Khi đã nhận thư mời làm việc, bạn đang ở thế thuận nhất để thương lượng: công ty đã chọn bạn, chỉ cần đi đúng thứ tự cảm ơn, hỏi cho đủ thông tin, gom mọi đề nghị vào một lần, rồi chốt mọi điều đã thống nhất bằng văn bản. Thương lượng sau thư mời không làm mất lời mời nếu bạn đề nghị có lý do, đúng mức và đúng một lần.
Cái hay bị hỏng không nằm ở con số mà ở cách làm: hỏi lắt nhắt nhiều lượt, đề nghị xong lại thêm, đồng ý miệng rồi quên đòi văn bản. Bài này đi theo năm bước, lấy ví dụ anh Duy, kỹ sư bảo trì máy ở Bắc Ninh, vừa nhận thư mời từ một nhà máy mới với mức lương ngang chỗ cũ trong khi đường đi làm xa gấp đôi.
Năm bước từ lúc nhận thư đến lúc ký
Đi đủ thứ tự này thì bạn không bỏ sót điều gì và cũng không làm bên kia khó chịu.
- Cảm ơn và xác nhận đã nhận, chưa trả lời có hay không. Trong vòng một ngày, nhắn hoặc gửi thư ngắn: cảm ơn, rất quan tâm, xin hẹn thời điểm phản hồi cụ thể.
- Đọc kỹ và liệt kê điều còn thiếu. Lương ghi là gộp hay thực nhận, thưởng tính thế nào, thời gian thử việc và lương thử việc, giờ làm, ca, địa điểm, ngày bắt đầu.
- Hỏi cho đủ trong một lượt. Gửi một danh sách câu hỏi gọn, không hỏi từng câu một qua nhiều ngày.
- Đưa đề nghị, gom tất cả vào một lần. Chọn một đến ba điểm quan trọng nhất, kèm lý do, nói rõ nếu được điều chỉnh thì bạn nhận lời.
- Chốt bằng văn bản. Khi đã thống nhất, đề nghị gửi lại thư mời đã cập nhật hoặc ghi rõ vào hợp đồng, phụ lục.
Anh Duy mất ba ngày cho cả năm bước. Ngày đầu cảm ơn, ngày thứ hai gửi câu hỏi, ngày thứ ba gọi điện đưa đề nghị. Nhà máy trả lời sau hai ngày nữa. Toàn bộ quá trình gọn đến mức người tuyển dụng còn khen anh làm việc rõ ràng.
Đọc thư mời: những dòng cần dò kỹ
Thư mời làm việc nhiều khi chỉ một trang, nhưng mỗi dòng ảnh hưởng tới tiền bạn nhận và việc bạn làm. Dò từng dòng sau, dòng nào mơ hồ thì đưa vào danh sách hỏi.
- Mức lương: là lương gộp trước thuế và bảo hiểm hay số thực nhận; lương cơ bản là bao nhiêu trong tổng đó, vì nhiều khoản như bảo hiểm tính theo phần lương ghi trong hợp đồng.
- Thưởng và phụ cấp: cố định hay tuỳ kết quả, trả theo tháng, quý hay năm, có điều kiện gì.
- Thử việc: bao lâu, lương thử việc bao nhiêu phần trăm, tiêu chí đánh giá là gì.
- Chức danh và người quản lý trực tiếp: ghi đúng như đã trao đổi chưa.
- Địa điểm, giờ làm, ca: có ca đêm, làm thứ bảy, đi công tác không.
- Ngày bắt đầu và hạn trả lời: có đủ thời gian báo nghỉ chỗ cũ không.
- Những điều đã nói miệng trong phỏng vấn mà thư không ghi: ví dụ hứa xét lương sau sáu tháng, hỗ trợ chỗ ở. Điều chưa ghi là điều chưa có.
Với anh Duy, dòng cuối là quan trọng nhất: buổi phỏng vấn có nói "nhà máy có xe đưa đón", thư mời không nhắc. Đó là câu hỏi đầu tiên trong danh sách của anh.
Hỏi cho đủ trước khi đề nghị
Nhiều người vội đề nghị tăng lương ngay khi đọc thư, rồi sau đó mới phát hiện công ty có thưởng tháng mười ba, có xe đưa đón, có phụ cấp ca. Đề nghị khi chưa đủ thông tin dễ thành đề nghị sai chỗ: đòi thêm thứ đã có, hoặc bỏ qua thứ thật sự thiếu. Vì vậy câu hỏi đi trước, đề nghị đi sau.
Câu hỏi nên gửi thành một thư hoặc một tin nhắn duy nhất, đánh số cho dễ trả lời. Anh Duy viết: "Em cảm ơn anh/chị đã gửi thư mời. Để em trả lời đầy đủ, em xin hỏi thêm mấy điểm: một là mức lương trong thư là lương gộp hay thực nhận; hai là thưởng cuối năm tính theo cách nào; ba là nhà máy có xe đưa đón tuyến từ trung tâm tỉnh không; bốn là có ca đêm cố định không ạ." Bốn câu, rõ ràng, người đọc trả lời trong một lần.
Có một nguyên tắc nhỏ: hỏi những điều ảnh hưởng tới quyết định của bạn, không hỏi để thử hay để tỏ ra kỹ. Mười lăm câu hỏi cho một vị trí kỹ thuật viên sẽ làm người tuyển dụng nghĩ bạn khó tính trước khi bắt đầu.
Chọn điểm để đề nghị: được nhiều, dễ được, nên bỏ
Không phải điểm nào cũng đáng đưa ra. Xếp các điểm bạn muốn vào bảng dưới đây rồi chỉ giữ một đến ba điểm.
| Loại điểm | Ví dụ | Cách đưa ra |
|---|---|---|
| Ảnh hưởng lớn tới bạn, công ty dễ cho | Ngày bắt đầu, hỗ trợ đi lại, thiết bị làm việc, xét lương sớm hơn | Đưa ra trước, ít khi bị từ chối |
| Ảnh hưởng lớn tới bạn, công ty khó cho | Lương cơ bản cao hơn khung | Đưa kèm lý do cụ thể, chuẩn bị phương án thay thế |
| Ảnh hưởng nhỏ tới bạn | Chức danh nghe hay hơn, thêm một ngày phép | Chỉ đưa nếu thật sự cần, không thì bỏ |
| Không có cơ sở | Đòi thêm vì "bạn em chỗ khác được nhiều hơn" | Không đưa; thay bằng lý do về việc và năng lực |
Anh Duy giữ hai điểm: hỗ trợ đi lại vì nhà máy không có xe tuyến qua chỗ anh, và lương cơ bản nhích lên một chút vì anh biết sửa dòng máy mà nhà máy đang thiếu người. Anh bỏ ý xin thêm ngày phép vì với anh không quan trọng bằng hai điểm kia.
Câu đề nghị mẫu và cách nghe câu trả lời
Đề nghị tốt có bốn phần: cảm ơn, nêu điểm muốn điều chỉnh, lý do, cam kết nếu được đồng ý. Anh Duy nói qua điện thoại rồi gửi lại tin nhắn tóm tắt: "Em rất muốn về làm cùng nhà máy. Có hai điểm em xin anh/chị xem xét. Một là quãng đường từ nhà em tới nhà máy khá xa và chưa có xe tuyến, em mong được hỗ trợ một khoản đi lại hằng tháng. Hai là em đã sửa dòng máy ép nhựa này bốn năm ở chỗ cũ, em mong lương cơ bản được điều chỉnh lên mức B. Nếu hai điểm này được, em xác nhận nhận việc và bắt đầu đúng ngày anh/chị đề xuất."
Sau đó là nghe. Câu trả lời thường rơi vào ba dạng: đồng ý hết, đồng ý một phần, hoặc giữ nguyên. Đồng ý một phần là kết quả phổ biến và là kết quả tốt, đừng cố đẩy thêm vòng nữa trừ khi phần còn lại thật sự là điều kiện bắt buộc của bạn. Nếu bên kia giữ nguyên, bạn quyết định dựa trên mức sàn đã tính trước, không dựa trên cảm giác hụt hẫng lúc đó.
Nhà máy đồng ý khoản đi lại, giữ nguyên lương cơ bản nhưng hứa xét lại sau thử việc. Anh Duy nhận, kèm một yêu cầu: ghi lời hứa xét lương vào thư mời cập nhật.
Khi bên kia giữ nguyên mức cũ
Không phải lần thương lượng nào cũng được thêm. Có công ty có khung lương cứng theo bậc, người tuyển dụng không có quyền vượt khung dù rất muốn có bạn. Khi nghe câu "mức này là tối đa cho vị trí", bạn còn ba hướng, và chọn hướng nào nên dựa trên mức sàn đã tính từ trước chứ không dựa vào cảm giác lúc cúp máy.
Hướng thứ nhất là chuyển sang những thứ ngoài lương cơ bản mà công ty linh hoạt hơn: thời điểm xét lương sớm hơn, hỗ trợ đi lại, ngày làm từ xa, khoá học. Câu nói: "Em hiểu khung lương của vị trí. Vậy anh/chị có thể xem giúp em việc xét lương sau ba tháng thay vì một năm được không ạ?" Hướng thứ hai là nhận lời vì mức hiện tại vẫn trên sàn của bạn và công việc có giá trị khác, như học được nghề mới. Hướng thứ ba là từ chối lịch sự vì mức đó dưới sàn.
Anh Duy đã tính trước: nếu không có khoản đi lại, tiền xăng thêm mỗi tháng sẽ kéo thu nhập thực của anh xuống dưới chỗ cũ. Vì vậy với anh, khoản đi lại là điều kiện, còn lương cơ bản là điểm có thể nhường. Biết rõ điều nào là điều kiện, điều nào là mong muốn giúp anh không lúng túng khi nghe câu trả lời.
Chốt bằng văn bản và những lỗi hay gặp
Thống nhất miệng chưa phải là xong. Người tuyển dụng có thể nghỉ việc, quản lý có thể đổi, trí nhớ hai bên có thể lệch. Xin thư mời cập nhật hoặc ghi vào hợp đồng, phụ lục. Một câu là đủ: "Anh/chị gửi giúp em thư mời đã cập nhật hai điểm mình vừa thống nhất để em xác nhận ạ."
Đề nghị nhiều đợt. Mỗi lần thêm một yêu cầu mới sau khi bên kia đã đồng ý là một lần làm giảm thiện chí. Gom một lần, nếu quên thì chỉ thêm khi đó là điều kiện thật sự quan trọng, và nói rõ là mình sơ suất.
Im lặng quá lâu. Hẹn ngày trả lời rồi trễ hẹn khiến bên kia nghĩ bạn đang chờ chỗ khác. Nếu cần thêm thời gian, báo trước và hẹn lại.
Dùng lời mời khác không có thật để ép. Bịa lời mời khác là nói dối; nếu bị hỏi chi tiết hoặc ngành nhỏ người ta biết nhau, bạn mất cả lời mời lẫn uy tín. Lý do thật về việc và năng lực đã đủ sức nặng.
Ký hợp đồng mà không đối chiếu với thư mời. Khi nhận hợp đồng, đặt cạnh thư mời và dò lại từng điểm: lương, phụ cấp, thử việc, địa điểm. Lệch chỗ nào thì hỏi trước khi ký, không ký rồi mới hỏi.
Câu hỏi thường gặp
Thương lượng sau khi có thư mời làm việc có bị rút lại lời mời không?
Hiếm khi, nếu bạn đề nghị lịch sự, có lý do và đúng một lần. Lời mời thường bị rút khi ứng viên đòi nhiều đợt, đưa thông tin sai hoặc dùng giọng ép buộc. Đề nghị hợp lý thì cùng lắm bên tuyển giữ nguyên mức cũ.
Nên thương lượng qua thư hay gọi điện?
Hỏi thông tin nên qua thư hoặc tin nhắn để có chữ. Đề nghị điều chỉnh nên nói trực tiếp hoặc gọi điện vì dễ nghe thái độ hai bên, sau đó gửi tin nhắn tóm tắt lại điều mình vừa đề nghị và điều đã thống nhất.
Thư mời làm việc có giá trị như hợp đồng lao động không?
Thư mời thường chỉ là đề nghị và cam kết ban đầu, giá trị pháp lý cụ thể tuỳ nội dung và cách hai bên xác nhận. Điều quan trọng là những gì đã thống nhất phải được ghi lại trong hợp đồng lao động khi ký. Có điểm phân vân thì hỏi luật sư hoặc cơ quan lao động.
Có nên nhận lời ngay nếu thư mời đúng mong muốn?
Nếu thư mời đúng mức mục tiêu và đã đủ thông tin, bạn có thể nhận lời ngay, không bắt buộc phải thương lượng. Vẫn nên hỏi lại những điểm còn mơ hồ và đối chiếu khi nhận hợp đồng.
Nếu công ty yêu cầu trả lời thư mời trong hai mươi bốn giờ thì sao?
Bạn có thể xin thêm một đến hai ngày, nói rõ lý do là cần đọc kỹ và hỏi thêm vài điểm. Phần lớn bên tuyển chấp nhận. Nếu họ không cho thêm, cân nhắc kỹ vì sức ép thời gian quá gắt đôi khi cũng là dấu hiệu về cách làm việc sau này.
Lời hứa xét lương sau thử việc có cần ghi vào văn bản không?
Nên ghi, kèm tiêu chí và thời điểm xét. Lời hứa không ghi thường bị quên khi người hứa chuyển việc. Một dòng trong thư mời cập nhật hoặc phụ lục hợp đồng là đủ để sau này hai bên có căn cứ nói chuyện.