Khi bị hỏi lương cũ, bạn có nhiều cách trả lời trung thực: lịch sự chuyển câu chuyện sang mức mong muốn cho vị trí mới, nêu con số thật kèm bối cảnh để người nghe không lấy nó làm mốc duy nhất, nói thật tổng thu nhập gồm cả các khoản ngoài lương, hoặc xin giữ riêng thông tin đó nhưng nêu rõ mức mong muốn. Cách duy nhất không bao giờ nên dùng là bịa con số, vì nó có thể bị phát hiện khi xác minh và làm mất cả lời mời.
Câu hỏi này khó vì nó thường được hỏi rất tự nhiên, giữa buổi phỏng vấn, và người tuyển dụng đôi khi dùng con số đó để làm mốc: mời cao hơn lương cũ một chút, thay vì mời theo giá trị của vị trí. Biết trước cách trả lời giúp bạn không bị cuốn theo mốc đó, mà vẫn giữ được sự thẳng thắn.
Tình huống mẫu: Trang chuyển từ nhà nước sang doanh nghiệp
Trang làm biên tập viên ở một đơn vị sự nghiệp tại Huế được sáu năm, nay ứng tuyển vị trí biên tập nội dung cho một doanh nghiệp giáo dục ở Đà Nẵng. Lương cũ của Trang theo thang bảng lương khu vực công, khá thấp nếu so riêng con số, nhưng đi kèm sự ổn định và một số chế độ khác. Vào buổi phỏng vấn thứ hai, trưởng nhóm hỏi: "Hiện tại em đang nhận mức lương bao nhiêu?"
Trang lo hai điều. Nếu nói thật con số, cô sợ công ty sẽ mời chỉ cao hơn một chút, trong khi vị trí mới đòi hỏi nhiều hơn và không có các chế độ cũ. Nếu từ chối trả lời, cô sợ bị coi là giấu giếm. Và cô tuyệt đối không muốn nói sai sự thật.
Tình huống của Trang cho thấy vì sao lương cũ thường không phải mốc tốt: hai công việc khác nhau về khu vực, cơ cấu thu nhập, phạm vi trách nhiệm. Việc của Trang không phải giấu con số, mà là giúp người nghe hiểu con số đó không nói lên giá trị của cô ở vị trí mới, nơi cô sẽ phụ trách cả kế hoạch nội dung lẫn một nhóm cộng tác viên.
Bốn cách trả lời trung thực, ưu và nhược
Không có cách nào hoàn hảo cho mọi buổi phỏng vấn. Chọn cách phù hợp với mức độ người hỏi kiên trì và với việc lương cũ của bạn cao hay thấp so với vị trí mới.
| Cách trả lời | Hợp khi | Rủi ro |
|---|---|---|
| Chuyển sang mức mong muốn cho vị trí mới | Lương cũ không phản ánh giá trị của bạn ở vị trí mới | Người hỏi có thể hỏi lại lần hai, cần chuẩn bị câu tiếp theo |
| Nêu con số thật kèm bối cảnh | Người hỏi kiên trì, hoặc lương cũ không quá chênh với mức bạn mong muốn | Con số vẫn có thể trở thành mốc nếu bối cảnh không đủ rõ |
| Nêu tổng thu nhập gồm các khoản ngoài lương | Chỗ cũ có thưởng, phụ cấp, phúc lợi đáng kể | Phải nói thật từng khoản, không cộng gộp mơ hồ cho cao lên |
| Lịch sự xin không nêu | Có thoả thuận bảo mật về thu nhập ở chỗ cũ, hoặc bạn thấy câu hỏi không liên quan | Một số nơi tuyển dụng không thoải mái; cần đi kèm mức mong muốn rõ ràng |
Điểm chung của cả bốn cách: mọi thứ bạn nói ra đều phải đúng. Thương lượng dựa trên con số bịa đặt không chỉ sai về đạo đức mà còn rất dễ đổ vỡ, vì nhiều nơi có thể xin xác nhận thu nhập hoặc tham chiếu từ chỗ cũ.
Câu nói mẫu cho từng cách
Chuyển sang mức mong muốn. "Dạ công việc cũ của em khác khá nhiều về phạm vi và cơ cấu thu nhập, nên em nghĩ so sánh trực tiếp chưa phản ánh đúng. Với vị trí này, dựa trên những gì anh chị mô tả, em mong muốn mức trong khoảng ví dụ từ X đến Y."
Khi bị hỏi lại lần hai. "Dạ em hiểu anh chị muốn có thêm cơ sở. Mức hiện tại của em là ví dụ X, theo thang lương khu vực công, chưa tính các chế độ ổn định đi kèm. Vị trí bên mình có trách nhiệm rộng hơn, nên mức em mong muốn vẫn là khoảng em vừa nêu."
Nêu tổng thu nhập. "Dạ lương cố định hằng tháng của em là ví dụ X, ngoài ra có thưởng theo quý và phụ cấp, cộng cả năm khoảng ví dụ Z. Em sẵn sàng giải thích từng khoản nếu anh chị cần."
Xin không nêu. "Dạ thông tin thu nhập ở chỗ cũ em xin phép giữ riêng. Em nghĩ điều quan trọng hơn là mức phù hợp với vị trí này, và em mong muốn trong khoảng từ X đến Y."
Câu nên tránh. Tránh "chỗ cũ trả bèo lắm" hoặc than phiền về công ty cũ. Người nghe sẽ tự hỏi bạn sẽ nói gì về họ sau này, và câu chuyện chuyển từ giá trị của bạn sang sự bất mãn.
Chuẩn bị trước buổi phỏng vấn để không bị bất ngờ
Câu hỏi về lương cũ chỉ đáng sợ khi bạn chưa nghĩ trước. Dành nửa giờ chuẩn bị theo các bước dưới.
- Viết ra lương cố định hằng tháng ở chỗ cũ, chính xác, không làm tròn lên.
- Liệt kê các khoản khác: thưởng, phụ cấp, hỗ trợ, phúc lợi; ghi rõ khoản nào cố định, khoản nào phụ thuộc kết quả.
- Ghi ra điểm khác nhau giữa việc cũ và việc mới: phạm vi trách nhiệm, số người quản lý, loại khách hàng, kỹ năng mới cần dùng.
- Xác định khoảng mong muốn cho vị trí mới dựa trên phạm vi việc và thông tin công khai bạn tìm được.
- Chọn trước một trong các cách trả lời ở trên, tập nói to hai ba lần đến khi giọng bình thường.
- Kiểm tra hợp đồng cũ xem có điều khoản bảo mật về thu nhập không.
Bước ghi điểm khác nhau là quan trọng nhất. Khi bạn giải thích được vị trí mới lớn hơn ở chỗ nào, con số lương cũ tự nhiên mất vai trò làm mốc, và người tuyển dụng có lý do để mời theo vị trí thay vì theo quá khứ.
Khi lương cũ cao hơn mức công ty mới định trả
Không phải lúc nào lương cũ cũng thấp. Có người chuyển sang công việc nhẹ hơn, gần nhà hơn, hoặc sang ngành mới và chấp nhận bắt đầu lại. Khi đó câu hỏi về lương cũ lại khiến người tuyển dụng lo ngược lại: liệu bạn có ở lâu không, hay sẽ đi ngay khi có nơi trả cao hơn.
Cách trả lời trung thực trong trường hợp này là nói thẳng lý do bạn chấp nhận mức thấp hơn, kèm cam kết thực tế. Ví dụ: "Dạ mức cũ của em cao hơn, nhưng em đang chuyển sang mảng giáo dục và chấp nhận làm lại từ vị trí phù hợp với kinh nghiệm trong ngành mới. Em quan tâm nhiều hơn đến lộ trình phát triển ở đây trong hai ba năm tới."
Đừng hạ mức mong muốn xuống quá sâu chỉ để trấn an người tuyển dụng. Một mức quá thấp so với giá trị bạn mang lại sẽ khiến chính bạn khó chịu sau vài tháng, và đó mới là lý do thật khiến người ta nghỉ sớm. Hãy chọn mức mà bạn có thể vui vẻ làm lâu dài, rồi nói rõ mức đó cùng lý do chọn nó.
Khi bạn chuyển từ làm tự do sang làm công ty
Người làm tự do thường gặp phiên bản khó hơn của câu hỏi này: "Trước giờ em làm tự do thì thu nhập mỗi tháng khoảng bao nhiêu?" Thu nhập tự do lên xuống theo tháng, chưa trừ chi phí thiết bị, phần mềm, bảo hiểm tự đóng, thời gian đi tìm khách. Nêu một con số tháng cao điểm thì không đúng; nêu tháng thấp nhất thì cũng không đúng.
Cách trả lời trung thực là nói theo trung bình cả năm và tách rõ phần chi phí. Ví dụ: "Dạ thu nhập tự do của em dao động theo dự án. Tính trung bình năm vừa rồi, sau khi trừ chi phí phần mềm, thiết bị và các khoản tự đóng, em còn khoảng ví dụ X mỗi tháng. Em chuyển sang làm công ty vì muốn ổn định và làm dự án dài hơi hơn, không phải vì thu nhập."
Nếu bạn chưa từng tính trung bình như vậy, hãy làm trước buổi phỏng vấn: cộng tổng tiền nhận trong mười hai tháng gần nhất, trừ các chi phí làm nghề, chia mười hai. Con số đó trung thực, dễ giải thích, và cũng giúp chính bạn biết mức lương công ty cần ở khoảng nào để không bị hụt so với lúc làm tự do. Đừng quên rằng khi làm công ty, một số chi phí trước đây bạn tự gánh sẽ do công ty lo, và điều đó cũng nên được tính khi so sánh.
Điều không bao giờ nên làm khi bị hỏi lương cũ
Áp lực trong phòng phỏng vấn có thể khiến người ta nói điều mình không định nói. Nhớ trước những điều dưới đây.
- Bịa con số cao hơn thực tế, hoặc cộng gộp những khoản không có thật.
- Gửi giấy tờ thu nhập đã sửa chữa để chứng minh.
- Nói lương cũ của đồng nghiệp hoặc bí mật lương của công ty cũ.
- Hứa hẹn "em sẵn sàng nhận bằng lương cũ" khi thực tế bạn không chấp nhận được mức đó.
- Im lặng kéo dài hoặc tỏ ra khó chịu, khiến không khí buổi phỏng vấn căng lên.
Nếu lỡ nói một con số chưa chính xác do nhầm lẫn, hãy đính chính sớm bằng một email ngắn sau buổi phỏng vấn. Sửa sớm là trung thực; để đến lúc bị phát hiện thì đã thành vấn đề uy tín.
Cũng đừng coi câu hỏi lương cũ là dấu hiệu người tuyển dụng có ý xấu. Nhiều người hỏi chỉ vì quen quy trình, hoặc muốn biết bạn có nằm trong ngân sách không. Trả lời bình tĩnh, có chuẩn bị, là đủ để câu chuyện đi tiếp sang phần quan trọng hơn: bạn sẽ làm gì cho vị trí này.
Câu hỏi thường gặp
Có bắt buộc phải trả lời câu hỏi lương cũ không?
Không có nghĩa vụ phải nói, nhưng từ chối thẳng có thể làm không khí kém đi. Cách khéo hơn là chuyển sang mức mong muốn cho vị trí mới, hoặc nói thật con số kèm bối cảnh. Điều quan trọng là mọi thứ bạn nói đều đúng sự thật.
Lương cũ quá thấp thì có nên nói không?
Nên nói nếu kèm được bối cảnh rõ ràng: khác khu vực, khác phạm vi trách nhiệm, khác cơ cấu thu nhập. Sau đó đưa câu chuyện về mức mong muốn dựa trên giá trị bạn mang lại ở vị trí mới, không dựa trên mức cũ.
Nói tổng thu nhập có được tính cả thưởng không?
Được, nếu đó là khoản bạn thực sự nhận. Hãy tách rõ lương cố định với thưởng, phụ cấp, và nói khoản nào phụ thuộc kết quả. Cộng gộp mơ hồ cho cao lên dễ gây hiểu lầm và mất uy tín khi bị hỏi chi tiết.
Công ty mới yêu cầu xác nhận thu nhập ở chỗ cũ thì sao?
Nếu bạn đã nói đúng sự thật thì không có gì phải lo. Bạn có thể hỏi cụ thể họ cần giấy tờ gì và dùng vào việc gì, rồi cung cấp trong phạm vi cần thiết.
Có nên hỏi ngược lại khung lương của vị trí không?
Có thể, một cách lịch sự: "Dạ anh chị có thể chia sẻ khoảng lương dự kiến cho vị trí này không ạ?" Biết khung giúp hai bên tránh mất thời gian, và giúp bạn đưa ra mức mong muốn sát với thực tế.
Đã lỡ nói lương cũ thấp, giờ muốn đề nghị cao hơn nhiều có được không?
Được, nếu bạn giải thích bằng sự khác biệt của vị trí mới. Hãy tập trung vào phạm vi trách nhiệm, kỹ năng bạn mang lại, kết quả bạn từng đạt, và nêu mức mong muốn cụ thể kèm lý do.