Khi được mời mức lương thấp hơn mong đợi, đừng trả lời ngay: hãy cảm ơn, xin một chút thời gian, đo xem mức đó chênh bao nhiêu so với mức sàn và mức mục tiêu của bạn, rồi chọn một trong năm cách đáp lại: đề nghị lại có lý do, hỏi khung lương, chuyển sang thứ ngoài lương, xin xét sớm, hoặc từ chối lịch sự. Cách nào cũng giữ được cửa, nếu bạn nói bằng lý do chứ không bằng sự thất vọng.
Bài này dành cho lúc khó chịu nhất của quá trình tìm việc: đã qua mấy vòng phỏng vấn, đã hình dung mình làm ở đó, rồi con số không như ý. Ví dụ là chị Hằng, kế toán tổng hợp sáu năm kinh nghiệm ở Hải Phòng, được một công ty logistics mời với mức thấp hơn mức chị đã nói ở vòng phỏng vấn khoảng một phần năm.
Trước khi trả lời: tách cảm xúc khỏi con số
Phản ứng đầu tiên khi thấy con số thấp thường là hụt hẫng, đôi khi tự ái: "họ đánh giá mình thấp vậy sao". Cảm giác đó có thật, nhưng không nên quyết định thay bạn. Con số thấp có nhiều lý do không liên quan tới năng lực của bạn: khung lương cứng theo bậc, ngân sách đã chốt từ đầu năm, người tuyển dụng thử xem bạn có nhận mức thấp không, hoặc đơn giản là họ hiểu mức bạn nói là thực nhận trong khi họ đang đưa con số gộp.
Chị Hằng làm một việc đơn giản: chị cảm ơn qua điện thoại, nói sẽ phản hồi trong hai ngày, rồi để đến tối mới mở lại thư mời. Câu chị nói: "Dạ em cảm ơn anh/chị đã gửi lời mời. Em rất quan tâm đến vị trí này. Em xin phép đọc kỹ và phản hồi anh/chị vào chiều thứ năm ạ." Không có chữ nào về lương, không có giọng thất vọng.
Khoảng lặng một ngày giúp chị nhận ra một chi tiết lúc đầu bỏ qua: thư mời có thưởng theo quý và hỗ trợ ăn trưa, hai khoản chị chưa tính khi đưa mức mong muốn. Khoảng chênh thật vì vậy nhỏ hơn con số chị thấy ban đầu.
Đo khoảng chênh so với ba mốc của bạn
Đặt con số được mời cạnh ba mốc đã chuẩn bị. Vị trí của nó quyết định bạn nên đáp lại theo cách nào.
| Con số được mời nằm ở đâu | Ý nghĩa | Cách đáp lại hợp |
|---|---|---|
| Trên mức mục tiêu | Không còn là thấp hơn mong đợi | Hỏi thêm cho đủ thông tin, có thể nhận |
| Giữa mức sàn và mức mục tiêu | Chấp nhận được nhưng chưa như ý | Đề nghị lại có lý do, hoặc chuyển sang thứ ngoài lương, hoặc xin xét sớm |
| Ngay mức sàn | Sống được nhưng không dư | Đề nghị lại có lý do; nếu không được, cân nhắc kỹ giá trị khác của công việc |
| Dưới mức sàn | Nhận là thiếu hụt mỗi tháng | Hỏi khung lương; nếu không lên được tới sàn, từ chối lịch sự |
Sau khi cộng thưởng quý và hỗ trợ ăn trưa theo cách tính thận trọng, con số của chị Hằng rơi vào giữa sàn và mục tiêu. Chị quyết định đề nghị lại, kèm một phương án lùi.
Năm cách đáp lại
Đề nghị lại có lý do. Đưa một con số cụ thể, gắn với phạm vi việc hoặc năng lực đã thể hiện trong phỏng vấn. Đây là cách thẳng nhất, hợp khi khoảng chênh vừa phải.
Hỏi khung lương của vị trí. Khi chênh quá lớn, có thể vị trí được xếp ở bậc thấp hơn bạn nghĩ. Hỏi khung giúp hai bên biết mình đang nói về cùng một vai trò hay không.
Chuyển sang thứ ngoài lương. Nếu công ty nói khung đã kín, hỏi về hỗ trợ đi lại, ngày làm từ xa, chi phí học chứng chỉ, ngày phép. Những khoản này nhiều khi do ngân sách khác chi.
Xin một lần xét lương sớm có mốc và tiêu chí. Không tốn tiền ngay của công ty, cho bạn con đường lên mức mong muốn nếu làm tốt.
Từ chối lịch sự. Khi con số dưới sàn và không có đường lên. Từ chối đúng cách vẫn giữ quan hệ, có khi công ty quay lại với lời mời khác.
Câu mẫu cho từng cách
Mỗi câu đều bắt đầu bằng sự quan tâm tới công việc, không bắt đầu bằng con số.
- Đề nghị lại: "Em rất muốn nhận vị trí này. Với phần việc lập báo cáo hợp nhất cho ba chi nhánh mà anh/chị mô tả, phần em đã làm ổn định ở chỗ cũ, em mong mức lương được điều chỉnh lên B. Nếu được, em xác nhận nhận việc ngay ạ."
- Hỏi khung: "Mức anh/chị đưa thấp hơn khá nhiều so với điều em hình dung. Anh/chị cho em hỏi vị trí này đang được xếp ở bậc nào trong khung của công ty, để em hiểu rõ hơn ạ?"
- Chuyển sang thứ khác: "Em hiểu khung lương đã cố định. Vậy anh/chị xem giúp em hai điểm: hỗ trợ chi phí thi chứng chỉ kế toán viên và một ngày làm từ xa mỗi tuần được không ạ?"
- Xin xét sớm: "Nếu mức khởi điểm chưa điều chỉnh được, em xin một lần xét lại sau sáu tháng theo tiêu chí đánh giá của phòng, và ghi điểm này vào thư mời ạ."
- Từ chối: "Em cảm ơn anh/chị đã dành thời gian cho em qua các vòng. Sau khi cân nhắc, mức này chưa phù hợp với hoàn cảnh của em nên em xin phép chưa nhận. Nếu sau này có vị trí phù hợp hơn, em rất mong được nói chuyện tiếp ạ."
Chị Hằng dùng câu đề nghị lại, và chuẩn bị sẵn câu chuyển sang thứ khác nếu bị từ chối. Chị không nói cả hai cùng lúc, vì đưa phương án lùi quá sớm là tự nói với bên kia rằng mình sẽ chấp nhận ít hơn.
Nghe câu trả lời sau khi bạn đề nghị lại
Sau khi đưa đề nghị, việc tiếp theo là nghe, và nghe cho đúng. Người tuyển dụng hiếm khi trả lời ngay "được" hay "không". Thường họ nói "để anh/chị trình lại", "khung đã gần kín rồi em ạ", hoặc đưa một con số ở giữa. Mỗi câu có ý nghĩa riêng. "Để trình lại" nghĩa là người nói chuyện với bạn không có quyền quyết, và đề nghị của bạn sẽ được kể lại cho người khác. Vì vậy hãy gửi ngay một tin nhắn tóm tắt lý do, để lý do đi nguyên vẹn lên người quyết.
Khi họ đưa một con số ở giữa, đó thường là kết quả tốt. Đừng đẩy thêm một vòng nữa chỉ để thử, trừ khi con số đó vẫn dưới sàn của bạn. Chị Hằng nhận được câu trả lời sau hai ngày: lương cơ bản giữ nguyên, nhưng công ty đồng ý hai điểm phụ. Chị không nhắc lại con số B nữa, mà cảm ơn và xin ghi hai điểm đó vào thư mời.
Nếu họ giữ nguyên tất cả, bạn quay lại bảng đo khoảng chênh và quyết định theo mức sàn. Câu trả lời "không" cho đề nghị lần này không có nghĩa là bạn sai khi đề nghị; nó chỉ cho bạn thêm thông tin để chọn.
Phản ứng làm mất lời mời
Những điều sau thường không làm bạn được thêm đồng nào, nhưng dễ khiến công ty rút lời mời hoặc vào làm với ấn tượng xấu.
- Trả lời ngay trong lúc còn bực, bằng giọng trách móc: "Sao lại thấp vậy ạ, em đã nói rõ rồi mà."
- So sánh với lương bạn bè hoặc đồng nghiệp cũ, vì người nghe không biết và không cần biết những người đó làm gì.
- Bịa ra một lời mời khác cao hơn để ép. Nói dối trong thương lượng rất dễ lộ và làm mất lòng tin ngay từ đầu.
- Im lặng nhiều ngày không phản hồi, để bên kia tự đoán.
- Đề nghị một con số rồi, khi được đồng ý, lại đòi thêm thứ khác.
- Nhận lời nhưng thầm định sẽ nhảy việc ngay khi có chỗ khác. Vào làm với suy nghĩ đó, bạn thường làm không hết sức, và chính bạn chịu thiệt về kinh nghiệm lẫn lời nhận xét.
Ngay cả khi bạn quyết định từ chối, cách từ chối cũng được người tuyển dụng nhớ. Ngành càng nhỏ, tỉnh càng nhỏ, điều này càng đúng. Kế toán ở cùng một thành phố thường gặp lại nhau ở các lớp cập nhật chính sách thuế, và người tuyển dụng hôm nay có thể là đồng nghiệp của bạn vài năm sau.
Khi nào nên nhận dù vẫn thấp hơn mong đợi
Có những trường hợp mức lương thấp hơn mong đợi vẫn là lựa chọn đúng. Bạn chuyển ngành và cần một năm kinh nghiệm đầu tiên. Công việc cho bạn học thứ mà thị trường đang trả cao. Nơi làm gần nhà, tiết kiệm thời gian và chi phí đi lại đáng kể. Hoặc bạn đang thất nghiệp và một mức ổn định trên sàn tốt hơn nhiều tháng không có thu nhập.
Điều quan trọng là bạn nhận vì đã cân nhắc, không phải vì không dám nói. Hãy viết ra một câu cho chính mình: "Mình nhận mức này vì..." Nếu câu đó có lý do rõ, bạn sẽ đi làm thoải mái hơn và không mang cảm giác bị thiệt vào từng ngày làm việc. Kèm theo đó, vẫn xin những thứ không tốn kém cho công ty như mốc xét sớm hay chi phí học, vì nhận mức thấp không có nghĩa là bỏ qua mọi thứ khác.
Công ty của chị Hằng không nhích lương cơ bản nhưng đồng ý hỗ trợ chi phí thi chứng chỉ và xét lại sau sáu tháng. Chị nhận, vì chứng chỉ đó là thứ chị muốn có từ lâu, và mức hiện tại đã trên sàn của chị.
Chị cũng viết lý do nhận vào sổ tay, kèm ngày xét lại sau sáu tháng. Đó là cách chị tự nhắc mình rằng đây là một quyết định có tính toán, và là thứ để mở ra khi tới kỳ xét lương đầu tiên.
Câu hỏi thường gặp
Đề nghị lại mức lương có làm công ty rút lời mời không?
Rất hiếm nếu bạn đề nghị một lần, có lý do và giọng lịch sự. Trường hợp xấu nhất thường là công ty giữ nguyên mức cũ. Lời mời bị rút chủ yếu khi ứng viên phản ứng gay gắt, đòi nhiều đợt hoặc đưa thông tin không đúng sự thật.
Nên đề nghị lại cao hơn mức mong muốn ban đầu không?
Không nên vượt mức bạn đã nói ở phỏng vấn trừ khi phạm vi việc trong thư mời lớn hơn đã trao đổi. Đề nghị cao hơn điều mình từng nói làm bên kia khó tin, và dễ biến cuộc trao đổi thành mặc cả.
Được mời thấp mà công ty nói đó là mức chung của mọi người cùng vị trí thì sao?
Bạn có thể hỏi vị trí được xếp ở bậc nào và tiêu chí lên bậc tiếp theo là gì. Nếu khung cứng thật, chuyển sang những thứ ngoài lương hoặc mốc xét sớm. Nếu mức đó vẫn dưới sàn của bạn, từ chối lịch sự là lựa chọn hợp lý.
Từ chối lời mời làm việc rồi sau này có ứng tuyển lại được không?
Được, nếu bạn từ chối lịch sự và đúng hẹn. Nhiều người tuyển dụng nhớ ứng viên từ chối khéo và chủ động liên hệ lại khi có vị trí phù hợp hơn. Từ chối bằng im lặng hoặc giọng trách móc mới là điều làm đóng cửa.
Có nên nhận lời rồi thương lượng lại sau khi đã đi làm không?
Không nên trông vào điều này. Sau khi ký, bạn mất phần lớn thế thương lượng của lúc nhận việc. Nếu muốn có cơ hội điều chỉnh sau, hãy xin ghi mốc xét lương vào văn bản ngay từ bây giờ.
Mức được mời thấp vì công ty hiểu con số của em là lương gộp thì sao?
Hỏi lại rõ ràng con số trong thư mời là gộp hay thực nhận, rồi nói lại mức mong muốn theo đúng loại đó. Đây là hiểu lệch, không phải bị đánh giá thấp, và thường sửa được trong một cuộc gọi.