần xin phép, và lương vẫn tính đủ giờ nên ai cũng ngại. Một lịch rõ, kể cả khi thu nhập giảm, thường nhẹ nhõm hơn cho cả hai phía.
Thời hạn và đường quay về toàn thời gian
Điều nhiều người quên ghi là điều kiện quay lại. Sau một năm làm sáu tiếng, nếu công ty đã tuyển người khác làm phần việc của bạn, vị trí cũ có thể không còn nguyên vẹn. Hãy đề nghị ghi rõ: thời hạn giảm giờ, ngày xem lại, và cam kết rằng bạn được quay lại toàn thời gian ở vị trí và mức lương tương đương nếu báo trước một khoảng thời gian hợp lý.
Thoả thuận này thường được ghi bằng phụ lục hợp đồng, vì nó thay đổi giờ làm và tiền lương. Đọc kỹ phụ lục trước khi ký: có ghi ngày hết hạn không, hết hạn thì tự động quay về hợp đồng cũ hay phải ký lại, có điều khoản nào cho phép công ty kéo dài hay chấm dứt sớm không.
Mai cũng xin một điều nhỏ: được tham gia các buổi họp lập kế hoạch hằng quý dù rơi vào buổi chiều, đổi lại chị làm bù buổi sáng hôm đó. Chị không muốn bị quên khi phân việc quan trọng chỉ vì vắng mặt cuối ngày.
Những điều không cần làm, và những câu tự hỏi trước khi ký
Không cần xin lỗi vì có con. Câu "em biết em đang làm phiền công ty" đặt bạn vào thế yếu ngay từ đầu. Bạn đang đề nghị một cách làm việc khác, có kế hoạch, không phải xin tha thứ.
Không cần nhận mọi điều kiện để được đồng ý. Nếu công ty đồng ý giảm giờ nhưng giữ nguyên chỉ tiêu, hãy nói rõ rằng như vậy không còn là giảm giờ.
Tự hỏi: mình có chịu được mức thu nhập mới trong cả thời hạn không? Nếu chỉ chịu được vài tháng, chọn thời hạn ngắn hơn ngay từ đầu.
Tự hỏi: mình có đang nhận thêm việc ngoài giờ một cách không chính thức không? Ba tuần sau khi bắt đầu, hãy đếm số lần làm việc buổi tối. Nhiều hơn mức đã nói thì cần nói lại với quản lý.
Tự hỏi: sau thời hạn, mình muốn gì? Quay lại toàn thời gian, gia hạn, hay đổi sang việc khác. Biết sớm giúp bạn chuẩn bị trước buổi xem lại thay vì quyết định vội.
Câu hỏi thường gặp
Công ty có bắt buộc phải đồng ý cho giảm giờ làm khi có con nhỏ không?
Làm việc không trọn thời gian là chuyện thoả thuận giữa hai bên, công ty không buộc phải đồng ý. Tuy vậy lao động nữ nuôi con nhỏ có một số quyền riêng theo luật, nên hỏi nhân sự hoặc công đoàn để biết rõ.
Giảm giờ làm có bị giảm lương không?
Thường lương tính theo tỉ lệ giờ làm, nhưng các khoản phụ cấp, thưởng và bảo hiểm có thể tính theo cách riêng. Hỏi rõ từng khoản trước khi đề nghị để không bất ngờ khi nhận lương tháng đầu.
Làm bán thời gian có ảnh hưởng bảo hiểm xã hội không?
Mức đóng thường gắn với tiền lương ghi trong hợp đồng, nên lương giảm có thể kéo theo mức đóng và quyền lợi sau này thay đổi. Hỏi bộ phận nhân sự và cơ quan bảo hiểm để biết trường hợp của bạn.
Nên xin giảm giờ trong bao lâu?
Nên gắn với một mốc của con như chuyển lớp, đổi trường hoặc có người giúp trông. Thời hạn rõ ràng giúp công ty dễ sắp xếp và giúp bạn có mốc tự nhiên để quay lại hoặc gia hạn.
Làm sao để không bị gạt khỏi việc quan trọng khi làm ít giờ?
Giữ lại phần việc khó thay, xin tham gia các buổi lập kế hoạch dù phải làm bù, và báo kết quả đều đặn. Người làm ít giờ mà kết quả rõ thì vẫn được nhớ đến khi phân việc lớn.
Có nên đề nghị giảm giờ ngay khi vừa đi làm lại sau nghỉ sinh không?
Nên thử vài tuần với lịch hiện tại để biết chỗ vướng thật nằm ở đâu, trừ khi giờ đón con đã chắc chắn không khớp. Đề nghị dựa trên vướng mắc thật sẽ cụ thể và dễ được chấp nhận hơn.