ThuongThao.comThương Thảo
Thương lượng khi nhận việc

Thương lượng theo lương gộp hay lương thực nhận: hỏi gì để hai bên hiểu cùng con số

Khi deal lương nên nói theo lương gộp hay thực nhận: vì sao hai bên hay hiểu lệch, câu hỏi cần đặt, cách quy đổi ước chừng và câu chốt để khỏi hụt tiền tháng đầu.

young Vietnamese woman at a home desk with a calculator and a blank notebook, pen in hand, seen from over her shoulder, late afternoon light through curtains

Khi thương lượng lương lúc nhận việc, hãy hỏi rõ con số đang nói là lương gộp (trước thuế, bảo hiểm) hay lương thực nhận, rồi thương lượng theo đúng loại con số mà công ty dùng để trả lương, và ghi loại đó vào văn bản. Phần lớn chuyện "tưởng được nhiều hơn" ở tháng lương đầu tiên không phải do bị trả thiếu, mà do hai bên nói hai loại con số khác nhau từ đầu.

Bài này không đi vào công thức tính thuế hay bảo hiểm chi tiết, vì các mức đó do văn bản hiện hành quy định và có thể đổi. Bài tập trung vào phần thương lượng: hỏi gì, nói gì, và tự quy đổi ước chừng thế nào để không chốt nhầm. Ví dụ là Khoa, nhân viên kinh doanh phần mềm ở Hà Nội, nói với người phỏng vấn mong muốn mức A và được đồng ý ngay, rồi tháng đầu nhận ít hơn đáng kể.

Vì sao hai bên hay hiểu lệch

Khoa nghĩ trong đầu số tiền về tài khoản mỗi tháng, vì đó là số anh dùng để trả tiền nhà. Bộ phận nhân sự thì nghĩ theo lương gộp, vì đó là số họ đưa vào ngân sách và hợp đồng. Cả hai đều nói "mức A", cả hai đều đồng ý, và cả hai đều thấy mình đúng. Đến tháng đầu, sau khi trừ phần bảo hiểm người lao động đóng và thuế thu nhập cá nhân nếu có, số về tài khoản thấp hơn A.

Lệch còn có thể đến từ chỗ khác. Lương gộp có thể đã bao gồm phụ cấp, hoặc chưa. Lương cơ bản ghi trong hợp đồng có thể thấp hơn tổng thu nhập, và phần bảo hiểm tính trên lương ghi trong hợp đồng chứ không phải tổng. Thưởng có thể được nói gộp vào "thu nhập trung bình" nhưng chỉ trả khi đạt chỉ tiêu. Mỗi cách nói đều đúng theo một nghĩa, nên chỉ có hỏi mới làm rõ. Đọc tin tuyển dụng, thư mời hay nghe người phỏng vấn nói, bạn đều không thể tự đoán được họ đang dùng nghĩa nào.

Điều quan trọng không phải là chọn loại nào có lợi hơn, mà là hai bên dùng cùng một loại. Bạn muốn thực nhận bao nhiêu thì phải biết số đó ứng với lương gộp khoảng bao nhiêu, và ngược lại. Người mới đi làm hay ngại hỏi vì sợ bị coi là không biết. Thật ra người làm tuyển dụng lâu năm gặp chuyện hiểu lệch này thường xuyên, và họ đánh giá cao ứng viên hỏi rõ từ đầu hơn là ứng viên gật nhanh rồi thắc mắc khi nhận lương.

Năm câu hỏi đặt ra trước khi nói con số

Những câu này hỏi được qua điện thoại, qua tin nhắn, hay ngay trong buổi phỏng vấn. Chúng ngắn, lịch sự và không làm bạn có vẻ khó tính.

  • "Mức lương anh/chị vừa nói là lương gộp hay lương thực nhận ạ?"
  • "Trong mức đó, lương cơ bản ghi trong hợp đồng là bao nhiêu, phần còn lại là phụ cấp gì ạ?"
  • "Bảo hiểm của em được đóng trên mức lương nào ạ?"
  • "Thưởng và hoa hồng có nằm trong con số này không, hay tính riêng ạ?"
  • "Lương trả vào ngày nào trong tháng, tháng đầu có tính theo ngày công thực tế không ạ?"

Khoa lẽ ra chỉ cần câu đầu tiên. Nếu biết mức A là lương gộp, anh đã đề nghị được ngay "vậy em xin mức B gộp, để thực nhận khoảng A" ngay trong buổi đó, khi người phỏng vấn còn đang muốn chốt.

Quy đổi ước chừng trước khi đi phỏng vấn

Bạn không cần tính chính xác từng đồng, chỉ cần biết khoảng chênh để không chốt nhầm. Cách làm theo ba bước dưới đây.

BướcViệc làmGhi chú
1Viết ra mức thực nhận bạn cần mỗi thángDựa trên chi tiêu và khoản để dành, như khi tính mức sàn
2Tra tỉ lệ người lao động đóng các loại bảo hiểm bắt buộc và cách tính thuế thu nhập cá nhân theo văn bản hiện hànhTỉ lệ có thể thay đổi; dùng công cụ tính lương của cơ quan nhà nước hoặc hỏi người làm kế toán
3Tính ngược ra mức gộp tương ứng, cộng thêm một khoảng nhỏ phòng sai sốNếu có người phụ thuộc, khoản giảm trừ sẽ khác; tính đúng tình trạng của bạn

Sau bước ba, bạn có hai con số đi cùng nhau: mức gộp và mức thực nhận tương ứng. Khi người tuyển dụng nói theo loại nào, bạn trả lời theo loại đó, không phải quy đổi trong đầu lúc đang căng thẳng. Con số ví dụ: nếu bạn cần thực nhận 100 đơn vị, mức gộp tương ứng có thể cao hơn khoảng một phần mười trở lên tuỳ thuế và bảo hiểm của bạn. Đây chỉ là ví dụ để thấy có chênh, không phải tỉ lệ để áp dụng.

Nên thương lượng theo loại nào

Theo loại công ty dùng trong hợp đồng. Hầu hết hợp đồng lao động ghi lương gộp. Thương lượng theo lương gộp thì con số bạn chốt chính là con số ghi vào hợp đồng, ít chỗ hiểu lệch.

Thực nhận khi công ty cam kết trả theo thực nhận. Một số nơi chào lương thực nhận và tự lo phần thuế, bảo hiểm. Khi đó cần ghi rõ cam kết này bằng văn bản, và hỏi khi thuế, bảo hiểm thay đổi thì ai chịu phần chênh.

Đừng trộn hai loại trong cùng câu. Câu "em muốn thực nhận A, gộp thì tuỳ" để bên kia tự chọn cách hiểu. Luôn nói kèm loại con số: "Em đề nghị mức gộp B, tương ứng thực nhận khoảng A."

Hỏi phần lương đóng bảo hiểm. Nếu lương cơ bản ghi thấp còn phụ cấp cao, số thực nhận trước mắt có thể nhiều hơn nhưng các quyền lợi tính theo mức đóng bảo hiểm sẽ thấp hơn. Đây là đánh đổi bạn nên biết trước khi gật, và nên tra quy định hiện hành về các khoản phải đóng.

Câu chốt để ghi vào văn bản

Khi đã thống nhất, hãy nói lại một lần bằng câu đủ ba ý: loại con số, con số, phần lương ghi trong hợp đồng. Khoa ở lần nhận việc sau đã nói: "Em xin xác nhận lại: tổng lương gộp là B, trong đó lương cơ bản ghi hợp đồng là C, phụ cấp đi lại và điện thoại là D, thưởng tính riêng theo quý. Anh/chị ghi giúp em đúng như vậy trong thư mời ạ."

Câu này nghe hơi kỹ, nhưng người làm nhân sự thường thấy dễ chịu vì nó giúp họ ghi hồ sơ đúng ngay từ đầu. Khi nhận hợp đồng, Khoa đặt cạnh thư mời, dò ba con số B, C, D. Một con số lệch thì hỏi trước khi ký. Không có gì phải ngại: sửa một dòng trước khi ký nhẹ hơn nhiều so với bàn lại sau ba tháng đi làm.

Ngoài ra, giữ lại phiếu lương tháng đầu và so với điều đã thống nhất. Nếu số thực nhận lệch mà không giải thích được bằng thuế, bảo hiểm hoặc ngày công, hỏi bộ phận nhân sự bằng một tin nhắn lịch sự kèm bảng so sánh. Bảng so sánh chỉ cần ba cột: điều đã thống nhất, con số trên phiếu lương, phần chênh. Người làm lương xử lý một bảng rõ ràng nhanh hơn nhiều so với một câu hỏi chung chung kiểu "sao lương em ít vậy".

Tự kiểm trước khi gật đầu

Trước khi nói "dạ em đồng ý", đọc lại danh sách này trong đầu.

  • Con số mình vừa đồng ý là gộp hay thực nhận, mình đã nghe chính miệng bên kia xác nhận chưa?
  • Mình biết số thực nhận ước chừng ứng với con số đó chưa, có trên mức sàn của mình không?
  • Lương cơ bản ghi hợp đồng là bao nhiêu, phần bảo hiểm đóng trên mức nào?
  • Thưởng, hoa hồng là phần cam kết hay phần có điều kiện?
  • Lương thử việc tính trên con số nào?
  • Tất cả những điều trên đã được hứa ghi vào thư mời hoặc hợp đồng chưa?

Sáu câu này mất một phút. Nếu câu nào chưa trả lời được, hỏi thêm trước khi gật. Một phút ở buổi phỏng vấn đỡ cho bạn nhiều tháng thắc mắc về phiếu lương.

Nếu đang nói chuyện qua điện thoại mà chưa kịp hỏi hết, bạn có thể kết thúc bằng câu: "Em xin phép gửi lại anh/chị mấy câu hỏi nhỏ về cách tính lương qua tin nhắn để mình thống nhất cho rõ ạ." Việc này không làm chậm quá trình, ngược lại giúp người tuyển dụng có sẵn câu trả lời bằng chữ để chuyển cho bộ phận lương.

Bốn tình huống lệch hay gặp và cách hỏi trước

Dưới đây là bốn kiểu lệch mà người đi làm hay kể lại sau tháng lương đầu tiên, kèm câu hỏi lẽ ra nên đặt từ lúc thương lượng.

Tình huốngNguyên nhân thường gặpCâu nên hỏi từ đầu
Thực nhận thấp hơn con số đã chốtBạn nói theo thực nhận, công ty hiểu là gộp"Mức này là gộp hay thực nhận ạ?"
Thực nhận đúng nhưng tháng có thưởng lại ít hơn dự kiếnThưởng được nói gộp vào thu nhập trung bình nhưng có điều kiện chỉ tiêu"Thưởng là khoản cố định hay theo kết quả, điều kiện là gì ạ?"
Tháng đầu thấp hơn hẳnLương tháng đầu tính theo ngày công thực tế, vào giữa tháng"Tháng đầu tính lương thế nào nếu em bắt đầu giữa tháng ạ?"
Thực nhận trong thử việc thấp hơn tính toánPhần trăm thử việc tính trên tổng nhưng phụ cấp bị cắt"Trong thử việc em có được giữ phụ cấp không ạ?"

Trường hợp của Khoa thuộc dòng đầu tiên. Khi bàn lại với quản lý, anh không đổ lỗi mà kể lại đúng điều đã xảy ra: anh nói con số với ý là thực nhận, công ty ghi là gộp. Quản lý ghi nhận và hứa đưa vào kỳ xét lương sau sáu tháng. Không lấy lại được ngay phần chênh, nhưng anh học được câu hỏi đầu tiên cho mọi lần nhận việc về sau.

Câu hỏi thường gặp

Nên đề nghị lương gộp hay lương thực nhận khi phỏng vấn?

Nên hỏi công ty đang dùng loại nào rồi nói theo loại đó. Phần lớn hợp đồng ghi lương gộp, nên thương lượng theo lương gộp giúp con số chốt khớp với văn bản. Quan trọng nhất là luôn nói kèm loại con số để không hiểu lệch.

Làm sao biết lương gộp tương ứng với thực nhận bao nhiêu?

Bạn tra tỉ lệ bảo hiểm bắt buộc người lao động đóng và cách tính thuế thu nhập cá nhân theo văn bản hiện hành, hoặc dùng công cụ tính lương của cơ quan nhà nước, rồi tính theo tình trạng của mình. Có người phụ thuộc thì kết quả khác.

Công ty trả lương thực nhận thì có lợi hơn không?

Không hẳn. Lương thực nhận cố định giúp bạn chắc số tiền mỗi tháng, nhưng cần làm rõ phần lương đóng bảo hiểm là bao nhiêu và khi quy định thuế, bảo hiểm thay đổi thì ai chịu phần chênh. Hãy ghi rõ trong văn bản.

Lương cơ bản thấp, phụ cấp cao thì có sao không?

Số tiền nhận hằng tháng có thể vẫn như nhau, nhưng các quyền lợi tính theo mức đóng bảo hiểm có thể thấp hơn. Bạn nên hỏi rõ phần nào đóng bảo hiểm và tra quy định hiện hành về các khoản bắt buộc tính đóng.

Đã nhận việc rồi mới biết hiểu lệch thì có bàn lại được không?

Bạn có thể nêu lại với quản lý hoặc nhân sự, kèm những gì đã trao đổi lúc nhận việc. Nếu văn bản ghi rõ lương gộp, khả năng điều chỉnh ngay thấp, nhưng có thể xin xét sớm hơn ở kỳ đánh giá đầu tiên.

Thưởng có nên tính vào con số khi thương lượng không?

Chỉ nên tính phần thưởng cố định, có cam kết. Phần thưởng theo chỉ tiêu nên để riêng, vì nếu tính gộp vào thì tháng không đạt chỉ tiêu bạn sẽ thấy thu nhập thấp hơn điều mình nghĩ đã thoả thuận.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138