Khi có hai lời mời làm việc cùng lúc, hãy so chúng trên cùng một bảng trước, chọn bên bạn thật sự muốn hơn, rồi mới thương lượng với chính bên đó bằng thông tin thật, không phóng đại, không đấu giá qua lại nhiều vòng. Có lời mời khác là một thông tin chính đáng, nhưng nó chỉ giúp bạn khi được dùng thật thà và đúng một lần.
Bài này đi qua cách so hai lời mời, cách nói với bên mình thích hơn, cách xin bên còn lại lùi hạn, những điều không nên làm và cách từ chối bên không chọn sao cho vẫn giữ quan hệ. Ví dụ là Mai, dược sĩ mới tốt nghiệp ở Huế, cùng tuần nhận được lời mời từ một chuỗi nhà thuốc và từ khoa dược của một bệnh viện tư.
Lời mời khác giúp gì và giới hạn ở đâu
Một lời mời khác cho bạn hai thứ: biết chắc thị trường đang trả bao nhiêu cho mình, và có lựa chọn nếu bên kia không đáp ứng. Hai thứ này giúp bạn bình tĩnh hơn khi thương lượng, vì bạn không còn sợ "không nhận thì mất hết". Nhưng nó không phải là vũ khí để ép. Nếu dùng như vũ khí, nói kiểu "bên kia trả cao hơn, chị có trả bằng không", bạn biến cuộc trò chuyện về công việc thành cuộc mặc cả, và bên nghe sẽ hiểu là bạn chọn ai trả nhiều hơn, không phải ai hợp hơn.
Giới hạn rõ ràng nhất là sự thật. Bạn chỉ nói có lời mời khác khi thật sự có lời mời đã gửi tới bạn, không phải "đang nói chuyện", không phải "chắc sẽ có". Bạn không phóng đại con số. Bạn cũng không gửi ảnh chụp thư mời của bên kia, vì thư mời thường có thông tin nội bộ của công ty đó và họ không đồng ý cho bạn đưa ra ngoài.
Mai có hai lời mời thật, mức lương chênh nhau không nhiều. Cô biết mình thích công việc ở khoa dược bệnh viện hơn vì được học về dược lâm sàng, nhưng chuỗi nhà thuốc trả cao hơn một chút và có ca linh hoạt. Câu hỏi của cô không phải là dùng bên này ép bên kia thế nào, mà là: nếu bệnh viện nhích được một chút, cô có chọn bệnh viện không? Câu trả lời là có, và đó là điểm khởi đầu đúng.
So hai lời mời trên cùng một bảng
Liệt kê theo cùng các dòng, ghi nhận xét chứ không chỉ ghi tiền. Dòng nào bạn quan tâm nhất thì đánh dấu.
| Mục | Chuỗi nhà thuốc | Khoa dược bệnh viện |
|---|---|---|
| Thu nhập | Cao hơn một chút, có thưởng doanh số | Thấp hơn một chút, ổn định |
| Việc học được | Tư vấn bán lẻ, quản lý tồn kho | Dược lâm sàng, cấp phát nội trú, làm việc với bác sĩ |
| Giờ làm | Theo ca, có ca tối và cuối tuần | Giờ hành chính, có trực theo lịch |
| Thử việc | Ngắn hơn | Theo khung, có tiêu chí rõ |
| Lộ trình | Lên quản lý cửa hàng nếu đạt doanh số | Lên dược sĩ lâm sàng sau vài năm, cần học thêm |
| Điều mình quan tâm nhất | Đánh dấu: việc học được |
Bảng giúp Mai thấy điều cô cân nhắc thật ra không phải tiền. Khoảng chênh lương là thứ có thể bàn, còn việc học được là thứ chuỗi nhà thuốc không thể bù. Nhờ vậy cô biết nên thương lượng với bên nào: bệnh viện, bên cô muốn chọn, chứ không phải với cả hai.
Nói với bên bạn thích hơn
Đây là cuộc trao đổi quan trọng nhất. Mục tiêu là cho bên kia biết bạn muốn chọn họ, có một khoảng chênh nhỏ, và nếu được điều chỉnh thì bạn nhận ngay.
- Mở đầu bằng điều bạn thích ở họ: "Em rất muốn làm ở khoa dược vì được học dược lâm sàng, đúng hướng em muốn đi."
- Nêu thông tin thật, không phóng đại: "Em cũng đã nhận một lời mời khác ở mảng bán lẻ, mức thu nhập cao hơn một chút."
- Không yêu cầu trả bằng, chỉ đề nghị một điểm: "Em mong khoa xem xét điều chỉnh lương khởi điểm lên mức B, hoặc hỗ trợ chi phí khoá học dược lâm sàng trong năm đầu."
- Cam kết rõ: "Nếu được một trong hai điểm này, em xác nhận nhận việc ở khoa và từ chối bên kia ngay ạ."
- Đưa hạn thật: "Bên kia cần em trả lời trước thứ sáu, nên em mong nhận được phản hồi của khoa trước đó ạ."
Câu cam kết là phần làm cho cả lời đề nghị đáng tin. Nó cho bên kia biết đây không phải cuộc đấu giá: nếu họ đáp ứng, bạn dừng. Mai không nêu tên chuỗi nhà thuốc và không nêu con số chính xác của bên đó; chỉ một câu "cao hơn một chút" là đủ.
Nói chuyện này qua điện thoại hoặc gặp trực tiếp sẽ tốt hơn gửi thư, vì giọng nói truyền được sự quan tâm mà chữ viết dễ làm mất. Sau cuộc gọi, gửi một tin nhắn tóm tắt hai điểm đề nghị và hạn thứ sáu, để người nghe chuyển đúng ý lên trưởng khoa. Nếu bên kia trả lời rằng không điều chỉnh được gì, bạn đã có câu trả lời cần thiết: lúc đó quay lại bảng so sánh và tự hỏi điều mình coi trọng nhất có đáng hơn khoảng chênh thu nhập hay không.
Xin bên còn lại lùi hạn
Hai lời mời hiếm khi có cùng hạn trả lời. Thường bên bạn ít thích hơn lại đến trước và có hạn sớm hơn. Bạn có thể xin họ lùi hạn một chút, một cách thật thà: "Dạ em cảm ơn anh/chị. Em đang chờ kết quả cuối từ một nơi khác, dự kiến có trong hai ngày tới. Em muốn quyết định một lần cho trọn vẹn, nên em xin phép trả lời anh/chị vào thứ sáu thay vì thứ tư ạ."
Câu này không nói dối, không ép, và cho bên kia lựa chọn: đồng ý chờ hoặc nói thẳng là không chờ được. Nếu họ không chờ được, bạn phải quyết với thông tin đang có. Đó là lúc bảng so sánh phát huy tác dụng: bạn đã biết mình coi trọng điều gì, nên quyết nhanh hơn.
Nếu bên kia hỏi nơi còn lại là đâu, bạn có thể lịch sự giữ kín: "Dạ, em xin phép chưa nêu tên vì bên đó chưa công bố tuyển vị trí này ạ." Phần lớn người tuyển dụng hiểu và không hỏi thêm. Đừng nhận lời bên đến trước "cho chắc" rồi sau đó rút lại khi bên kia đồng ý. Việc này làm bên bị rút lời mất thời gian tuyển lại, và trong nhiều ngành, nhất là ngành y dược ở một tỉnh, người làm tuyển dụng biết nhau. Nếu bạn buộc phải nhận rồi rút, hãy báo sớm nhất có thể và xin lỗi thẳng thắn.
Những điều không nên làm
Bịa thêm lời mời hoặc thổi phồng con số. Thông tin sai có thể bị phát hiện khi bên kia hỏi chi tiết, và bạn mất cả lời mời lẫn uy tín.
Đấu giá qua lại nhiều vòng. Báo bên này rồi quay sang báo bên kia, cứ thế vài lượt. Cả hai bên sẽ thấy bạn chỉ chọn theo tiền, và có thể cùng rút.
Gửi ảnh chụp hoặc chuyển tiếp thư mời của bên kia. Thư mời là thông tin của công ty khác, đưa ra ngoài là không tôn trọng họ, dù bên đang nghe có yêu cầu.
Thương lượng với bên bạn không định chọn. Nếu đã biết sẽ không chọn họ dù được thêm bao nhiêu, đừng đưa đề nghị để thử. Họ mất công trình duyệt cho một việc không đi tới đâu.
Giữ cả hai lời mời đến phút chót. Mỗi ngày bạn giữ một lời mời mà không định nhận là một ngày một ứng viên khác chờ thay bạn.
Khi đã chọn: từ chối bên còn lại cho đàng hoàng
Bệnh viện đồng ý hỗ trợ chi phí khoá học dược lâm sàng, giữ nguyên lương khởi điểm. Mai nhận lời ngay trong buổi chiều, rồi gọi cho chuỗi nhà thuốc trước khi viết thư. Gọi trước vì người tuyển dụng ở đó đã dành thời gian cho cô qua hai vòng, một cuộc gọi thể hiện sự tôn trọng hơn một tin nhắn.
Câu cô nói: "Dạ em cảm ơn anh/chị rất nhiều vì lời mời và thời gian các vòng phỏng vấn. Em đã quyết định nhận một vị trí theo hướng dược lâm sàng, đúng hướng em muốn học sâu. Em xin phép không nhận lời mời của bên mình. Em rất quý cách anh/chị làm việc, nếu sau này có dịp em mong được hợp tác ạ." Sau đó cô gửi lại thư ngắn với nội dung tương tự.
Không cần nói con số bên kia đưa, không cần giải thích dài, không cần xin lỗi nhiều lần. Một lý do thật, một lời cảm ơn, một câu giữ cửa. Ba tháng sau, chính người tuyển dụng đó nhắn hỏi cô có giới thiệu được bạn cùng khoá nào không, nghĩa là cánh cửa vẫn mở.
Câu tự hỏi trước khi chọn
Đọc lại những câu này một mình, không có ai bên cạnh, trước khi gửi câu trả lời cuối cùng.
- Nếu hai bên trả lương bằng nhau, mình chọn bên nào? Đó thường là bên mình thật sự muốn.
- Khoảng chênh thu nhập có lớn đến mức ảnh hưởng tới chi tiêu thiết yếu không, hay chỉ là chênh về con số?
- Hai năm nữa, mình muốn đã học được gì? Bên nào cho mình điều đó?
- Giờ giấc của bên nào hợp với hoàn cảnh gia đình hiện tại?
- Mình có đang chọn vì sợ bỏ lỡ tiền, hay vì đã cân nhắc thật?
- Mình đã nói thật mọi điều trong quá trình thương lượng chưa? Nếu có điều nào chưa thật, sửa trước khi nhận lời.
Không câu nào trong số này có đáp án chung. Nhưng nếu trả lời trung thực, bạn sẽ ít hối tiếc hơn khi sáu tháng sau nhìn lại quyết định. Viết câu trả lời ra giấy, đừng chỉ nghĩ trong đầu, vì chữ viết khó tự lừa mình hơn.
Câu hỏi thường gặp
Có nên nói với nhà tuyển dụng rằng mình có lời mời khác không?
Nên nói nếu đó là lời mời thật đã gửi tới bạn, và nói với bên bạn thật sự muốn chọn. Nói ngắn gọn, không nêu tên công ty kia, không phóng đại con số, kèm cam kết sẽ nhận nếu được điều chỉnh.
Nhà tuyển dụng yêu cầu xem thư mời của công ty khác thì làm sao?
Bạn có thể lịch sự từ chối gửi vì thư mời chứa thông tin của công ty khác, đồng thời nêu khoảng chênh bằng lời. Nếu họ vẫn yêu cầu như điều kiện, bạn cân nhắc xem có nên tiếp tục thương lượng với bên này không.
Có nên nhận lời một bên cho chắc rồi chờ bên kia không?
Không nên. Nhận rồi rút làm bên kia mất thời gian tuyển lại và ảnh hưởng uy tín của bạn. Hãy xin lùi hạn trả lời một cách thật thà; nếu không được, quyết định dựa trên thông tin đang có.
Nếu cả hai bên đều không đổi được gì thì chọn thế nào?
Quay lại bảng so sánh và câu tự hỏi: nếu lương bằng nhau, bạn chọn bên nào, điều bạn muốn học trong hai năm tới ở đâu. Khoảng chênh nhỏ về thu nhập thường không đáng bằng sự khác biệt về việc học được và giờ giấc.
Từ chối một lời mời rồi sau này có quay lại được không?
Được nếu bạn từ chối đúng hẹn, lịch sự, có lý do thật. Nhiều người tuyển dụng nhớ những ứng viên từ chối đàng hoàng và chủ động liên hệ lại. Từ chối bằng im lặng hoặc rút lời sau khi đã nhận mới làm đóng cửa.