Khi nhận việc, hãy hỏi bốn điều về lộ trình tăng lương: bao lâu xét một lần, xét theo tiêu chí gì, ai là người quyết, và lần xét đầu tiên với bạn rơi vào lúc nào; điều nào được hứa riêng cho bạn thì xin ghi vào thư mời hoặc phụ lục hợp đồng. Lương khởi điểm chỉ là điểm xuất phát; cách và tốc độ nó tăng mới quyết định thu nhập của bạn sau hai, ba năm.
Hỏi về lộ trình không làm bạn có vẻ tham. Ngược lại, câu hỏi cho thấy bạn định ở lâu và muốn biết phải làm gì để được ghi nhận. Bài này đưa ra câu hỏi mẫu, cách đọc câu trả lời, khi nào nên đổi lương khởi điểm lấy mốc xét sớm, và cách chuẩn bị cho kỳ xét đầu tiên ngay từ tuần làm việc đầu. Ví dụ là Minh, lập trình viên mới đi làm năm thứ hai ở Đà Nẵng, nhận lời mời từ một công ty phần mềm có lương khởi điểm thấp hơn mong đợi một chút.
Vì sao nên hỏi ngay lúc nhận việc
Sau khi đã ký, bạn là một trong nhiều nhân viên, câu hỏi về tăng lương dễ bị xếp vào hàng chờ chung. Trước khi ký, bạn là người công ty đang muốn có, và đây là lúc bên kia sẵn sàng giải thích nhất. Nhiều chế độ chỉ được nói rõ khi có người hỏi: có công ty xét lương hai lần mỗi năm nhưng không ghi trong tin tuyển dụng, có nơi chỉ xét một lần vào đầu năm, người vào giữa năm phải đợi gần một năm rưỡi mới tới lượt.
Với Minh, câu hỏi này còn có lý do thực tế hơn. Mức khởi điểm hơi thấp, anh chấp nhận được nếu sau sáu tháng có cơ hội xét lại, nhưng không chấp nhận nếu phải đợi mười tám tháng. Nghĩa là câu trả lời về lộ trình quyết định anh có nhận lời hay không. Với nhiều người, lộ trình là phần ẩn của lời mời làm việc, và chỉ hỏi mới thấy.
Một điều nữa: câu trả lời về lộ trình cho bạn biết nhiều về cách công ty vận hành. Nơi trả lời rõ ràng, có tiêu chí, có mốc, thường cũng là nơi đánh giá công việc bài bản. Nơi trả lời "cứ làm tốt là được" không hẳn là nơi xấu, nhưng bạn sẽ phải tự chủ động nhiều hơn để được ghi nhận.
Sáu câu hỏi mẫu, hỏi ở cuối buổi phỏng vấn hoặc sau khi có thư mời
Chọn ba đến bốn câu tuỳ thời gian. Hỏi bằng giọng tò mò, không phải giọng kiểm tra.
- "Công ty mình thường xét lương mấy lần một năm, vào thời điểm nào ạ?"
- "Với người vào giữa năm như em, lần xét đầu tiên sẽ là khi nào ạ?"
- "Kết quả xét lương dựa trên những tiêu chí gì, có bảng đánh giá cụ thể không ạ?"
- "Người quyết định mức tăng là quản lý trực tiếp hay một hội đồng ạ?"
- "Bạn gần nhất ở vị trí này sau một hai năm thường đi tiếp lên vai trò nào ạ?"
- "Ngoài xét lương định kỳ, có trường hợp nào được xét khi nhận thêm trách nhiệm, ví dụ dẫn một dự án không ạ?"
Câu thứ năm hỏi gián tiếp về lộ trình nghề, tức lương tăng theo cấp bậc chứ không chỉ theo năm. Câu cuối mở ra khả năng xét ngoài kỳ, rất có ích cho người mới vì họ thường lên nhanh trong hai năm đầu. Minh hỏi câu một, hai, ba và sáu. Người phỏng vấn trả lời: xét một lần vào tháng ba, người vào sau tháng chín sẽ xét vào tháng ba năm sau nữa. Đây là thông tin anh cần.
Nghe câu trả lời: rõ ràng, mơ hồ và đáng lo
Câu trả lời có thể nghe lịch sự như nhau nhưng nội dung khác nhau rất xa. So với bảng dưới đây để biết mình đang nghe loại nào.
| Loại câu trả lời | Ví dụ | Bạn nên làm gì |
|---|---|---|
| Rõ ràng | "Xét vào tháng ba và tháng chín, theo bảng đánh giá năng lực có năm mức, quản lý đề xuất, phòng nhân sự duyệt" | Ghi lại, hỏi thêm mức tăng thường dao động thế nào nếu họ sẵn lòng chia sẻ |
| Mơ hồ nhưng thiện chí | "Công ty luôn ghi nhận người làm tốt, em cứ yên tâm" | Hỏi tiếp một câu cụ thể: "Dạ, vậy lần xét đầu tiên với em có thể vào khoảng nào ạ?" |
| Hứa riêng | "Em vào đi, sáu tháng anh xét lại cho em" | Cảm ơn và xin ghi vào thư mời hoặc phụ lục, kèm tiêu chí |
| Đáng lo | "Chuyện đó tính sau", hoặc khó chịu khi được hỏi | Cân nhắc thêm, hỏi người từng làm ở đó nếu có thể, đừng nhận lời chỉ vì sợ mất cơ hội |
Câu trả lời của công ty Minh thuộc loại rõ ràng nhưng bất lợi với anh: anh vào tháng mười, phải đợi gần mười tám tháng mới tới kỳ xét. Rõ ràng nhưng bất lợi vẫn tốt hơn mơ hồ, vì anh biết chính xác điều cần thương lượng.
Ba kiểu lộ trình hay gặp và điều cần hỏi thêm
Mỗi nơi làm có một cách tăng lương khác nhau. Biết mình đang nghe kiểu nào giúp bạn đặt đúng câu hỏi tiếp theo, thay vì hỏi chung chung.
| Kiểu lộ trình | Cách vận hành | Câu hỏi thêm nên đặt |
|---|---|---|
| Xét định kỳ theo năm | Mọi người được xét cùng một thời điểm, mức tăng theo kết quả đánh giá | Người vào giữa kỳ có được xét ở kỳ gần nhất không, hay phải đủ một năm? |
| Thang bậc theo cấp | Lương gắn với bậc, lên bậc mới tăng; mỗi bậc có tiêu chí | Em đang ở bậc nào, tiêu chí lên bậc kế tiếp là gì, thường mất bao lâu? |
| Tuỳ quản lý đề xuất | Không có lịch cố định, quản lý đề xuất khi thấy hợp lý | Lần gần nhất có người ở vị trí này được điều chỉnh là sau bao lâu, dựa vào đâu? |
| Theo kết quả kinh doanh | Lương cơ bản ít thay đổi, phần tăng nằm ở thưởng hoặc hoa hồng | Phần lương cơ bản có được xét lại không, hay chỉ phần thưởng thay đổi? |
Kiểu thứ tư hay gặp ở vị trí bán hàng. Nếu bạn ở vị trí đó, hãy hỏi riêng về lương cơ bản, vì bảo hiểm và nhiều quyền lợi khác thường tính theo phần lương ghi trong hợp đồng chứ không theo hoa hồng. Công ty của Minh thuộc kiểu thứ nhất kết hợp thang bậc: xét mỗi năm một lần, mức tăng tuỳ bậc đánh giá. Biết điều này, anh hỏi thêm bậc hiện tại của mình và tiêu chí lên bậc, để sáu tháng sau có cái mà đo.
Đổi lương khởi điểm lấy mốc xét sớm: khi nào đáng
Nếu công ty không nhích được lương khởi điểm, một đề nghị thường dễ được hơn là xin một lần xét riêng sớm hơn kỳ chung. Minh nói: "Em hiểu khung lương khởi điểm của vị trí. Vì em vào tháng mười, kỳ xét đầu tiên của em sẽ rơi vào gần một năm rưỡi sau. Em xin một lần xét riêng sau sáu tháng, theo đúng bảng đánh giá năng lực của công ty. Nếu em đạt mức đề ra, mình điều chỉnh lương từ tháng thứ bảy ạ."
Đề nghị này hợp lý vì nó không tốn tiền ngay của công ty, chỉ dời thời điểm xét, và công ty vẫn giữ quyền đánh giá theo tiêu chí của họ. Nhưng nó chỉ đáng đổi khi lương khởi điểm vẫn trên mức sàn của bạn. Nếu khởi điểm dưới sàn, lời hứa sáu tháng sau không trả được tiền nhà trong sáu tháng đó. Còn nếu bạn chưa tự tin về năng lực ở vị trí mới, xin xét sớm cũng có thể là con dao hai lưỡi: lần xét sớm mà chưa đạt sẽ để lại một kết quả đánh giá không đẹp.
Hãy tự hỏi: sáu tháng nữa mình có thể chứng minh được những gì cụ thể, theo đúng tiêu chí của họ? Nếu trả lời được, đề nghị này rất đáng. Nếu chỉ hy vọng chung chung, cân nhắc lại.
Xin ghi vào văn bản thế nào cho đủ
Ghi mốc thời gian. Không ghi "sau một thời gian", ghi "sau sáu tháng làm việc chính thức" hoặc một tháng cụ thể.
Ghi tiêu chí hoặc dẫn tới bảng tiêu chí. Ví dụ "theo bảng đánh giá năng lực vị trí lập trình viên hiện hành của công ty". Có tiêu chí thì lời hứa không phụ thuộc vào tâm trạng ai đó.
Ghi điều gì xảy ra nếu đạt. Có thể là "được xem xét điều chỉnh lương" nếu công ty không chịu cam kết mức cụ thể. Một dòng xem xét có mốc vẫn tốt hơn không có gì.
Đặt ở đâu. Thư mời làm việc cập nhật, phụ lục hợp đồng, hoặc ít nhất là thư điện tử xác nhận từ người có thẩm quyền. Tin nhắn cá nhân của người phỏng vấn là loại yếu nhất, vì người đó có thể nghỉ việc.
Câu xin ghi lại. "Em cảm ơn anh/chị đã đồng ý lần xét sau sáu tháng. Anh/chị ghi giúp em điểm này vào thư mời cập nhật để sau này hai bên cùng theo dõi ạ." Giọng nhẹ, lý do là để theo dõi, không phải vì không tin.
Chuẩn bị cho kỳ xét đầu tiên ngay từ tuần đầu
Lời hứa xét lương chỉ có giá trị khi tới hạn bạn có bằng chứng. Minh làm như sau.
- Tuần đầu, xin bản tiêu chí đánh giá của vị trí, đọc và đánh dấu tiêu chí nào mình đang yếu.
- Mỗi tuần ghi ba dòng: việc đã làm xong, kết quả đo được nếu có, phản hồi nhận được từ quản lý hoặc đồng nghiệp.
- Hết tháng thứ hai, xin quản lý mười lăm phút để hỏi mình đang đi đúng hướng chưa với các tiêu chí.
- Tháng thứ năm, gom ghi chép thành một trang tóm tắt theo đúng thứ tự tiêu chí.
- Hai tuần trước mốc sáu tháng, gửi tin nhắn hẹn buổi xét, nhắc nhẹ điều đã ghi trong thư mời.
- Sau buổi xét, dù kết quả thế nào, xin văn bản ghi lại kết quả và bước tiếp theo.
Phần lớn người được hứa xét lương sớm không mất cơ hội vì làm kém, mà vì đến hạn không ai nhắc và không có gì để trình bày. Ghi chép mỗi tuần mất năm phút, nhưng là thứ duy nhất biến lời hứa thành cuộc nói chuyện có nội dung.
Câu hỏi thường gặp
Hỏi về tăng lương ngay buổi phỏng vấn có bị đánh giá là chỉ quan tâm tiền không?
Ít khi, nếu bạn hỏi về cách xét, tiêu chí và thời điểm thay vì hỏi bao lâu thì được tăng bao nhiêu. Câu hỏi về lộ trình cho thấy bạn muốn gắn bó và biết phải làm gì để được ghi nhận, điều mà người tuyển dụng thường đánh giá tốt.
Công ty nói không có lộ trình tăng lương cố định thì sao?
Hỏi tiếp cách công ty quyết định tăng lương trong thực tế: ai đề xuất, dựa vào đâu, người gần nhất được tăng sau bao lâu. Nếu câu trả lời vẫn mơ hồ, bạn có thể xin một lần trao đổi về lương ở mốc cụ thể và ghi vào văn bản.
Lời hứa xét lương có buộc công ty phải tăng lương không?
Thường là không, trừ khi văn bản ghi rõ mức tăng và điều kiện. Phần lớn chỉ cam kết xem xét. Giá trị của nó là bảo đảm có buổi xét đúng hạn, theo tiêu chí, và bạn có căn cứ để nói chuyện.
Nên nhận lương khởi điểm thấp để đổi lấy lời hứa xét sớm không?
Chỉ khi lương khởi điểm vẫn trên mức sàn chi tiêu của bạn, lời hứa được ghi lại có mốc và tiêu chí, và bạn tin mình đạt được tiêu chí trong thời gian đó. Thiếu một trong ba điều này, rủi ro nghiêng về phía bạn.
Đến hạn xét mà quản lý quên thì làm thế nào?
Chủ động gửi tin nhắn hẹn lịch, nhắc nhẹ điều đã ghi trong thư mời và đính kèm bản tóm tắt kết quả công việc. Người quản lý bận thường cảm ơn vì bạn nhắc, miễn là bạn nhắc lịch sự và có chuẩn bị.